HTTP Durum Kodları: 200, 301, 404, 500 Ne Anlama Gelir?

HTTP durum kodları, tarayıcınızla sunucu arasındaki her konuşmanın sonunda söylenen son cümledir. Search Console "404 bulundu" der, sunucu logunda peş peşe 500 satırları görürsünüz, bir SEO aracı "247 sayfa 302 yönlendirme" diye uyarır — ve hepsi üç haneli bir sayıya indirgenmiştir. Bu sayıların ne anlama geldiğini bilmek, bir sorunun sizden mi, ziyaretçiden mi, yoksa sunucudan mı kaynaklandığını saniyeler içinde ayırmanızı sağlar.

Türkçe kaynaklarda bu kodların sözlük karşılığını bulmak kolaydır: 404 "bulunamadı", 500 "sunucu hatası". Ama asıl ihtiyaç duyduğunuz şey o değildir; asıl ihtiyaç, "bu kodu gördüysem ne yapmam gerekir" sorusunun cevabıdır. Bu yazıda kodları gruplarına göre sıralayıp her birinin yanına site sahibi açısından anlamı ve gereken aksiyonu koyuyorum. Ayrıca en çok karıştırılan iki konuyu ayrıntısıyla ele alıyorum: 301, 302, 307 ve 308 yönlendirmeleri arasındaki gerçek fark, ve 4xx ailesindeki hangi kodun SEO'ya zarar verip hangisinin tamamen zararsız olduğu. Bu iki konu, Türkçe içerikte en sık yanlış anlatılan yerlerdir ve yanlış tercih sıralamanıza doğrudan yansır.

HTTP Durum Kodları Nasıl Gruplanır#

HTTP durum kodları ilk hanelerine göre beş aileye ayrılır ve ilk hane tek başına sorumluluğun kimde olduğunu söyler. Bu, kodları ezberlemek yerine okumanızı sağlayan tek kuraldır.

En kritik ayrım 4xx ile 5xx arasındadır. 4xx "sen yanlış bir şey istedin", 5xx "ben isteğini karşılayamadım" demektir. Silinmiş bir sayfayı isteyen bota 404 dönmek doğru davranıştır ve sisteminizde bir arıza olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık tek bir 500 bile uygulamanızın çöktüğünü söyler ve mutlaka log okumanızı gerektirir.

Kodu kendiniz görmek isterseniz tarayıcının geliştirici araçlarındaki Ağ sekmesi yeterlidir, ama komut satırı daha nettir:

curl -s -o /dev/null -w "%{http_code} %{redirect_url}\n" https://ornek.com/eski-sayfa

Yönlendirme zincirinin tamamını görmek için:

curl -sIL https://ornek.com/eski-sayfa | grep -E "^HTTP|^[Ll]ocation"

Bu ikinci komut, zincirdeki her adımın kodunu ve gittiği adresi sırayla basar. Yönlendirme sorunlarını teşhis etmenin en hızlı yolu budur; -I yalnızca başlıkları ister, -L ise zinciri sonuna kadar takip eder.

2xx Başarılı Yanıt Kodları#

2xx ailesi isteğin sorunsuz karşılandığını gösterir; burada yapılacak bir şey yoktur ama bazı kodların ne zaman çıktığını bilmek işinize yarar.

304 teknik olarak 3xx ailesindedir ama pratikte bir başarı yanıtıdır: tarayıcı dosyanın kendisindeki kopyasının hâlâ geçerli olduğunu öğrenir ve indirmez. Loglarınızda bol miktarda 304 görmek iyiye işarettir, önbelleklemenizin çalıştığını gösterir.

Dikkat edilmesi gereken tek nokta şudur: 200 dönen her sayfa gerçekten iyi durumda değildir. Bazı temalar ve eklentiler, olmayan bir sayfa için "bulunamadı" içeriği gösterirken kodu 200 olarak döndürür. Buna "soft 404" denir ve arama motorları açısından zararlıdır çünkü boş sayfalar geçerli içerik gibi indekslenir. Bir sayfanın gerçekten 404 döndürüp döndürmediğini yukarıdaki curl komutuyla doğrulayın; tarayıcıdaki görünüme güvenmeyin.

3xx Yönlendirme Kodları ve 301, 302, 307, 308 Farkı#

Yönlendirme kodlarının farkı iki soruya indirgenir: kalıcı mı geçici mi, ve HTTP metodu korunuyor mu. Dört kodun tamamı bu iki eksende yerleşir.

