Alan Adı Nasıl Satılır? Güvenli Devir ve Escrow Kullanımı

Elinizde bir alan adı var, alıcı bulundu, rakamda da anlaştınız. Tam bu noktada iki taraf da aynı cümleyi içinden geçirir: "Önce kim verecek?" Satıcı, alan adını devrettikten sonra paranın hiç gelmemesinden korkar. Alıcı ise havaleyi yaptıktan sonra karşı tarafın telefonu kapatmasından. Alan adı pazarlıklarının önemli bir kısmı fiyat yüzünden değil, tam olarak bu güven boşluğu yüzünden yarıda kalır.

Bu yazı bir fiyatlandırma rehberi değil. Alan adınızın kaç para ettiğini ayrı bir konu olarak alan adı değerleme yazımızda ele alıyoruz. Burada odak noktamız tek bir problem: para ile alan adının mümkün olduğunca aynı anda el değiştirmesini nasıl sağlarsınız? Bunun için elimizde üç araç var — bağımsız emanet (escrow) servisleri, aynı kayıt firması içindeki hesap devri (push) ve transfer koduyla firmalar arası taşıma. Her birinin risk profili farklıdır.

Aşağıda önce riskin nereden doğduğunu, sonra devir yöntemlerini teknik farklarıyla, ardından adım adım bir satış akışını bulacaksınız. .tr uzantısındaki farklı işleyiş, Türkiye tarafında fatura ve devir sözleşmesi konusu ve sahada en sık görülen dolandırıcılık senaryoları da ayrı başlıklar hâlinde ele alınıyor.

Alan Adı Satışında Asıl Risk Fiyat Değil, Sıra#

Alan adı devri ile ödeme, doğası gereği iki ayrı sistemde gerçekleşir. Ödeme bankada ya da ödeme kuruluşunda, devir ise kayıt firmasının panelinde olur. Bu iki işlemi birbirine kilitleyen yerleşik bir mekanizma yoktur; yani biri gerçekleşip diğeri gerçekleşmeyebilir. Alan adı satışında ortaya çıkan mağduriyetlerin neredeyse tamamının kökeni budur.

Sırayı kim değiştirirse riski de o taşır:

Tablodaki son satır, diğer dördünün çözümüdür. Emanet mekanizması parayı satıcıya değil tarafsız bir kuruma gönderir; kurum devrin gerçekleştiğini kendi kontrolüyle doğruladıktan sonra parayı satıcıya aktarır. Böylece hiçbir taraf "önce ben vereyim" pozisyonuna düşmez.

Küçük tutarlarda (birkaç yüz TL) emanet maliyeti anlamsız gelebilir; orada aynı firma içinde anında tamamlanan push yeterli olur. Ancak dört haneli ve üzeri rakamlarda emanet ücreti, kaybedebileceğiniz paranın yanında ihmal edilebilir bir kalemdir.

Devir Yöntemleri: Push, Transfer Kodu ve Hesap Devri#

Alan adının el değiştirmesi teknik olarak üç farklı şekilde yapılabilir ve bu seçim, satışın güvenliğini doğrudan etkiler.

1. Aynı kayıt firması içinde push (hesaplar arası aktarım). Alıcı ve satıcı aynı firmada hesap sahibiyse, alan adı bir hesaptan diğerine saniyeler içinde geçirilebilir. Uzantı kaydı registry tarafında hiç değişmez; sadece firmanın kendi veritabanındaki hesap sahipliği güncellenir. Bu yüzden ek ücret yoktur, bekleme yoktur, alan adının bitiş tarihi de uzamaz ya da kısalmaz.

2. Transfer koduyla firmalar arası taşıma. Alıcı başka bir firmada çalışıyorsa, satıcının alan adı kilidini açıp EPP (auth) kodunu vermesi gerekir. Alıcı bu kodla kendi firmasında transfer başlatır. Süreç genel uzantılarda tipik olarak beş güne kadar sürer ve gTLD'lerde alan adına genellikle bir yıl ekler. Kodun ne olduğunu ve nasıl alındığını EPP transfer kodu yazımızda, sürecin tamamını ise alan adı transferi rehberimizde ayrıntılı anlattık.

3. Kayıt firması hesabının tamamının devri. "Sana hesabın şifresini vereyim, hepsi senin olsun" yaklaşımıdır ve en riskli olanıdır. Hesapta kayıtlı başka alan adları, kayıtlı kart bilgileri ve satıcının kimliğine bağlı doğrulama geçmişi vardır. Firmaların kullanım şartları çoğu zaman hesap devrini yasaklar; ileride bir kurtarma talebinde bulunulduğunda hesabı kimin kullandığı değil, kime kayıtlı olduğu esas alınır.

