cPanel Disk Kullanımı Aracıyla Yer Kazanma

Bir sabah e-posta gönderemediğinizi fark edersiniz, ardından WordPress "medya yüklenemedi" der ve site birden yavaşlar. Panele girip baktığınızda disk kullanımı çubuğu kıpkırmızı, %98 dolu. Bu tablo neredeyse her hosting hesabının başına en az bir kez gelir ve çoğu zaman gerçek sebep "sitemin çok büyük" olması değil, arka planda sessizce şişen loglar, önbellek dosyaları ve unutulmuş yedeklerdir. İyi haber şu ki cPanel bu şişkinliğin tam olarak nerede olduğunu size klasör klasör gösteren bir araç sunuyor: Disk Kullanımı (Disk Usage).

Bu rehberde Disk Kullanımı aracının klasör ağacını nasıl okuyacağınızı, en çok yeri hangi dizinlerin doldurduğunu birkaç saniyede nasıl saptayacağınızı ve neyi silmenin güvenli, neyi silmenin riskli olduğunu adım adım anlatacağım. Ayrıca çoğu kişinin karıştırdığı disk kotası ile inode kotası arasındaki farkı örneklerle netleştirip, alan gerçekten yetmemeye başladığında kalıcı çözümlerin neler olduğuna değineceğim. Amaç panik hâlinde rastgele dosya silmek değil, ne yaptığınızı bilerek temizlik yapmak.

Disk Kullanımı Aracı Ne İşe Yarar#

cPanel ana ekranında "Dosyalar" grubunun altında yer alan Disk Kullanımı aracı, hesabınızın ana dizininden (/home/kullaniciadi) başlayarak her klasörün kapladığı alanı hesaplayıp büyükten küçüğe doğru bir ağaç şeklinde önünüze serer. Sunucuya SSH ile bağlanıp du komutu çalıştırmadan, tamamen tarayıcı üzerinden hangi dizinin ne kadar yer tuttuğunu görmenizi sağlar. Özellikle SSH erişimi olmayan paylaşımlı hosting kullanıcıları için bu araç, disk sorununu teşhis etmenin en hızlı yoludur.

Aracın en değerli özelliği, alanı yalnızca toplamda değil derinlemesine göstermesidir. Yani sadece "genel olarak dolu" demez; public_html içindeki hangi alt klasörün, o klasörün içindeki hangi dizinin şiştiğini gösteren tıklanabilir bir yapı sunar. Bu sayede 10 GB'lık bir dolulukta hedefi 3 GB'lık bir yedek klasörüne ya da 4 GB'lık bir log dosyasına daraltmanız dakikalar sürer. Aracı açtığınızda üstte özet bir tablo, altta ise klasör ağacı görürsünüz.

Şunu baştan bilmekte fayda var: Disk Kullanımı aracı özet verisini önbelleğe alır, bu yüzden bazı büyük dosyaları veya çok yeni değişiklikleri anlık göstermeyebilir. Sayfanın altındaki notta cPanel bunu belirtir. Kesin ve güncel rakam için dosyaları Dosya Yöneticisi (File Manager) üzerinden ya da SSH erişiminiz varsa du ile doğrulamak iyi bir alışkanlıktır. cPanel'in bu araçlar ekosistemi hakkında genel bir çerçeve için cPanel nedir yazımıza da göz atabilirsiniz.

Klasör Ağacını Doğru Okumak#

Araç açıldığında ekranı iki bölüm olarak düşünün. Üst kısım, ana dizinin doğrudan altındaki klasörlerin (mail, public_html, tmp, logs, etc gibi) listesini ve her birinin yanında MB/GB cinsinden boyutunu verir. Alt kısımda ise interaktif bir ağaç bulunur; bir klasörün yanındaki oka tıkladıkça o klasör açılır ve alt dizinleri, yine boyutlarıyla birlikte, iç içe sıralanır. Buradaki mantık şudur: büyük klasörü bul, tıkla, içine gir, tekrar en büyüğünü bul; ta ki suçlu dosya ya da dizine ulaşana kadar.

