FTP ve SFTP ile Web Sitesine Dosya Yükleme (FileZilla Rehberi)

Bir web sitesini bilgisayarınızda hazırladıktan sonra ilk somut soru hep aynıdır: "Bu dosyaları sunucuya nasıl taşıyacağım?" HTML sayfalarınız, görselleriniz, indirdiğiniz bir WordPress teması ya da elle yazdığınız bir PHP betiği yerel makinenizde durduğu sürece kimse onları göremez; ziyaretçilere açılabilmesi için hosting sunucusundaki doğru dizine kopyalanmaları gerekir. Bunun en yaygın yolu FTP ile onun şifreli kardeşi SFTP'dir. Bu rehberde protokoller arasındaki güvenlik farklarını, hangi bağlantı bilgilerine ihtiyaç duyacağınızı ve ücretsiz FileZilla programıyla dosyaları adım adım nasıl yükleyeceğinizi bulacaksınız.

Anlatım baştan sona uygulama odaklı: bağlantı kurmaktan public_html dizinini bulmaya, dosya izinlerini doğru ayarlamaktan pasif mod ve güvenlik duvarı kaynaklı klasik takılmaları çözmeye kadar her başlık gerçek örneklerle ilerliyor. İşin başındaysanız bölümleri sırayla takip edin; hosting paneline zaten alışkınsanız "Yaygın Hatalar ve Çözümleri" ile "cPanel'de FTP Hesabı Oluşturma" kısımlarını doğrudan başvuru olarak kullanabilirsiniz.

FTP, SFTP ve FTPS Arasındaki Fark#

Üçü de aynı işi, yani dosya aktarımını yapar; ama güvenlik tarafında aralarında önemli bir uçurum vardır. Doğru protokolü seçmek, parolanızın ve dosyalarınızın ağ üzerinde açığa çıkmaması anlamına gelir.

• FTP (File Transfer Protocol): En eski ve en yalın seçenek. Varsayılan olarak 21 numaralı porttan çalışır. Asıl sıkıntısı, hem oturum açma bilgilerinizi hem de gönderdiğiniz dosyaları düz metin olarak taşımasıdır. Ağı dinleyen biri parolanızı olduğu gibi okuyabilir. Kafede ya da okulda ortak bir Wi-Fi ağına bağlıyken düz FTP kullanmak bu yüzden risklidir.
• SFTP (SSH File Transfer Protocol): İsmi FTP'ye benzese de aslında onun bir sürümü değildir; SSH protokolünün üzerine oturur ve 22 numaralı portu kullanır. Kimlik doğrulama da dosya içeriği de baştan sona şifrelidir. Sunucunuza zaten SSH ile bağlanabiliyorsanız, ekstra bir ayar yapmadan SFTP de çalışır. Tavsiye ettiğimiz yöntem budur.
• FTPS (FTP over SSL/TLS): Klasik FTP'ye SSL/TLS şifrelemesinin eklenmiş halidir. Implicit modda 990, explicit modda ise kontrol kanalı için 21 portunu kullanır. Şifreleme sunar, ancak iki ayrı kanalı olduğu için güvenlik duvarı ve pasif mod tarafında SFTP'ye kıyasla daha çok uğraştırır.

Pratik kural: Sunucunuz SFTP destekliyorsa (modern Linux hostinglerin neredeyse tamamı destekler) tereddütsüz SFTP seçin. Ne ayrı bir sertifika ne de özel yapılandırma ister; tek portla çalıştığı için güvenlik duvarıyla da barışıktır.

Şifreli bağlantının neden bu kadar önem taşıdığını ve SSH'nin kaputun altında nasıl işlediğini merak ediyorsanız, SSH bağlantısı ve güvenliği makalesi SFTP'nin dayandığı temeli ayrıntısıyla açıklıyor.

İhtiyaç Duyacağınız Bağlantı Bilgileri#

Hangi istemciyi kullanırsanız kullanın, bir sunucuya bağlanmak için elinizde dört temel bilginin bulunması gerekir. Bunları hosting sağlayıcınızın "hoş geldiniz" e-postasında ya da kontrol panelinizde (cPanel, Plesk vb.) bulabilirsiniz.