Pratik tavsiye: satış konuşulurken alıcıya "hangi firmada hesabınız var?" diye sorun. Aynı firmadaysanız push kullanın, ikinci bir dış bağımlılık doğmaz. Değilse alıcının satış süresince o firmada ücretsiz bir hesap açması çoğu zaman en pürüzsüz yoldur; devir tamamlandıktan sonra alan adını istediği firmaya kendisi taşır.

Escrow Nedir, Alan Adı Satışında Nasıl İşler?#

Escrow, Türkçedeki karşılığıyla emanet hizmeti, alıcının parasını satıcıya değil tarafsız bir kuruma yatırdığı, kurumun da anlaşılan koşul gerçekleşince parayı serbest bıraktığı bir aracılık modelidir. Alan adı dünyasında akış tipik olarak şöyle işler:

1. Taraflar emanet platformunda işlemi tanımlar: alan adı, tutar, para birimi, inceleme süresi ve komisyonu kimin ödeyeceği.
2. Alıcı parayı platforma gönderir. Platform, paranın kendisine ulaştığını satıcıya bildirir.
3. Satıcı bu bildirimden sonra devri başlatır (push ya da transfer kodu).
4. Alıcı devrin tamamlandığını kendi panelinde teyit eder ve platforma onay verir.
5. İnceleme süresi dolduğunda ya da alıcı erken onay verdiğinde para satıcıya aktarılır.

Kritik nokta üçüncü maddedir: satıcı, parayı platformun aldığını görmeden hiçbir devir adımını başlatmamalıdır. Bu tek kural, satıcı tarafındaki riskin neredeyse tamamını ortadan kaldırır.

Emanet için üç ayrı yol vardır ve hangisini seçeceğiniz tutara ve uzantıya göre değişir:

Komisyon oranı platforma ve tutara göre değişir; genel eğilim, tutar büyüdükçe oranın düşmesidir. Kimin ödeyeceği pazarlığın parçasıdır — yaygın pratik ya alıcının ödemesi ya da yarı yarıya bölünmesidir. Ücreti kim öderse ödesin, bu kalemi baştan yazılı hâle getirin; sonradan çıkan "ben ödemeyecektim" tartışması satışı çürütür.

Bir uyarı: emanet platformunun adresini alıcı ya da satıcının gönderdiği bağlantıdan değil, tarayıcınıza kendiniz yazarak açın. Sahte emanet siteleri bu işin en yaygın dolandırıcılığıdır ve aşağıda ayrıca ele alınıyor.

Satıştan Önce Alan Adını Devre Hazırlama#

Devre hazırlık, satışın en çok atlanan ve en çok vakit kaybettiren aşamasıdır. Alıcıya "hazır" dediğinizde alan adının gerçekten hazır olması gerekir.

Önce mevcut durumu dışarıdan görüldüğü hâliyle okuyun:

# Kayıt firması, durum kodları ve bitiş tarihi
whois ornek.com | grep -Ei 'registrar:|status:|expiry|expiration date'

# Yetkili isim sunucuları ve mevcut yönlendirme
dig NS ornek.com +short
dig ornek.com A +short

# E-posta bu alan adı üzerinden mi akıyor?
dig ornek.com MX +short

Bu çıktılara bakarak şu beş maddeyi tek tek kapatın:

1. Kayıt sahibi bilgileri güncel mi? Devir doğrulamaları çoğunlukla WHOIS'teki e-posta adresine gider. Ulaşamadığınız bir adres süreci ilk adımda durdurur. WHOIS gizliliği açıksa devir süresince geçici olarak kapatmak, alıcının kimliğinizi doğrulamasını da kolaylaştırır.
2. Transfer kilidi durumu ne? Firmalar arası taşıma yapılacaksa kilidin açılması gerekir; ancak kilidi devri başlatmadan hemen önce açın. Kilidin ne işe yaradığını domain kilidi yazımızda bulabilirsiniz.
3. Bitiş tarihine ne kadar kaldı? Bir aydan az kalmışsa satıştan önce yenileyin. Devir sırasında süresi dolan bir alan adı, iki tarafı da yönetemeyeceği bir sürece sokar.
4. Alan adına bağlı e-posta hesabınız var mı? [email protected] adresini kayıt firması hesabınızda iletişim adresi olarak kullanıyorsanız, devirden sonra o kutuya erişiminiz kesilir ve doğrulama e-postaları alıcının eline geçer. Satıştan önce hesap e-postanızı bağımsız bir adrese çevirin.
5. Son 60 gün içinde ne oldu? Genel uzantılarda yeni kayıt edilmiş ya da kayıt sahibi yakın zamanda değişmiş bir alan adı, 60 günlük transfer kısıtına takılabilir. Böyle bir durumda push yöntemi ya da sürenin dolmasını beklemek gerekir; bunu alıcıya baştan söylemek, sonradan açıklamaktan çok daha ucuzdur.