Site sahibi açısından pratik kural nettir: adres kalıcı olarak değiştiyse 301, geçiciyse 302 kullanın. 307 ve 308, formların ve API uç noktalarının POST isteklerini bozmadan taşınması gerektiğinde devreye girer; normal içerik sayfaları için gerekmezler.

En sık yapılan hata 301 yerine 302 kullanmaktır ve zararı somuttur. Arama motorları 301'i "bu adres artık kalıcı olarak şurası" olarak okur; eski adresin biriktirdiği bağlantı değerini yeni adrese aktarır ve zamanla eski URL'yi indeksten çıkarır. 302'de ise "eski adres geri gelecek" varsayılır; eski URL indekste kalmaya devam eder ve yeni adres beklediğiniz konumu alamaz. Site yenilemesi, kalıcı URL değişikliği veya alan adı taşıması sırasında 302 kullanmak, sıralama kaybının en yaygın ve en sessiz sebeplerinden biridir.

Ters yöndeki hata da vardır ve daha az bilinir: geçici bir durum için 301 kullanmak. 301 yanıtları tarayıcı tarafından agresif biçimde önbelleğe alınır. Bakım sırasında ana sayfayı 301 ile başka bir adrese yönlendirdiyseniz, bakım bittikten sonra ziyaretçilerin tarayıcısı hâlâ o yönlendirmeyi hatırlar ve siteye giremezler. Geçici durumlarda mutlaka 302 kullanın; bakım için doğrusu ise yönlendirme değil, 503 Service Unavailable hatası dönmektir.

Yönlendirme yapılandırmasında zincir uzunluğuna da dikkat edin. Aşağıdaki gibi bir yapılandırma HTTP'den HTTPS'e ve www'suzdan www'ya geçişi tek adımda yapar:

RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTPS} off [OR]
RewriteCond %{HTTP_HOST} ^ornek\.com$ [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://www.ornek.com/$1 [R=301,L]

Nginx tarafında karşılığı:

server {
    listen 80;
    server_name ornek.com www.ornek.com;
    return 301 https://www.ornek.com$request_uri;
}

Bunu iki ayrı kuralla yaparsanız her istek iki yönlendirmeden geçer, sayfa açılışı gecikir ve zincir üç adımı aştığında bazı istemciler ERR_TOO_MANY_REDIRECTS hatası verir. Kural yazarken [R=301,L] bayrağındaki L işaretini atlamayın; olmadığında kural zinciri devam eder ve beklenmedik ikinci bir yönlendirme oluşur.

4xx İstemci Kaynaklı Hata Kodları#

4xx ailesi isteğin kabul edilemez olduğunu söyler. Buradaki en önemli kavrayış şudur: bu kodların birçoğu tamamen normaldir ve müdahale gerektirmez.

Hangi 4xx Kodu SEO'ya Zarar Verir#

404 kodu, yaygın inanışın aksine tek başına sıralamanızı düşürmez. Silinmiş bir sayfa için 404 dönmek doğru ve beklenen davranıştır; internetteki her sitede binlerce 404 vardır ve arama motorları bunu olağan kabul eder. Zarar veren şey 404'ün kendisi değil, 404'ün nereden çağrıldığıdır:

• İç bağlantıdan gelen 404 zararlıdır. Kendi menünüzden, kendi yazı içinizden olmayan bir sayfaya bağlantı veriyorsanız, hem ziyaretçiyi kaybedersiniz hem de tarama bütçenizi boşa harcarsınız. Bunlar mutlaka düzeltilmelidir.
• Dış bağlantıdan gelen 404 çoğunlukla zararsızdır. Başka bir sitenin size yanlış adres vermesini kontrol edemezsiniz. Ancak o adrese değerli bir bağlantı geliyorsa, ilgili yeni sayfaya 301 ile yönlendirmek kazanç sağlar.
• Sitemap içindeki 404 zararlıdır. Site haritanızda listelenen bir URL 404 dönüyorsa bu doğrudan bir tutarsızlık sinyalidir ve düzeltilmesi gerekir.