Tipik bir paylaşımlı hosting hesabında disk şu ana kategorilere dağılır ve genelde şaşırtıcı olan, public_html dışındaki alanların ne kadar büyüyebildiğidir:

Ağacı okurken en sık yapılan hata, doğrudan public_html'e dalıp orada dosya aramaktır. Oysa ana dizin seviyesinde mail klasörünün 5 GB, logs klasörünün 3 GB olduğunu görmeden içeri girerseniz asıl sorunu atlarsınız. Bu yüzden her zaman en dıştaki listeden başlayın: en büyük üç klasörü not edin, sonra sırayla içlerine inin. Böylece toplam doluluğun %90'ını oluşturan birkaç dizini beş dakikada belirlersiniz.

En Çok Yer Kaplayan Dizinleri Bulmak#

Tarayıcı üzerinden ağaca tıklaya tıklaya ilerlemek çoğu durum için yeterlidir. Ancak SSH erişiminiz varsa, en büyük dizinleri tek komutla listelemek çok daha hızlıdır. Aşağıdaki komut, bulunduğunuz dizinin bir alt seviyesindeki tüm klasörleri boyuta göre büyükten küçüğe sıralar:

du -h --max-depth=1 ~ | sort -hr | head -20

Buradaki --max-depth=1 yalnızca ilk seviyeyi gösterir; suçlu klasörü bulunca o dizine cd yapıp komutu tekrar çalıştırarak bir kat daha derine inersiniz. Belirli bir eşiğin üzerindeki tek tek büyük dosyaları avlamak isterseniz find daha isabetlidir:

find ~ -type f -size +100M -exec ls -lh {} \; | awk '{print $5, $9}'

Bu komut 100 MB'tan büyük her dosyayı boyutu ve yoluyla listeler. Genellikle listenin başında ya devasa bir veritabanı dökümü (.sql), ya sıkıştırılmış bir site yedeği (.tar.gz), ya da kontrolden çıkmış bir hata logu (error_log) çıkar. WordPress kullanıyorsanız, medya kitaplığındaki optimize edilmemiş görseller ve önbellek eklentilerinin ürettiği dosyalar da sık rastlanan şişme kaynaklarıdır.

Inode tarafında bir sorun olup olmadığını, yani alanın az sayıda büyük dosyayla mı yoksa milyonlarca küçük dosyayla mı dolduğunu anlamak için şu komut işinize yarar:

find ~ -xdev -type f | cut -d "/" -f 2-4 | sort | uniq -c | sort -rn | head

Bu, hangi dizin altında kaç dosya olduğunu sayar. Eğer bir klasörde yüz binlerce dosya birikmişse, o dizin diskte az yer kaplasa bile inode kotanızı doldurup hesabınızı kilitleyebilir. Bu ayrımı bir sonraki bölümde detaylandıracağım. Sunucu tarafında bu tür teşhisleri rutin olarak yapmak istiyorsanız sunucu yönetimi hizmetimiz bu yükü sizden alır.

Log, Önbellek ve Eski Yedekleri Temizlemek#

Suçluyu bulduktan sonra iş güvenli temizliğe gelir. Buradaki altın kural, ne olduğunu bilmediğiniz hiçbir şeyi silmemektir; ama disk şişmesinin büyük kısmı zaten silinmesi tamamen güvenli olan üç kategoriden gelir: loglar, önbellek ve eski yedekler.