Adım Adım Güvenli Satış Akışı#

Aşağıdaki sıra, hem satıcıyı hem alıcıyı koruyacak biçimde kurgulanmıştır. Adımların sırasını değiştirmeyin; koruma tam olarak sıradan geliyor.

1. Yazılı ön mutabakat. Alan adı, tutar, para birimi, devir yöntemi, emanet platformu, komisyonu kimin ödeyeceği ve tarafların tam kimliği tek bir mesajda toplansın. E-posta yeterlidir; sözlü mutabakat delil değildir.
2. Satıcı sahipliğini kanıtlar. WHOIS gizli olsa bile sahiplik DNS üzerinden kanıtlanabilir. Satıcı geçici bir TXT kaydı ekler, alıcı dışarıdan doğrular:

# Satıcı, üzerinde anlaşılan rastgele değeri DNS'e ekler:
#   _devir  TXT  "satis-dogrulama-8f3a91"
dig +short TXT _devir.ornek.com @1.1.1.1

3. Emanet işlemi açılır ve iki taraf da koşulları onaylar.
4. Alıcı ödemeyi emanete gönderir. Satıcı, platformun "ödeme alındı" bildirimini bekler.
5. Satıcı devri başlatır. Push ise alıcının hesap kimliğine aktarır; transfer ise kilidi açıp EPP kodunu yalnızca doğrulanmış kanaldan iletir.
6. Alıcı devri tamamlar ve alan adının kendi hesabında göründüğünü teyit eder.
7. Alıcı inceleme süresini kullanır, ardından onay verir.
8. Emanet parayı serbest bırakır, satıcı ödemeyi alır.
9. Satıcı fatura veya belge düzenler (aşağıdaki bölüme bakın).
10. Devir sonrası temizlik. Alıcı isim sunucularını ve kayıt sahibi bilgilerini kendine göre günceller, satıcı da alan adına dair eski erişimlerini kapatır.

Devir sonrası son kontrol için alıcının çalıştırması gereken tek satır şudur:

whois ornek.com | grep -Ei 'registrant|registrar:|status:'

Kayıt sahibi ve firma bilgisi alıcıya dönmüşse ve pendingTransfer benzeri bir durum kodu kalmamışsa iş bitmiştir.

Alıcı Olarak Ödemeden Önce Neleri Doğrulamalısınız?#

Alıcı tarafındaki en pahalı hata, alan adının teknik durumunu ödemeden sonra öğrenmektir. WHOIS durum kodları bu konuda dürüst bir kaynaktır:

Süresi dolmuş bir alan adının hangi aşamada olduğunu ve geri alınıp alınamayacağını redemption grace period yazımızda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Bunun dışında alıcı olarak şunları kontrol edin: WHOIS'teki kayıt sahibi ile pazarlık yaptığınız kişi aynı mı, alan adı tescilli bir markayı birebir taşıyor mu (taşıyorsa devir sonrası bir uyuşmazlık başvurusuyla elinizden çıkabilir) ve alan adının geçmişte nasıl kullanıldığı sizin için sorun yaratır mı. Marka çakışması olan bir alan adını ucuza almak çoğu zaman ucuz olmaz.

.tr Uzantılarında Devir Neden Farklı İşler?#

.com.tr, .net.tr, .org.tr ve diğer Türkiye uzantıları ICANN registry'leri altında değil, BTK denetimindeki TRABIS altında yönetilir. Bu yapının satış sürecine üç somut yansıması vardır.

Birincisi, klasik EPP mantığı birebir uygulanmaz. Genel uzantılarda "kodu al, karşı tarafta gir" şeklinde işleyen akışın yerini kayıt kuruluşunun kendi doğrulama süreci ve kayıt sahibinin onayı alır. Devir talebi çoğunlukla mevcut kayıt kuruluşu üzerinden başlatılır ve her iki tarafın da onayı aranır.