Birkaç pratik not:

• Host olarak alan adınız henüz bu sunucuya yönlenmemişse (yani DNS kayıtları daha yayılmadıysa), sağlayıcınızın verdiği ham IP adresini girerek yine de bağlanabilirsiniz. Bu bekleme süresinin neden ve nasıl işlediğini DNS propagasyon süresi makalesinde bulabilirsiniz.
• SFTP kullanıyorsanız kullanıcı adı ve parola çoğu zaman sunucudaki SSH/sistem kullanıcınızla birebir aynıdır.
• Bazı sağlayıcılar ftp.siteniz.com yerine sunucunun kendi adını (server42.hostfirmasi.com) girmenizi bekler. Emin değilseniz IP adresi her koşulda güvenli tercihtir.

FileZilla Kurulumu#

FileZilla, Windows, macOS ve Linux üzerinde çalışan ücretsiz ve açık kaynaklı bir FTP/SFTP istemcisidir. FTP, SFTP ve FTPS protokollerinin üçüyle de uyumludur ve yeni başlayanlar arasında en çok tercih edilen araçtır.

1. filezilla-project.org adresine gidip FileZilla Client (dikkat: "Server" değil, "Client") sürümünü indirin.
2. Kurulum sırasında önünüze gelebilecek ek reklam yazılımlarının (bundleware) kutucuklarını mutlaka temizleyin; yalnızca programın kendisini kurun.
3. Kurulumu bitirip programı başlatın. Sol tarafta yerel bilgisayarınızın dosyaları, sağ tarafta ise uzak sunucunun içeriği görünecek şekilde iki panelli bir pencere açılır.

macOS'ta Cyberduck, editör içinde çalışmayı sevenler için VS Code'un SFTP eklentileri ya da doğrudan komut satırı da geçerli alternatiflerdir; ancak görsel arayüz yeni başlayan için en anlaşılır yol olduğundan bu rehber boyunca FileZilla'yı esas alacağız.

FileZilla ile Sunucuya Bağlanma#

Hızlı Bağlantı (Quickconnect)#

Tek seferlik bir bağlantı için pencerenin en üstündeki Hızlı Bağlantı (Quickconnect) çubuğu yeterlidir. SFTP kullanacaksanız protokolü Host alanının başına açıkça yazmanız önemlidir:

Host: sftp://203.0.113.10
Kullanıcı adı: siteniz
Parola: ••••••••
Port: 22

sftp:// önekini eklediğinizde FileZilla, SSH tabanlı şifreli bağlantıya otomatik olarak geçer. Port kutusunu boş bırakırsanız program protokole göre varsayılan portu (SFTP için 22, FTP için 21) kendisi dener.

Site Yöneticisi ile Kalıcı Profil#

Aynı siteye sık sık bağlanıyorsanız her seferinde bilgileri yeniden girmek yerine bir profil kaydetmek işinizi hızlandırır. Dosya → Site Yöneticisi (Site Manager) menüsünü açıp Yeni site düğmesine basın:

• Protokol: SFTP - SSH File Transfer Protocol
• Host: 203.0.113.10, Port: 22
• Oturum açma türü: Normal (kullanıcı adı ve parolayı saklar) veya daha güvenli olan Anahtar dosyası (SSH özel anahtarıyla parolasız giriş).
• Kullanıcı: siteniz

İlk SFTP bağlantısında FileZilla, sunucunun host key parmak izini gösterip bu makineye güvenip güvenmediğinizi sorar. Doğru sunucuya bağlandığınızdan eminseniz "Bu ana bilgisayara her zaman güven" kutusunu işaretleyip onaylayın. Bu adım, araya girme (ortadaki adam) saldırılarına karşı bir sağlamadır; ilerideki bir bağlantıda bu parmak izi beklenmedik biçimde değişirse FileZilla sizi uyarır.