Sunucunun tuttuğu erişim ve hata logları zamanla devasa boyutlara ulaşabilir. public_html altında ya da ana dizinde duran error_log dosyaları, bir PHP hatası döngüye girdiğinde günde birkaç gigabayt büyüyebilir. Bunları boşaltmak (silmek yerine içini boşaltmak) hem yer açar hem de dosyanın yeniden oluşup log tutmaya devam etmesini sağlar:

# İçeriği sil, dosyayı koru
truncate -s 0 ~/public_html/error_log

# Belirli boyutun üstündeki tüm error_log dosyalarını bul
find ~ -name "error_log" -size +50M

Önbellek klasörleri de güvenle boşaltılabilir; çünkü bu dosyalar performans için otomatik yeniden üretilir. WordPress'te wp-content/cache, çeşitli eklentilerin wp-content/uploads/cache dizinleri ve genel PHP oturum dosyalarının biriktiği tmp klasörü tipik hedeflerdir. Aşağıdaki yaklaşım klasörün kendisini silmeden yalnızca içindekileri temizler:

# Önbellek içeriğini boşalt (klasörü koru)
rm -rf ~/public_html/wp-content/cache/*

# 7 günden eski geçici dosyaları temizle
find ~/tmp -type f -mtime +7 -delete

Eski yedekler ise genellikle en büyük tek suçludur. İnsanlar site taşırken ya da güncelleme öncesi yedek.tar.gz, eski_site.zip, database_backup.sql gibi dosyalar oluşturur ve sonra unutur. Bu dosyalar tek başına diskin yarısını yiyebilir. Silmeden önce içeriğinden emin olun ve gerçekten ihtiyacınız olan yedekleri hosting alanı yerine kendi bilgisayarınıza veya harici bir depolamaya indirin. Aşağıdaki tablo hangi dosyaların ne kadar güvenle silinebileceğini özetliyor:

Düzenli ve otomatik yedek almak, elle bırakılıp unutulan bu dosyaların önüne geçer. Kontrollü bir yedekleme akışı için yedekleme çözümümüz, yedekleri hosting diskinizi şişirmeden ayrı bir alanda tutar.

Disk Kotası ile Inode Kotası Arasındaki Fark#

Burası kullanıcıların en çok kafasının karıştığı noktadır. Bir hosting hesabının aslında iki ayrı sınırı vardır: ne kadar veri saklayabileceğinizi belirleyen disk kotası (gigabayt cinsinden) ve kaç ayrı dosya-klasör tutabileceğinizi belirleyen inode kotası (adet cinsinden). Diskte bolca yeriniz olsa bile inode sınırına çarparsanız hesabınız yeni dosya oluşturamaz hâle gelir ve site aynı "dolu" belirtilerini verir.

Inode, dosya sisteminde her dosya veya klasör için tutulan bir kayıttır. 1 KB'lık minik bir dosya da, 2 GB'lık dev bir dosya da tam olarak 1 inode harcar. Dolayısıyla milyonlarca ufak dosya üreten bir uygulama (örneğin çok sayıda küçük önbellek dosyası, e-posta parçaları ya da bir eklentinin ürettiği log kayıtları), diskte neredeyse hiç yer kaplamadan inode kotanızı tüketebilir. Aşağıdaki karşılaştırma iki kavramı netleştiriyor:

Inode sorununu teşhis etmek için, bir önceki bölümdeki dosya-sayma komutu en iyi başlangıçtır. Genellikle suçlu belli olur: eski bir e-posta hesabında birikmiş yüz binlerce mesaj, bir önbellek dizinindeki sayısız .tmp dosyası, ya da yanlış yapılandırılmış bir betiğin ürettiği dosya seli. Çözüm bu dosyaları toplu silmektir, ama rm -rf klasor/* bazen "argument list too long" hatası verir; bu durumda find ile silmek daha güvenlidir:

find ~/public_html/wp-content/cache -type f -delete

Bu iki kota kavramını, hangi paketin ne kadar inode sunduğunu ve inode tükenmesinin ayrıntılı çözümlerini merak ediyorsanız disk kotası ve inode yazımızda konuyu enine boyuna işledik.

Dolu Hosting Alanı için Kalıcı Çözümler#

Temizlik anlık rahatlama sağlar, ama site gerçekten büyüyorsa aynı sorun birkaç ay sonra geri gelir. Bu noktada mesele "neyi silsem" değil, "kalıcı olarak ne yapsam" olur. Birkaç sürdürülebilir yaklaşım var.