İkincisi, alıcının uygunluk şartını sağlaması gerekir. TRABIS ile birlikte .com.tr dâhil pek çok uzantı belgesiz ve ilk gelen alır esasına geçti; ancak av.tr ya da k12.tr gibi belirli bir mesleği veya kurumu temsil eden uzantılar hâlâ uygunluk belgesi ister. Böyle bir uzantıyı satın alan tarafın belge şartını karşılayamaması devri tamamen durdurur. TRABIS'in genel işleyişini TRABIS nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Üçüncüsü, uluslararası emanet platformları .tr uzantılarını genellikle desteklemez. Bu platformların devir doğrulaması gTLD akışına göre tasarlanmıştır. Dolayısıyla yüksek tutarlı bir .tr satışında pratik çözüm yerel araçlara dönmektir: taraflar arasında bir devir sözleşmesi, ödemenin avukat veya noter emanetinde tutulması ya da kayıt kuruluşunun devir sürecinin adım adım belgelenmesi.

Kayıt sahibi bilgilerinin tutarlılığı .tr tarafında ayrıca kritiktir. TCKN/VKN, unvan ve iletişim bilgileri eksik veya çelişkiliyse devir talebi askıya alınır. Satıştan önce bu bilgileri güncellemek, sürecin en az iki gününü kurtarır.

Türkiye'de Fatura, Sözleşme ve Vergi Tarafı#

Alan adı hukuken maddi olmayan bir varlıktır ve devri bir satış işlemi gibi belgelenir. Şirket olarak satış yapıyorsanız işlem için fatura düzenlemeniz gerekir; e-fatura ve e-arşiv yükümlülüğünüz varsa belge o kanaldan çıkar. E-fatura ve e-arşiv arasındaki farkı ayrı bir yazıda ele aldık. Şahıs olarak tek seferlik bir satış yapıyorsanız durum kişisel vergi mevzuatına girer; buradaki değerlendirmeyi mali müşavirinizle yapın, internetteki genel yorumlara göre hareket etmeyin.

Tutar ne olursa olsun yazılı bir devir sözleşmesi hazırlayın. Karmaşık olması gerekmez; iki sayfalık bir metin, ileride çıkabilecek tartışmaların çoğunu kapatır:

ALAN ADI DEVİR SÖZLEŞMESİ (asgari başlıklar)

1. Taraflar          : Satıcı ve alıcının tam kimlik/unvan ve adres bilgisi
2. Konu              : Devredilen alan adı (tam yazımıyla) ve mevcut kayıt kuruluşu
3. Bedel ve ödeme    : Tutar, para birimi, ödeme yöntemi, emanet platformu
4. Devir yöntemi     : Push / transfer kodu ve tamamlanma süresi
5. Beyan ve taahhüt  : Satıcının alan adının tek ve gerçek hak sahibi olduğu,
                       üzerinde haciz, rehin veya uyuşmazlık bulunmadığı
6. Teslim anı        : Alan adının alıcı hesabında göründüğü an
7. Masraflar         : Transfer bedeli, emanet komisyonu, vergiler
8. Uyuşmazlık        : Yetkili mahkeme ve icra daireleri
9. Tarih ve imzalar

Beşinci maddeyi atlamayın. "Alan adının tek hak sahibi benim, üzerinde uyuşmazlık yok" beyanı, çalıntı ya da ihtilaflı bir alan adı satın almanız hâlinde elinizdeki tek dayanaktır.

Sık Görülen Dolandırıcılık Senaryoları ve Kırmızı Bayraklar#

Alan adı satışındaki dolandırıcılıklar yaratıcı değil, tekrar edendir. Aşağıdaki beş senaryo vakaların büyük çoğunluğunu kapsar.

Sahte emanet sitesi. Karşı taraf, tanıdık bir emanet platformunun adına çok benzeyen bir bağlantı gönderir. Site birebir aynı görünür, "ödeme alındı" bildirimini bile üretir. Savunma tek ve basittir: platformun adresini kendiniz yazın, gelen bağlantıya tıklamayın.

Geri çevrilebilir ödeme. Alıcı, ters ibraz açılabilen bir yöntemle öder, devri alır, ardından ödemeyi iptal ettirir. Satıcı hem alan adını hem parayı kaybeder. Yüksek tutarlarda geri alınamayan ödeme kanallarını tercih edin ya da emaneti zorunlu kılın.

"Önce devret, para sonra." Genellikle bir aciliyet hikâyesiyle gelir. Cevabınız değişmemeli: ödeme emanete girmeden hiçbir devir adımı başlatılmaz.