Dosya Yükleme, İndirme ve public_html Dizini#

Bağlantı kurulunca sağ paneldeki uzak dosya listesinde birçok klasör görürsünüz. Web sitenizin dosyalarının gideceği kök dizin, sunucunuzun tipine göre farklı isimlerle karşınıza çıkar:

• cPanel / paylaşımlı hosting: public_html
• Plesk: httpdocs
• Bazı VPS / nginx kurulumları: /var/www/html ya da /home/kullanici/public_html

Dikkat edilmesi gereken nokta: Sitenizin ana sayfa dosyası (index.html ya da index.php), doğrudan bu web kök dizininin içinde durmalıdır. Örneğin dosyaları public_html/sitem/ gibi bir alt klasöre koyarsanız, siteniz siteniz.com yerine siteniz.com/sitem/ adresi altında açılır.

Dosya aktarmanın en kolay yolu sürükle-bıraktır:

1. Sağ panelde (uzak sunucu) çift tıklayarak public_html dizininin içine girin.
2. Sol panelde (yerel bilgisayar) yüklemek istediğiniz dosya ve klasörleri bulun.
3. Seçtiklerinizi sol panelden sağ panele sürükleyip bırakın. Aktarım kuyruğunu pencerenin alt kısmında izleyebilirsiniz.
4. İndirmek için yön terstir: sağ paneldeki bir dosyayı sol panele sürükleyin.

Bir dosyayı seçip sağ tıklayarak açılan menüden Karşıya Yükle (Upload) veya İndir (Download) komutlarını da kullanabilirsiniz. Büyük bir siteyi taşırken dosyaları tek tek değil, tüm klasörü birden sürüklemek en pratik yaklaşımdır; FileZilla alt klasörlerin hepsini kendiliğinden, iç içe aktarır.

Bir WordPress kurulumunu FTP ile elle yükleyecekseniz, önce WordPress kurulumu sürecinin genel akışına göz atmak hangi klasörün nereye gideceğini netleştirir. Var olan bir siteyi başka bir sunucuya taşıyorsanız, site taşıma hizmetimiz bu adımların büyük bölümünü sizin yerinize hallediyor.

Dosya ve Klasör İzinleri (Permissions)#

Linux sunucularda her dosya ve klasörün bir izin değeri bulunur. Bu değer "kim okuyabilir, kim yazabilir, kim çalıştırabilir" sorusuna yanıt verir ve çoğunlukla üç haneli sayılarla gösterilir (644, 755 gibi). FileZilla'da bir dosyaya sağ tıklayıp Dosya izinleri (File permissions) seçeneğine girdiğinizde bu değeri hem görebilir hem de değiştirebilirsiniz.

Web siteleri için pratikte iki değeri tanımanız çoğu durumu kapsar:

Genel kural şudur:

• Klasörlere 755, dosyalara 644 verin. Bu, web uygulamalarının büyük çoğunluğu için hem doğru hem güvenli varsayılan değerdir.
• Kesinlikle 777 vermeyin. 777, "herkes bu dosyayı okuyabilir, değiştirebilir ve çalıştırabilir" demektir. Bazı eğitim içeriklerinde sorunu geçici olarak çözmek için 777 önerilir; oysa bu kalıcı bir güvenlik açığıdır ve birçok host, bu izne sahip dosyalarda betik çalıştırmayı zaten engeller.
• WordPress'te wp-config.php gibi hassas dosyalar için 640 ya da 600 daha da sıkı bir tercihtir.

İzinlerin arkasındaki chmod komutunu ve Linux dosya sisteminin işleyişini derinlemesine kavramak isterseniz konu doğrudan sunucu yönetimiyle iç içe geçer; SSH bağlantısı ve güvenliği makalesi bu komutları terminal üzerinden nasıl uygulayacağınızı gösteriyor.

Yaygın Hatalar ve Çözümleri#

FTP/SFTP bağlantılarında yaşanan sıkıntıların büyük bölümü birkaç tipik nedene dayanır. Aşağıda en çok karşılaşılanları ve çözümlerini derledik.