Kalıcı olarak sildiğiniz sayfalar için 410 Gone kullanmak 404'ten daha temiz bir çözümdür. 404 "şu an bulamadım" derken 410 "bu kaynak kalıcı olarak kaldırıldı" der; arama motorları 410 gördüğünde URL'yi indeksten daha hızlı çıkarır. Bunu sunucu seviyesinde tanımlayabilirsiniz:

Redirect gone /kaldirilan-kampanya/

Ancak burada çok yapılan bir hata var: silinen tüm sayfaları ana sayfaya 301 ile yönlendirmek. Bu, alakasız bir yönlendirme olduğu için arama motorları tarafından çoğunlukla soft 404 olarak değerlendirilir ve hiçbir değer aktarımı olmaz; üstelik ziyaretçi de aradığı içeriği bulamadan ana sayfaya düşer. İçerik gerçekten taşınmışsa ilgili yeni adrese, taşınmamışsa 404 veya 410 dönmek doğrudur.

403 kodu ise SEO açısından 404'ten daha tehlikelidir çünkü sistem hatası kaynaklıdır. Yanlış dosya izinleri, aşırı sıkı bir güvenlik duvarı kuralı veya bir CDN kuralı arama motoru botunu engelliyorsa, siteniz sağlıklı görünürken botlar hiçbir sayfayı tarayamaz. Ayrıntılı teşhis için 403 Forbidden hatası çözümü yazısına bakabilirsiniz.

5xx Sunucu Kaynaklı Hata Kodları#

5xx ailesi her zaman ciddiye alınmalıdır çünkü sorumluluk tamamen sizdedir. Ziyaretçi doğru bir istek yaptı, siz karşılayamadınız.

500 hatası aslında bir teşhis değildir; "bir şeyler patladı ama ne olduğunu söylemiyorum" demektir. Gerçek sebebi görmek için hata logunu okumanız şarttır. Paylaşımlı hostingde bunu panelden yapabilirsiniz; cPanel hata kayıtları ekranı son satırları gösterir. Kök erişiminiz varsa:

tail -n 100 /var/log/nginx/error.log
tail -n 100 /var/log/php-fpm/www-error.log

502 ve 504 birbirine benzer ama farklıdırlar. 502, arka uç sürecine hiç ulaşılamadığını söyler — PHP-FPM havuzu çökmüş, servis durmuş ya da soket dosyası kaybolmuştur. 504 ise ulaşıldığını ama yanıtın zamanında gelmediğini söyler — sorgu uzun sürüyor, harici bir API bekliyor ya da sonsuz döngüye girmiş bir betik var. İlkinde servisin ayakta olup olmadığına, ikincisinde işin ne kadar sürdüğüne bakarsınız:

systemctl status php8.2-fpm
journalctl -u php8.2-fpm --since "10 minutes ago"

508 kodu paylaşımlı hosting ortamına özgüdür ve CloudLinux gibi kaynak yalıtım katmanları tarafından üretilir. Hesabınızın CPU, bellek veya eşzamanlı süreç limitini aştığınız anlamına gelir. Kod hatası değildir; sitenin o an bulunduğu pakete sığmadığını gösterir. Panelin kaynak kullanımı grafiklerinde hangi limitin dolduğunu (CPU, fiziksel bellek, giriş süreci) doğrudan görebilirsiniz.

Hangi Kodu Gördüğünüzde İlk Ne Yapmalısınız#

Aşağıdaki sıra, bir durum kodunu gördüğünüzde izlenecek en kısa yoldur.

1. Kodu doğrulayın. Tarayıcı önbelleği yanıltır. curl -sI adres ile gerçek kodu görün.
2. Aile bazında sorumluyu belirleyin. 4xx ise istek tarafı, 5xx ise sunucu tarafı.
3. Tek sayfada mı, her sayfada mı? Tek sayfada 500 alıyorsanız o sayfanın kodu; her sayfada alıyorsanız sunucu veya .htaccess seviyesindedir.
4. Log okuyun. 5xx için log okumadan tahmin yürütmeyin; hata satırı dosya adı ve satır numarası verir.
5. Son değişikliği geri alın. Sorun yeni başladıysa neredeyse her zaman son yapılan değişiklikten kaynaklanır: eklenti güncellemesi, PHP sürüm değişikliği, yeni bir yönlendirme kuralı.
6. Yaygınlığı ölçün. Search Console'daki Sayfalar raporu, hangi kodun kaç URL'yi etkilediğini gösterir ve önceliklendirmeyi kolaylaştırır.

Sunucu logunda hangi kodun ne sıklıkta döndüğünü hızlıca çıkarmak için tek satırlık bir sayım yeterlidir:

awk '{print $9}' /var/log/nginx/access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -20

Bu komut, erişim logundaki durum kodlarını sayıp en sık görülenden başlayarak listeler. Ani bir 500 artışını ya da bir botun ürettiği 404 yığınını saniyeler içinde görürsünüz. Aynı işi Apache logunda da yapabilirsiniz; yalnızca alan numarası farklı olabilir.

