Cloudflare 1.1.1.1 DNS Nedir

İnternette bir adres yazdığınızda tarayıcınız o alan adının IP numarasını bir yerden öğrenmek zorundadır; bu işi yapan sisteme DNS çözümleyici (resolver) denir ve varsayılan olarak bu görevi genellikle internet servis sağlayıcınız üstlenir. Sağlayıcıların çözümleyicileri çoğu zaman yavaş, kararsız ve gizlilik açısından şeffaf değildir; hangi siteleri ziyaret ettiğinizi görebilir, kaydedebilir, kimi durumda erişimi de yönlendirebilirler. İşte Cloudflare 1.1.1.1, tam bu noktaya bir alternatif olarak çıktı — hızlı yanıt süresi ve "sizi izlemeyen" bir gizlilik politikası vaadiyle sunulan, ücretsiz bir genel DNS çözümleyicisidir.

Bu rehberde 1.1.1.1'in ne olduğunu, Cloudflare'in çok daha bilinen yetkili DNS ve CDN hizmetinden neden tamamen ayrı bir ürün olduğunu, cihaz cihaz nasıl kurulacağını, DoH ve DoT ile şifreli DNS'in nasıl açılacağını, log tutmama politikasının pratikte ne anlama geldiğini ve zararlı içerik filtreleyen 1.1.1.1 for Families seçeneğini ele alacağız. Amacımız kurulumu ezberlemeniz değil; hangi ayarın neye yaradığını anlayıp kendi ihtiyacınıza göre bilinçli seçim yapabilmeniz.

1.1.1.1 Nedir ve Neden Var?#

1.1.1.1, Cloudflare'in APNIC (Asya-Pasifik bölge internet kayıt kuruluşu) iş birliğiyle 2018'de kamuya açtığı, herkesin ücretsiz kullanabildiği bir genel DNS çözümleyicisidir (public recursive resolver). Adresin kolay akılda kalması tesadüf değil: 1.1.1.1 ve ikincil adresi 1.0.0.1, IPv6 tarafında ise 2606:4700:4700::1111 ve 2606:4700:4700::1001 kullanılır. Bu adreslere yönelttiğiniz her DNS sorgusu Cloudflare'in dünya genelindeki yüzlerce şehirde bulunan anycast düğümlerinden coğrafi olarak en yakınına ulaşır ve genellikle milisaniyeler içinde yanıtlanır.

Çözümleyicinin var oluş amacı iki başlıkta toplanır. Birincisi hız: Cloudflare'in altyapısı çok geniş bir anycast ağı üzerine kurulu olduğu için sorgular fiziksel olarak yakın bir noktadan yanıtlanır ve önbellek isabet oranı yüksektir. İkincisi gizlilik: birçok servis sağlayıcının aksine Cloudflare, 1.1.1.1 üzerinden yaptığınız sorguları kişisel profil çıkarmak için kullanmayacağını taahhüt eder, sorgu kayıtlarını kısa sürede siler ve bu politikasını bağımsız denetime açar. Bir başka deyişle 1.1.1.1, "hangi sitelere baktığımı sağlayıcım görmesin ve süreç hızlansın" isteyen kullanıcı için tasarlanmıştır.

Burada önemli bir kavram ayrımı var. DNS dünyasında iki tür sunucu vardır: bir alan adının kayıtlarını barındıran yetkili (authoritative) sunucular ve kullanıcı adına bu kayıtları soran çözümleyici (recursive) sunucular. 1.1.1.1 tamamen ikinci gruptadır — hiçbir alan adının kayıtlarını barındırmaz, sadece sizin adınıza gidip sorar. Bu ayrımı akılda tutmak, birazdan değineceğimiz "Cloudflare DNS ile aynı mı" karışıklığını çözmenin anahtarıdır.