Gerçek sahip olmayan satıcı. Kayıt firması hesabına yetkisiz erişim sağlamış biri alan adını hızlıca satmaya çalışır. Belirtiler nettir: WHOIS'teki kayıt sahibi ile konuştuğunuz kişi uyuşmaz, piyasa değerinin çok altında bir fiyat vardır, satıcı acele ettirir. Böyle bir alan adı sonradan hak sahibine iade edilir ve ödediğiniz parayı kimseden alamazsınız.

Devir sonrası kurtarma talebi. Satıcı devri yaptıktan sonra kayıt firmasına "hesabım ele geçirildi" diyerek başvurur. Buna karşı korumanız imzalı devir sözleşmesi ve emanet kayıtlarıdır; bu belgeler olmadan firma çoğu zaman eski kayıt sahibinin lehine karar verir.

Kısa kırmızı bayrak listesi: piyasanın çok altında fiyat, aşırı aciliyet, emanet kullanmayı reddetme, kimlik paylaşmaktan kaçınma, iletişimi tek bir mesajlaşma uygulamasında tutma ısrarı ve WHOIS'teki bilgilerle çelişen anlatılar. Bunlardan ikisi aynı anda varsa işlemden çekilin.

Sıkça Sorulan Sorular#

Alan adı satışında emanet ücretini kim öder?#

Bu tamamen pazarlığın parçasıdır; yasal bir zorunluluk yoktur. Yaygın pratikte ücreti ya alıcı üstlenir ya da iki taraf yarı yarıya böler. Satıcı üstlendiğinde bu genellikle fiyata yansıtılır. Önemli olan kimin ödediği değil, bunun işlem açılmadan önce yazılı olarak netleşmesidir; sonradan çıkan komisyon tartışması anlaşmayı en sık bozan nedenlerden biridir.

Aynı firma içinde push mu, firmalar arası transfer mi daha güvenli?#

İşlem güvenliği açısından push daha basittir: saniyeler içinde tamamlanır, bekleme penceresi yoktur, ek ücret çıkmaz ve alan adının bitiş tarihi değişmez. Transfer ise günlerce sürebilir ve bu sürede iki taraf da beklemede kalır. Alıcı alan adını sonradan istediği firmaya taşıyabileceği için, satış anında push kullanıp taşımayı devirden sonraya bırakmak çoğu durumda en pürüzsüz yoldur.

Devirden sonra neden 60 gün transfer yapamıyorum?#

Genel uzantılarda kayıt sahibi bilgisi değiştiğinde alan adına 60 günlük bir firmalar arası transfer kısıtı uygulanabilir. Amaç, çalıntı alan adlarının hızlıca elden çıkarılmasını zorlaştırmaktır. Bu süre alan adını kullanmanızı engellemez; sadece başka bir kayıt firmasına taşımanızı geciktirir. Aynı kısıt yeni kayıt edilmiş alan adları için de geçerlidir.

.tr uzantılı bir alan adını satabilir miyim?#

Evet, ancak süreç genel uzantılardan farklı işler. Devir, TRABIS altındaki kayıt kuruluşu üzerinden ve her iki tarafın onayıyla yürütülür; klasik EPP kodu mantığı birebir uygulanmaz. Ayrıca uluslararası emanet platformları .tr uzantılarını genellikle desteklemediği için, yüksek tutarlı satışlarda devir sözleşmesi ve yerel emanet çözümleri tercih edilir.

Alan adı satışı için fatura kesmem gerekir mi?#

Şirket veya işletme olarak satış yapıyorsanız evet; işlem bir varlık devri olarak faturalandırılır ve e-fatura yükümlülüğünüz varsa belge o kanaldan düzenlenir. Şahıs olarak tek seferlik bir satışta durum kişisel vergi mevzuatına göre değerlendirilir ve satışın niteliğine göre değişir. Tutar ne olursa olsun işlemi mali müşavirinize danışmadan tamamlamayın.

Parayı gönderdim ama devir yapılmadı, ne yapabilirim?#

Emanet kullandıysanız durum yönetilebilir: platforma uyuşmazlık bildirin, para henüz serbest bırakılmamışsa iade süreci işler. Doğrudan havale yaptıysanız seçenekler daralır; elinizdeki yazışmalar, devir sözleşmesi ve ödeme dekontuyla hukuki yola başvurmanız gerekir. Kayıt firması bu tür anlaşmazlıklarda taraf olmaz ve kendi kayıtlarındaki sahibi esas alır — bu yüzden emanet, sonradan aranacak bir çözüm değil baştan alınacak bir önlemdir.