Bağlantı Kuruluyor Ama Dizin Listesi Gelmiyor (Pasif Mod)#

FTP iki ayrı kanal üzerinden çalışır: biri komutları taşır (kontrol), diğeri dosya listelerini ve aktarımı taşır (veri). Aktif modda veri bağlantısını sunucu size doğru açmaya çalışır; ancak bu bağlantı sizin tarafınızdaki güvenlik duvarı ya da NAT tarafından çoğu zaman kesilir. Pasif modda ise bağlantıyı daima siz başlatırsınız ve bu, modem/router arkasındaki kullanıcılar için çok daha güvenilir bir davranıştır.

Belirti genellikle şudur: "MLSD command successful" yazar ama liste boş kalır ya da doğrudan "Failed to retrieve directory listing" hatası düşer. Çözüm, FileZilla'da Düzenle → Ayarlar → Bağlantı → FTP yolunu izleyip Pasif (Passive) modu seçmektir.

"Connection timed out" / "Bağlantı zaman aşımına uğradı"#

Bu hata neredeyse her zaman bir ağ engeli işaretidir:

• Yerel güvenlik duvarınız ya da antivirüs yazılımınız ilgili portu (21 veya 22) kapatıyor olabilir. Geçici olarak devre dışı bırakıp yeniden deneyin.
• Kurumsal ya da okul ağları giden FTP trafiğine izin vermeyebilir. Bu durumda telefonunuzun mobil verisiyle test edin.
• Sağlayıcınızın sunucusu, art arda başarısız girişlerin ardından IP adresinizi güvenlik gereği geçici olarak engellemiş olabilir; böyle bir durumda destek talebi açmanız gerekir.

"530 Login authentication failed" / Kullanıcı adı veya parola hatalı#

Kimlik bilgileriniz reddediliyorsa şu sırayla kontrol edin:

• Parolayı kopyala-yapıştır yerine elle yazın; kopyalama sırasında başa ya da sona görünmez bir boşluk karışmış olabilir.
• Kullanıcı adının tam olarak doğru olduğundan emin olun; bazı sistemler [email protected] biçimini bekler.
• SFTP ile bağlanmaya çalışırken yanlışlıkla FTP portunu (21) kullanıyorsanız kimlik doğrulama başarısız olur. Protokolü SFTP, portu 22 olarak ayarladığınızdan emin olun.

"Permission denied" — Dosya Yüklenemiyor#

Bu mesaj, bulunduğunuz dizine yazma yetkinizin olmadığını söyler. Ya public_html dışında yanlış bir sistem klasöründesinizdir ya da hedef klasörün sahipliği veya izni hatalıdır. Önce doğru dizinde olduğunuzu doğrulayın; sorun sürerse klasör iznini 755 yapın ve gerekirse sağlayıcınızdan dosya sahipliğini (chown) düzeltmesini isteyin.

cPanel'de FTP Hesabı Oluşturma#

Ana hosting hesabınızın kullanıcı adı ve parolasıyla da bağlanabilirsiniz; ancak bir tasarımcıya veya geliştiriciye tüm hesabınızın anahtarını vermek istemiyorsanız, yalnızca belirli bir klasöre erişebilen ayrı bir FTP hesabı açmak çok daha akıllıca olur. cPanel bu işi birkaç adıma indirger:

1. cPanel'e giriş yapın ve Dosyalar (Files) bölümünden FTP Hesapları (FTP Accounts) aracını açın.
2. Bir kullanıcı adı (örneğin tasarimci) belirleyin ve güçlü bir parola oluşturun. Sağlam bir parola üretmek için şifre üretici aracımızdan yararlanabilirsiniz.
3. Dizin (Directory) alanına bu hesabın erişebileceği en üst klasörü yazın. Diyelim yalnızca bir alt projeye erişsin istiyorsunuz; o zaman public_html/musteri-projesi girmeniz yeterli. Böylece bu kullanıcı public_html'in geri kalanını göremez.
4. Bir disk kotası belirleyip Oluştur (Create FTP Account) düğmesine basın.