1.1.1.1 ile Cloudflare DNS CDN Aynı Şey Değil#

Türkiye'deki birçok kullanıcı "Cloudflare kullanıyorum" dediğinde aslında iki tamamen farklı üründen birini kastediyor olabilir ve bu ikisi sık sık birbirine karıştırılır:

Fark net görülüyor: 1.1.1.1 sizin kendi cihazınıza kurduğunuz, tüm internete yönelik sorgularınızı yanıtlayan bir istemci-tarafı ayarıdır. Cloudflare'in yetkili DNS ve CDN hizmeti ise sizin sahip olduğunuz alan adının kayıtlarını yönetmek, siteyi hızlandırmak ve korumak için kurulan bir sunucu-tarafı hizmetidir. Birini kurmak diğerini gerektirmez; ikisi bambaşka amaçlara hizmet eder.

Somut bir örnekle: ornek.com adında bir siteniz varsa ve bu sitenin nameserver'larını Cloudflare'e taşıdıysanız, bu yetkili DNS + CDN ürünüdür — nasıl kurulduğunu Cloudflare DNS ve CDN kurulumu yazımızda adım adım anlatıyoruz. Ama evinizdeki bilgisayarın DNS sunucusunu 1.1.1.1 yaptıysanız, bunun sizin sitenizle hiçbir ilgisi yoktur; sadece o bilgisayarın tüm alan adlarını Cloudflare çözümleyicisine sormasını sağlarsınız. Bu rehberin geri kalanı yalnızca ikincisiyle, yani genel çözümleyiciyle ilgilidir.

Log Tutmama Politikası ve Gizlilik#

1.1.1.1'in en çok öne çıkardığı özellik gizliliktir, ama "log tutmuyorlar" ifadesinin ne anlama geldiğini netleştirmekte fayda var. Cloudflare'in kamuoyuna açıkladığı taahhütler şunlardır: sorgu yapan IP adresinizi diske kalıcı olarak yazmazlar, DNS sorgularınızı hiçbir reklamcıya satmazlar ve operasyonel amaçla tutulan geçici kayıtları 24 saat içinde silerler. Bu politikayı da yılda bir bağımsız bir denetim firmasına inceletip raporu yayımlarlar; yani söz konusu vaat, sadece bir pazarlama cümlesi değil, dışarıdan doğrulanan bir taahhüttür.

Yine de gerçekçi olmak gerekir. Şifresiz (düz) DNS kullanıyorsanız, sorgularınız cihazınızdan 1.1.1.1'e giderken yol üzerindeki ağ ekipmanları (örneğin servis sağlayıcınız) tarafından hâlâ görülebilir; çünkü klasik DNS trafiği açık metindir. Cloudflare'in log tutmaması, sorgunuzun ağ üzerinde gizli olacağı anlamına gelmez — bunun için birazdan anlatacağımız DoH veya DoT şifrelemesini de açmanız gerekir. Gizliliği ciddiye alıyorsanız 1.1.1.1'i şifreli modda kullanmak neredeyse zorunludur; aksi halde sadece "kimin log tuttuğunu" değiştirmiş olursunuz.

Bir noktanın altını çizelim: DNS gizliliği, uçtan uca genel bir anonimlik sağlamaz. Ziyaret ettiğiniz sitenin sunucusuna yine de sizin IP'nizle bağlanırsınız, HTTPS trafiğinizin hedef alan adı (SNI) çoğu durumda hâlâ görülebilir ve tarayıcı parmak izi gibi izleme yöntemleri DNS'ten bağımsız çalışır. 1.1.1.1, gizlilik zincirinin önemli ama tek halkasıdır; onu bir VPN veya genel gizlilik çözümü gibi düşünmemek gerekir.

Bilgisayarınızda 1.1.1.1'e Geçmek Windows macOS Linux#

En yaygın kullanım, tek bir bilgisayarın DNS çözümleyicisini 1.1.1.1 yapmaktır. İşletim sistemine göre yöntem değişir.