İlki, medya ve büyük dosyaları hosting diskinden çıkarmaktır. Video, yüksek çözünürlüklü görsel arşivi ya da indirilebilir dosyalar gibi ağır içerikleri ayrı bir depolama/CDN çözümüne taşımak, hem yer açar hem siteyi hızlandırır. WordPress kullanıyorsanız medya kitaplığını düzenli optimize etmek, WebP formatına geçmek ve gereksiz görsel boyutlarını (thumbnail varyasyonlarını) azaltmak inode ve disk kullanımını birlikte düşürür. Bu tür bakımı sürekli yapmak istemiyorsanız WordPress bakım hizmetimiz optimizasyon ve temizliği düzenli olarak üstlenir.

İkincisi, e-posta yükünü ayırmaktır. mail klasörü çoğu hesapta beklenmedik ölçüde büyür; büyük ekli e-postalar ve yıllarca temizlenmemiş kutular diski sessizce doldurur. E-posta trafiğiniz yoğunsa, e-postayı web sitesinden ayrı yönetmek hem disk baskısını dağıtır hem güvenilirliği artırır. Bu ihtiyaç için e-posta çözümlerimize bakabilirsiniz.

Üçüncüsü ve çoğu zaman en doğru olanı, kaynağı ihtiyaca göre büyütmektir. Sitenizin, e-postanızın ve verinizin doğal büyümesi belli bir noktadan sonra sizi sürekli temizlik yapmaya zorluyorsa, daha yüksek disk ve inode sunan bir pakete geçmek en sağlıklı adımdır. Paylaşımlı bir web hosting paketinden başlayıp WordPress odaklı bir WordPress hosting paketine ya da birden fazla siteyi tek çatı altında yönettiğiniz reseller hosting planına geçebilirsiniz. Kaynak ve kontrol ihtiyacınız daha da büyükse, kendi disk sınırlarınızı belirlediğiniz bir sanal sunucu ya da VDS size tam esneklik verir. Doğru planı seçmek için hosting paketleri sayfasındaki disk ve inode değerlerini karşılaştırmanız yeterli.

Son olarak, bir daha aynı sürprizi yaşamamak için erken uyarı kurun. Diski ayda bir Disk Kullanımı aracıyla gözden geçirmek, otomatik yedekleri hosting dışında saklamak ve log dosyalarını döngüye sokan hataları çözmek, kotanın tekrar dolmasını büyük ölçüde engeller. Site taşırken oluşan geçici yedeklerin diskte kalmasını istemiyorsanız, temiz bir aktarım için site taşıma hizmetimiz süreci sizin adınıza yürütür.

Sıkça Sorulan Sorular#

cPanel Disk Kullanımı aracı gerçek boyutu neden farklı gösteriyor?#

Araç, hesabınızın disk kullanımını performans nedeniyle önbelleğe alır ve bazı çok büyük dosyaları ya da son değişiklikleri anlık yansıtmayabilir. Sayfanın altındaki uyarı bunu belirtir. Kesin rakam için dosyaları Dosya Yöneticisi üzerinden inceleyebilir, SSH erişiminiz varsa du -sh ~ komutuyla güncel toplamı doğrulayabilirsiniz. İki değer arasındaki küçük farklar normaldir; büyük fark varsa genellikle henüz önbelleğe yansımamış yeni bir dosya söz konusudur.

error_log dosyasını silmek güvenli mi?#

Evet, error_log dosyalarını silmek ya da içini boşaltmak tamamen güvenlidir; bu dosyalar sitenizin çalışması için gerekli değildir, yalnızca oluşan PHP hatalarını kaydeder. Ancak dosyayı silmeden önce içine bir göz atmanız iyi olur, çünkü sürekli büyüyen bir log çoğu zaman çözülmesi gereken tekrarlayan bir hataya işaret eder. Sadece boşaltıp altta yatan hatayı görmezden gelirseniz dosya kısa sürede yeniden şişer; asıl çözüm hatayı gidermektir.