Durum Kodları ve Arama Motoru Davranışı#

Arama motorları durum kodlarını doğrudan davranışa çevirir; bu yüzden yanlış kod, yanlış sonuç üretir.

• 200: Sayfa indekslenmeye aday kabul edilir. İçerik değersizse indekslenmeyebilir ama teknik engel yoktur.
• 301: Değer aktarımıyla birlikte hedef URL indekslenir, kaynak URL zamanla düşer.
• 302: Kaynak URL indekste kalır. Kalıcı taşımada kullanılırsa hedef sayfa hak ettiği konuma çıkamaz.
• 404 / 410: URL indeksten çıkarılır. 410 daha hızlıdır.
• 403: Bot içeriği hiç göremez; sayfa indekslenemez. Yanlışlıkla oluşmuşsa ciddi kayıp verir.
• 429: Tarama hızı düşürülür. Yoğun bir bot koruması botları da limitliyorsa taranan sayfa sayısı azalır.
• 503: Geçici kabul edilir ve bot bir süre sonra tekrar dener. Bakım için doğru koddur, ancak günlerce sürerse sayfalar indeksten düşmeye başlar.
• 5xx (uzun süreli): Sürekli 500 dönen sayfalar önce tarama sıklığını düşürür, ardından indeksten çıkarılır.

Buradan çıkan pratik sonuç şudur: bakım yaparken siteyi kapatmanın doğru yolu ana sayfaya yönlendirme değil, Retry-After başlığıyla birlikte 503 dönmektir.

location / {
    return 503;
    add_header Retry-After 3600 always;
}

Bu yanıt, hem ziyaretçiye hem bota "geçici, bir saat sonra tekrar gel" der ve indeksinizi korur. always parametresi, hata durumlarında da başlığın gönderilmesini garanti eder; olmadığında Retry-After yalnızca 2xx yanıtlara eklenir ve tam da ihtiyaç duyduğunuz yerde kaybolur.

Sıkça Sorulan Sorular#

301 ile 302 arasındaki fark tam olarak nedir#

301 kalıcı, 302 geçici yönlendirmedir ve fark arama motorlarının davranışında ortaya çıkar. 301'de eski adresin biriktirdiği değer yeni adrese aktarılır ve eski URL zamanla indeksten çıkarılır; 302'de ise eski URL indekste kalır çünkü "geri gelecek" varsayılır. Kalıcı bir adres değişikliğinde 302 kullanmak, yeni sayfanızın hak ettiği sıralamaya çıkamamasına yol açar. Kampanya sayfası gibi gerçekten geçici durumlarda ise 302 doğru tercihtir.

404 hatası sitemin SEO'sunu bozar mı#

Tek başına hayır; 404 normal ve beklenen bir yanıttır. Zarar veren şey kodun kendisi değil, kaynağıdır: kendi menünüzden veya yazı içinizden 404 veren bir sayfaya bağlantı vermek hem ziyaretçi kaybettirir hem tarama bütçesi harcar. Site haritanızda 404 dönen URL bulunması da düzeltilmesi gereken bir tutarsızlıktır. Başka sitelerin verdiği yanlış adreslerden gelen 404'ler ise çoğunlukla zararsızdır.

502 ve 504 hataları arasındaki fark ne#

502 arka uç servise hiç ulaşılamadığını, 504 ise ulaşıldığını ama yanıtın zamanında gelmediğini gösterir. 502 aldığınızda PHP-FPM veya uygulama sunucusunun ayakta olup olmadığına bakarsınız; servis çökmüş, yeniden başlatılmış veya soket dosyası kaybolmuş olabilir. 504 aldığınızda ise işin neden uzun sürdüğüne bakarsınız: ağır veritabanı sorgusu, yanıt vermeyen harici API veya döngüye girmiş bir betik en sık sebeplerdir. İki kod da 5xx ailesindedir, yani sorumluluk sunucu tarafındadır.