Windows tarafında en pratik yol komut satırından ağ arayüzünün DNS sunucusunu değiştirmektir. Yönetici olarak açtığınız PowerShell veya komut isteminde:

# Aktif arayüz adını öğrenin (örn. "Wi-Fi" veya "Ethernet")
netsh interface show interface

# Birincil ve ikincil DNS'i 1.1.1.1 / 1.0.0.1 yapın
netsh interface ip set dns name="Wi-Fi" static 1.1.1.1
netsh interface ip add dns name="Wi-Fi" 1.0.0.1 index=2

macOS tarafında Sistem Ayarları > Ağ menüsünden ilgili bağlantının DNS listesine 1.1.1.1 ve 1.0.0.1 eklemek yeterlidir; ya da terminalden networksetup kullanabilirsiniz:

networksetup -setdnsservers Wi-Fi 1.1.1.1 1.0.0.1

Linux dağıtımlarının çoğu artık systemd-resolved kullanır. Kalıcı ayar için /etc/systemd/resolved.conf dosyasını düzenlemek en temiz yöntemdir:

[Resolve]
DNS=1.1.1.1 1.0.0.1
FallbackDNS=2606:4700:4700::1111 2606:4700:4700::1001
DNSStubListener=yes

Ardından servisi yeniden başlatın ve ayarı doğrulayın:

sudo systemctl restart systemd-resolved
resolvectl status | grep -A2 "DNS Servers"

systemd-resolved kullanmayan, doğrudan /etc/resolv.conf dosyasını yöneten daha eski kurulumlarda ise dosyanın içeriği basitçe şöyle görünür — ancak birçok sistemde bu dosya otomatik üretildiği için elle değişiklik NetworkManager gibi araçlar tarafından ezilebilir; bu yüzden mümkünse arayüz veya resolved üzerinden ayar yapın:

nameserver 1.1.1.1
nameserver 1.0.0.1

Değişiklikten sonra doğru çözümleyiciyi kullandığınızı test etmek için dig komutuyla açık bir sorgu atabilirsiniz; yanıtın en altındaki SERVER satırı 1.1.1.1'i göstermelidir:

dig cloudflare.com +short
dig cloudflare.com | grep SERVER
# SERVER: 1.1.1.1#53(1.1.1.1)

DNS sunucusunu değiştirdikten sonra bazı sitelerin hâlâ eski adrese çözülmesi normaldir; bu, işletim sisteminizin veya tarayıcınızın önbelleğinde kalan eski kayıtlardan kaynaklanır. Bu durumda DNS önbelleğini temizleme adımlarını uygulayıp temiz bir başlangıç yapmanız gerekir.

Yönlendirici Router ve Mobil Cihazlarda Ayarlamak#

Tek bir cihaz yerine evinizdeki veya iş yerinizdeki tüm cihazların 1.1.1.1 kullanmasını istiyorsanız, en verimli yol ayarı yönlendiricide (modem/router) yapmaktır. Böylece ağa bağlanan her telefon, bilgisayar ve akıllı cihaz DHCP üzerinden otomatik olarak Cloudflare çözümleyicisini alır. Adımlar markaya göre değişse de mantık aynıdır:

• Yönlendiricinin yönetim paneline girin (genellikle 192.168.1.1 veya 192.168.0.1).
• "DHCP", "LAN" veya "Internet/WAN DNS" bölümünü bulun.
• Birincil DNS'e 1.1.1.1, ikincil DNS'e 1.0.0.1 yazın.
• IPv6 destekliyorsa 2606:4700:4700::1111 ve 2606:4700:4700::1001 ekleyin.
• Ayarı kaydedip yönlendiriciyi yeniden başlatın.

Mobil tarafta ise en pratik yöntem işletim sisteminin şifreli DNS özelliğini kullanmaktır. Android cihazlarda (Android 9 ve üzeri) Ayarlar > Ağ ve internet > Özel DNS (Private DNS) bölümüne girip "Özel DNS sağlayıcı ana bilgisayar adı" alanına şunu yazarsınız:

one.one.one.one

Bu tek satır, hem 1.1.1.1'i çözümleyici yapar hem de otomatik olarak DoT (DNS over TLS) şifrelemesini açar — yani mobilde gizlilik ve çözümleyici değişimini aynı anda halletmiş olursunuz. iOS tarafında ise Cloudflare'in resmi 1.1.1.1 uygulaması en kolay yoldur; kurulup açıldığında sistem genelinde şifreli DNS profili yükler. Alternatif olarak elle bir DoH profili de tanımlanabilir ama uygulama bu işi tek dokunuşla yapar.