Diskte yer var ama site "alan dolu" diyor, neden?#

Bu neredeyse her zaman inode kotasının dolması yüzünden olur. Disk kotası verinin toplam boyutunu, inode kotası ise dosya-klasör adedini sınırlar; birini doldurmadan diğerini tüketebilirsiniz. Milyonlarca küçük önbellek dosyası ya da yıllardır temizlenmemiş bir e-posta kutusu, diskte az yer kaplasa bile inode sınırına çarpıp yeni dosya oluşturmayı engeller. Çözüm için dosya sayısı en yüksek dizini bulup gereksiz küçük dosyaları toplu silmeniz gerekir.

Hangi klasörleri kesinlikle silmemeliyim?#

public_html içindeki sitenizin canlı dosyalarını, mail klasörünü ve ne işe yaradığını bilmediğiniz sistem klasörlerini (.cagefs, etc gibi) silmeyin. E-posta kutunuzu boşaltmak istiyorsanız bunu klasörü silerek değil, ilgili e-posta hesabının içinden ya da webmail üzerinden yapın. Güvenli temizlik hedefleri log dosyaları, önbellek klasörlerinin içeriği ve elle bırakılıp unutulmuş yedek arşivleridir; bunların dışına çıkmadan önce mutlaka güncel bir yedeğiniz olsun.

Disk sürekli doluyorsa paket yükseltmek mi gerekir?#

Eğer düzenli temizlik yapmanıza rağmen alan birkaç ayda bir doluyorsa, bu artık bir bakım sorunu değil bir kapasite sorunudur ve paket yükseltmek en doğru adımdır. Sitenizin medyası, veritabanı ve e-postaları doğal olarak büyür; bunları sürekli silmeye çalışmak yerine daha yüksek disk ve inode sunan bir plana geçmek daha sağlıklıdır. Büyümenin ölçeğine göre üst bir hosting paketine ya da kendi sınırlarınızı belirlediğiniz bir sanal sunucuya geçebilirsiniz.

WordPress önbelleğini silmek siteme zarar verir mi?#

Hayır, wp-content/cache gibi önbellek klasörlerinin içeriğini silmek siteye zarar vermez; bu dosyalar performansı hızlandırmak için otomatik olarak yeniden üretilir. Silme işleminden sonra ilk ziyaretlerde site birkaç saniye daha yavaş yüklenebilir, çünkü önbellek yeniden oluşuyordur, ama bu geçicidir. Klasörün kendisini değil yalnızca içindeki dosyaları silmeye dikkat edin; önbellek eklentiniz klasör yapısını kendisi yönetir ve boş klasörü tekrar doldurur.

Kapanış#

Disk Kullanımı aracı, "sitem neden dolu" sorusunu tahminden çıkarıp somut bir teşhise dönüştüren en pratik araçlardan biridir. Klasör ağacını en dıştan içe doğru okumayı, en büyük birkaç dizini hızla bulmayı ve loglar, önbellek ile eski yedekler gibi güvenle silinebilen alanları hedef almayı alışkanlık hâline getirdiğinizde, çoğu doluluk sorununu birkaç dakikada çözebilirsiniz. Bunun yanında disk ve inode kotasının ayrı sınırlar olduğunu bilmek, "yer var ama site dolu diyor" gibi kafa karıştırıcı durumların önüne geçmenizi sağlar.

Temizlik önemli bir ilk adım, ama gerçek büyüme yaşayan siteler için kalıcı çözüm doğru kaynağa sahip olmaktan geçer. Disk ve inode değerlerini rahatça karşılaştırarak ihtiyacınıza uygun bir plan seçmek isterseniz hosting paketlerimizi inceleyebilir, daha fazla kontrol istiyorsanız sanal sunucu seçeneklerimize göz atabilirsiniz. Kurulum, taşıma ve düzenli bakımı bizim üstlenmemizi tercih ederseniz sunucu yönetimi ekibimiz her adımda yanınızda olur; böylece siz içeriğinize odaklanırken diskiniz de her zaman nefes alabilir.