307 ve 308 kodlarını ne zaman kullanmalıyım#

307 ve 308 kodlarını, yönlendirilen isteğin HTTP metodunun korunması gerektiğinde kullanırsınız. 301 ve 302, POST isteğini çoğu istemcide GET'e çevirir; bu, form gönderimi veya API çağrısı yönlendirilirken veri kaybına yol açar. 308 kalıcı, 307 geçici karşılıklarıdır ve metot ile istek gövdesini olduğu gibi taşırlar. Normal içerik sayfaları için gerekmezler; ihtiyaç duyduğunuz yer genellikle API uç noktalarıdır.

Soft 404 nedir ve nasıl anlarım#

Soft 404, sayfada "bulunamadı" içeriği gösterilirken sunucunun 200 kodu döndürmesidir. Arama motoru bu sayfayı geçerli içerik sanır ve indekslemeye çalışır, sonuç olarak boş sayfalar indekste birikir. Anlamanın en kesin yolu curl -sI https://siteniz.com/olmayan-sayfa komutunu çalıştırıp gerçekten 404 dönüp dönmediğini görmektir. Search Console'un Sayfalar raporunda da "Soft 404" olarak ayrı bir kategori halinde listelenir.

Bakım sırasında siteyi kapatmanın doğru yolu hangisi#

Doğru yol, Retry-After başlığıyla birlikte 503 Service Unavailable döndürmektir. Bu kod arama motoruna durumun geçici olduğunu ve daha sonra tekrar denemesi gerektiğini söyler, böylece sayfalarınız indeksten düşmez. Bakım sırasında ana sayfaya 301 ile yönlendirmek en kötü seçenektir çünkü 301 tarayıcı tarafından önbelleğe alınır ve bakım bittikten sonra bile ziyaretçiler yönlendirilmeye devam eder. Bakım birkaç günü aşarsa 503 de koruyucu olmaktan çıkar, bu yüzden süreyi kısa tutun.

429 Too Many Requests hatasını kim üretir#

429 kodu, sunucunun veya önündeki koruma katmanının hız limitini aştığınızı söyler. Kaynağı çoğunlukla agresif bir bot, yanlış yapılandırılmış bir kendi betiğiniz veya aynı IP arkasındaki yoğun bir kullanıcı grubudur. Kendi sitenizde bu kodu görüyorsanız güvenlik duvarı ya da CDN kurallarınızın eşiklerine bakmanız gerekir; eşik çok düşükse arama motoru botlarını da limitleyip tarama hızınızı düşürürsünüz. Bir API'ye istek atarken alıyorsanız, isteklerin arasına bekleme koymak ve yanıttaki Retry-After değerine uymak gerekir.

410 kodunu 404 yerine ne zaman kullanmalıyım#

410 kodunu, sayfanın kalıcı olarak kaldırıldığından ve geri gelmeyeceğinden emin olduğunuzda kullanın. 404 "şu anda bulamadım" derken 410 "bu kaynak kalıcı olarak yok" der; arama motorları 410 gördüğünde URL'yi indeksten daha hızlı çıkarır. Süresi biten kampanya sayfaları, kaldırılan ürünler ve kapatılan bölümler için uygundur. Sayfanın geri gelme ihtimali varsa veya emin değilseniz 404 daha güvenli tercihtir.

Kapanış#

HTTP durum kodlarını ezberlemek gerekmez; ilk hanenin sorumluluğu kime yüklediğini bilmek yeterlidir. 4xx istek tarafında bir sorun olduğunu, 5xx ise sizin karşılayamadığınızı söyler ve bu tek ayrım teşhis süresini büyük ölçüde kısaltır. Geri kalanı iki disiplinli alışkanlığa iner: kalıcı taşımalarda 301, geçici durumlarda 302 kullanmak, ve bir 5xx gördüğünüzde tahmin yürütmeden log dosyasını açmak. Silinen içerikler için 410, bakım için Retry-After başlıklı 503 kullanmak da indeksinizi uzun vadede koruyan küçük ama etkili tercihlerdir.

Sunucu tarafındaki 5xx hatalarını kendiniz kovalamak istemiyorsanız, hata kayıtlarına panelden erişilebilen ve kaynak limitleri şeffaf gösterilen bir web hosting paketi işinizi ciddi biçimde kolaylaştırır. Trafiğiniz büyüdükçe 508 ve 503 hataları sıklaşıyorsa kaynakları ayrılmış bir VDS sunucu doğru adımdır. Yönlendirme kurallarını elle yazmak yerine htaccess yönlendirme üretici aracını kullanabilir, sunucu tarafındaki bakım ve izleme işlerini devretmek isterseniz sunucu yönetimi hizmetine bakabilirsiniz.