Yönlendirici seviyesinde ayar yaptığınızda dikkat etmeniz gereken tek şey, bazı akıllı TV veya IoT cihazlarının kendi sabit DNS'ini kullanabildiğidir; bu tür istisnaları o cihazın kendi ayarından ayrıca değiştirmeniz gerekebilir.

DoH ve DoT ile Şifreli DNS#

Klasik DNS'in en büyük zayıflığı sorguların açık metin olarak, şifresiz gitmesidir. Cloudflare bu sorunu çözmek için 1.1.1.1'i iki şifreli protokolle sunar:

• DoH (DNS over HTTPS): Sorgular normal HTTPS trafiği gibi 443 portundan, TLS ile şifrelenerek gider. Diğer web trafiğinden ayırt edilmesi zor olduğu için güçlü bir gizlilik sağlar. Uç noktası https://cloudflare-dns.com/dns-query adresidir.
• DoT (DNS over TLS): Sorgular kendine ait 853 portu üzerinden TLS ile şifrelenir. Yapılandırması daha basittir; Android'in Özel DNS özelliği bunu kullanır.

Modern tarayıcıların çoğu DoH'u doğrudan destekler. Örneğin bir tarayıcının gizlilik ayarlarından "Güvenli DNS" bölümüne girip sağlayıcı olarak Cloudflare'i seçtiğinizde, işletim sistemi ayarınız ne olursa olsun, o tarayıcının DNS sorguları şifreli olarak 1.1.1.1'e gider. Bu, sistem genelinde ayar yapamadığınız durumlar için pratik bir çözümdür.

Sistem genelinde DoT açmak için Linux'ta yine systemd-resolved kullanılabilir. /etc/systemd/resolved.conf dosyasına şifreleme satırını eklersiniz:

[Resolve]
DNS=1.1.1.1#cloudflare-dns.com 1.0.0.1#cloudflare-dns.com
DNSOverTLS=yes

Buradaki #cloudflare-dns.com eki, TLS sertifikasının doğru sunucuya ait olduğunu doğrulamak için gereklidir. Servisi yeniden başlattıktan sonra şifrelemenin gerçekten açık olduğunu kdig (knot-dnsutils paketi) ile test edebilirsiniz:

kdig -d @1.1.1.1 +tls cloudflare.com
# çıktıda "TLS session ... (verified)" satırını görmelisiniz

Bir uygulamayı veya bütün bir ağı DoH üzerinden geçirmek isteyenler için cloudflared adlı yerel bir proxy kullanılabilir; bu araç bilgisayarda 127.0.0.1 üzerinde bir DNS dinleyici açar ve gelen tüm sorguları DoH ile Cloudflare'e iletir. Basit bir yapılandırma dosyası şöyle görünür:

proxy-dns: true
proxy-dns-address: 127.0.0.1
proxy-dns-port: 53
proxy-dns-upstream:
  - https://1.1.1.1/dns-query
  - https://1.0.0.1/dns-query

Bu yaklaşımı özellikle DoH desteklemeyen eski cihazların bulunduğu bir ağda merkezî bir çözüm olarak kullanabilirsiniz: yerel proxy'i çalıştırıp yönlendiricinin DNS'ini o makinenin IP'sine yönlendirmeniz yeterli olur.

1.1.1.1 for Families ile Zararlı ve Yetişkin İçerik Filtreleme#

Cloudflare, standart 1.1.1.1'in yanında filtreleyen iki varyant daha sunar ve bunlar tamamen ücretsizdir. Farklı adresler farklı düzeyde koruma sağlar:

Bu "1.1.1.1 for Families" varyantları, teknik olarak aynı hızlı altyapıyı kullanır ama Cloudflare'in tehdit istihbaratı listesinde bulunan alan adlarını çözerken kasıtlı olarak bir engelleme yanıtı döndürür. Örneğin evde çocuklarınızın kullandığı ağda 1.1.1.3 adresini yönlendiricide DNS olarak ayarladığınızda, hem bilinen zararlı sitelere hem de yetişkin içeriğe DNS seviyesinde erişim engellenmiş olur. Kurulumu tamamen aynıdır — tek fark, DNS sunucusuna standart adresler yerine 1.1.1.2 veya 1.1.1.3 yazmanızdır.