Oluşturulan tam kullanıcı adı genellikle [email protected] biçiminde olur; FileZilla'da kullanıcı adı olarak bu tam adı girmeyi unutmayın. cPanel'in genel mantığını ve sunduğu diğer araçları merak ediyorsanız cPanel nedir makalesine göz atabilirsiniz.

Projeleriniz büyüdükçe FTP'den, SSH/SFTP üzerinden anahtar tabanlı erişime geçmek hem güvenlik hem de hız açısından size ciddi avantaj kazandırır. Bu geçiş özellikle bir VDS veya sanal sunucu kullanıyorsanız oldukça kolaydır.

Sıkça Sorulan Sorular#

FTP mi SFTP mi kullanmalıyım?#

Mümkün olan her yerde SFTP tercih edin. Düz FTP hem parolanızı hem dosyalarınızı şifresiz taşır; ortak bir ağa bağlıyken bu bilgiler kolayca ele geçirilebilir. SFTP ise SSH üzerinde çalıştığından tüm trafiği şifreler ve ek bir sertifikaya gerek kalmadan tek bir port (22) üzerinden iş görür.

SFTP için hangi portu kullanmalıyım?#

Standart SFTP portu 22'dir ve bu aynı zamanda SSH'nin de portudur. Düz FTP 21, FTPS ise implicit modda çoğunlukla 990 kullanır. Sağlayıcınız güvenlik için SSH portunu değiştirmişse (örneğin 2222 olarak), SFTP de artık o portu kullanır; bu bilgiyi hosting panelinizden teyit etmeniz iyi olur.

Dosyalarımı yükledim ama sitem açılmıyor, neden?#

En sık iki neden vardır: dosyaları public_html yerine yanlış bir klasöre yüklemiş olabilirsiniz ya da ana sayfa dosyanızın adı hatalıdır (adı index.html veya index.php olmalıdır). Bir başka olasılık da alan adınızın DNS kayıtlarının henüz bu sunucuya yönlenmemiş olmasıdır; bu durumda değişikliklerin yayılmasını beklerken siteyi geçici olarak IP adresi üzerinden test edebilirsiniz.

Neden "777" izni vermemeliyim?#

777 izni, internetteki herkese o dosyayı okuma, değiştirme ve çalıştırma yetkisi tanır; bu da ciddi bir güvenlik açığıdır. Doğru yaklaşım, klasörlere 755 ve dosyalara 644 vermektir. Bir işlem yalnızca 777 verildiğinde çalışıyorsa, asıl sorun neredeyse her zaman dosyanın sahipliğindedir ve doğru çözüm host desteğiyle bunu düzeltmektir, izni sonuna kadar açmak değil.

FileZilla parolalarımı güvenli saklıyor mu?#

FileZilla, kaydettiğiniz site parolalarını varsayılan ayarda düz metin ya da yalnızca basitçe kodlanmış biçimde tutar. Paylaşılan bir bilgisayarda çalışıyorsanız Site Yöneticisi'nde bir ana parola (master password) tanımlayın veya en iyisi, parola yerine SSH anahtar dosyası ile giriş yapın; bu ikinci yöntem hem daha güvenli hem de günlük kullanımda daha pratiktir.

Komut satırından SFTP kullanabilir miyim?#

Evet, grafik arayüz olmadan da rahatlıkla bağlanabilirsiniz. Terminalden sftp [email protected] komutuyla oturum açar, ardından put dosya.zip ile yükleme, get dosya.zip ile indirme yaparsınız. Tek bir dosyayı hızlıca göndermek için scp yerel_dosya kullanici@sunucu:/hedef/yol komutu da pratik bir alternatiftir.

Dosya yüklemek, bir siteyi yayına almanın yalnızca ilk adımıdır; sonrasında düzenli yedekleme, doğru izin yönetimi ve güvenli erişim de en az bunun kadar önem taşır. SFTP destekli, sağlam bir altyapıda barınmak isterseniz web hosting paketlerimiz cPanel ve tam FTP/SFTP erişimiyle geliyor; verilerinizi güvence altına almak için yedekleme çözümlerimize de göz atabilirsiniz.