Bu filtreleme yönteminin sınırlarını bilmekte fayda var. DNS tabanlı engelleme, listede olmayan yeni bir zararlı siteyi ya da farklı DNS kullanan bir cihazı durduramaz; kararlı bir kullanıcı başka bir çözümleyici tanımlayarak filtreyi aşabilir. Bu yüzden kurumsal ortamlarda 1.1.1.1 for Families'i tek başına bir güvenlik katmanı değil, sunucu tarafındaki WAF ve DDoS koruma gibi çözümleri tamamlayan hafif bir ilk filtre olarak düşünmek doğru olur.

Hız Karşılaştırması ve Doğru Çözümleyiciyi Seçmek#

1.1.1.1 hızıyla öne çıkar ama tek ücretsiz genel çözümleyici değildir; en yaygın alternatiflerle karşılaştırmak seçim yapmayı kolaylaştırır:

Hangisinin sizin konumunuzda en hızlı olduğu, servis sağlayıcınıza ve o çözümleyicinin size en yakın düğümüne olan mesafeye bağlıdır; yani "en hızlı DNS" mutlak değil, göreceli bir kavramdır. Doğru cevabı ezberden değil, ölçerek bulmak gerekir. Basit bir gecikme testi, farklı çözümleyicilere aynı sorguyu atıp yanıt sürelerini kıyaslamaktır:

# Aynı alan adını üç farklı çözümleyiciye sorup süreyi ölçün
for r in 1.1.1.1 8.8.8.8 9.9.9.9; do
  echo -n "$r -> "
  dig @$r ornek.com +noall +stats | grep "Query time"
done

Pratikte 1.1.1.1, Türkiye ve yakın bölgelerdeki çoğu bağlantıda ilk sıralarda yer alır; ancak birkaç milisaniyelik fark gündelik kullanımda hissedilmez. Asıl belirleyici olan genellikle gizlilik politikası ve DoH/DoT desteği gibi ölçülebilir güvenlik özellikleridir — ki 1.1.1.1 bu ikisinde de güçlüdür.

Son olarak bir uyarı: 1.1.1.1'e geçmek, sunucunuzun veya web sitenizin performansını doğrudan artırmaz. Genel çözümleyici sizin tarama deneyiminizi etkiler; ziyaretçilerinizin sitenize erişim hızını ise sitenizin barındırıldığı altyapı belirler. Web sitenizin hızını gerçekten iyileştirmek istiyorsanız, doğru çözüm hızlı bir web hosting veya kaynaklarını kendiniz yönettiğiniz bir VDS sunucu tercih etmek; DNS seviyesinde hızlanma isteyen site sahipleri içinse yetkili DNS tarafını Cloudflare DNS ve CDN kurulumu yazımızda anlattığımız gibi yapılandırmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular#

1.1.1.1 kullanmak internetimi gerçekten hızlandırır mı?#

Genel olarak DNS çözümleme aşaması hızlanır, çünkü alan adları daha yakın ve daha hızlı bir çözümleyiciden yanıtlanır. Ancak bu hızlanma yalnızca "adresi bulma" adımıyla sınırlıdır; sitenin kendisinin yüklenme hızı, o sitenin sunucusuna ve bağlantı kalitenize bağlıdır, dolayısıyla fark çoğu zaman küçüktür ama tutarlıdır.

1.1.1.1 ile Cloudflare'in site hızlandıran hizmeti aynı şey mi?#

Hayır, bu ikisi tamamen farklı ürünlerdir. 1.1.1.1 sizin cihazınıza kurduğunuz genel bir DNS çözümleyicidir ve tüm internet sorgularınızı yanıtlar; Cloudflare'in yetkili DNS ve CDN hizmeti ise sizin sahip olduğunuz alan adının kayıtlarını barındırıp siteyi hızlandıran, sunucu tarafında çalışan ayrı bir hizmettir.

1.1.1.1 gerçekten hiç kayıt tutmuyor mu?#

Cloudflare, sorgu yapan IP adresinizi diske kalıcı yazmadığını, operasyonel kayıtları 24 saat içinde sildiğini ve verilerinizi reklamcılara satmadığını taahhüt eder; bu politika bağımsız denetimle de doğrulanır. Ancak şifresiz DNS kullanırsanız sorgularınız yol üzerindeki ağlar tarafından hâlâ görülebileceğinden, tam gizlilik için DoH veya DoT şifrelemesini de açmanız gerekir.

DoH ile DoT arasındaki fark nedir, hangisini seçmeliyim?#

Her ikisi de DNS trafiğinizi şifreler; DoH sorguları normal HTTPS gibi 443 portundan geçirir ve diğer web trafiğinden ayırt edilmesi zordur, DoT ise kendine ait 853 portunu kullanır. Tarayıcı içi gizlilik için DoH pratiktir; Android telefonlarda "one.one.one.one" yazarak açtığınız Özel DNS ise DoT kullanır, dolayısıyla çoğu kullanıcı için cihazın sunduğu hazır seçeneği kullanmak en kolay yoldur.

Çocuklar için zararlı ve yetişkin içeriği engelleyebilir miyim?#

Evet, bunun için standart 1.1.1.1 yerine 1.1.1.3 adresini DNS sunucusu olarak ayarlamanız yeterlidir; bu adres hem bilinen kötü amaçlı yazılım hem de yetişkin içerik barındıran alan adlarını DNS seviyesinde engeller. Sadece zararlı yazılımı engelleyip yetişkin içeriğe dokunmayan bir orta seviye isterseniz 1.1.1.2 adresini kullanabilirsiniz.

1.1.1.1'e geçtim ama bazı siteler hâlâ açılmıyor, neden?#

Bunun en yaygın nedeni işletim sisteminizin veya tarayıcınızın DNS önbelleğinde kalan eski kayıtlardır; çözümleyiciyi değiştirmenize rağmen sistem bir süre eski adresleri hatırlamaya devam edebilir. Önbelleği temizleyip tarayıcıyı yeniden başlatmanız sorunu genellikle çözer; adım adım yöntemi DNS önbelleği temizleme rehberimizde bulabilirsiniz.

Kapanış#

Cloudflare 1.1.1.1, kurulumu birkaç dakika süren ama tarama deneyiminde hız ve gizlilik açısından somut fayda sağlayan, ücretsiz bir genel DNS çözümleyicisidir. Onu doğru kullanmanın anahtarı iki şeyi net ayırt etmekten geçer: birincisi, bunun sizin cihazınıza kurduğunuz bir çözümleyici olduğunu ve sahip olduğunuz bir alan adını barındıran Cloudflare DNS/CDN ürünüyle karıştırılmaması gerektiğini bilmek; ikincisi ise gerçek gizlilik için mutlaka DoH veya DoT şifrelemesini açmak. Bu iki noktayı doğru kurduğunuzda, hem daha hızlı hem de sizi izlemeyen bir DNS altyapısına ücretsiz kavuşmuş olursunuz.

Genel çözümleyici tarafını hallettikten sonra iş kendi web varlığınıza gelir. Alan adınızın DNS ve CDN katmanını profesyonelce yönetmek, siteyi hızlandırmak ve korumak istiyorsanız Clou.TR olarak hosting paketlerimiz, yüksek performans gerektiren projeler için VDS ve sanal sunucularımız, uçtan uca güvenlik için SSL ve WAF çözümlerimiz, dilerseniz tüm bu yapılandırmayı sizin yerinize kuran sunucu yönetimi hizmetimiz hazır. İhtiyacınıza en uygun altyapıyı birlikte belirleyelim.