ip Komutu ile Ağ Yapılandırma

Bir sunucuya SSH ile bağlandığınızda ilk yaptığınız işlerden biri genellikle "ağ tarafı doğru mu" sorusuna yanıt aramaktır: Makinenin IP adresi ne, hangi arayüzler ayakta, paketler nereye gidiyor, varsayılan ağ geçidi doğru mu? Yıllarca bu soruların yanıtı ifconfig, route ve arp komutlarıyla aranırdı. Bu üçlü artık modern Linux dağıtımlarının çoğunda varsayılan olarak kurulu bile gelmiyor. Yerlerini tek bir çatı altında toplayan, çok daha yetenekli bir araç aldı: iproute2 paketinin sunduğu ip komutu.

Bu rehberde ip komutunun en çok kullanılan alt komutlarını (ip addr, ip link, ip route, ip neigh) gerçek örneklerle ele alacağız. Amacımız sadece komutları listelemek değil; bir sistem yöneticisinin günlük işinde bunları hangi durumda, neden ve nasıl kullandığını göstermek. Geçici IP eklemekten arayüzü kapatıp açmaya, varsayılan rotayı okumaktan yeni bir statik rota tanımlamaya kadar sık karşılaşılan senaryoları tek tek göreceğiz. Linux komut satırına henüz ısınıyorsanız önce Linux temel komutları rehberimize göz atmanız, buradaki örnekleri daha rahat takip etmenizi sağlar.

ip Komutu Neden ifconfig'in Yerini Aldı#

ifconfig, net-tools adı verilen eski bir paketin parçasıydı ve on yıllardır yerinde durduğu için geliştirilmesi büyük ölçüde durdu. Linux çekirdeği ağ katmanında modern özellikler kazandıkça (birden fazla IP'yi tek arayüzde temiz yönetme, gelişmiş rota işaretleme, ağ isim alanları, politika tabanlı yönlendirme) net-tools bu yeniliklerin çoğunu gösteremez hâle geldi. iproute2 ise doğrudan çekirdeğin netlink arayüzüyle konuştuğu için her yeni yeteneği eksiksiz sunar.

Pratik farkları birkaç örnekle özetlemek en açıklayıcısı. Aşağıdaki tablo eski ve yeni komutların karşılığını gösteriyor:

En önemli farklardan biri, ip addr çıktısının bir arayüzdeki tüm IP adreslerini net biçimde göstermesidir. ifconfig çoklu IP'yi eth0:0, eth0:1 gibi sahte alt arayüzlerle gösterirdi; bu, gerçekte çekirdekte olan biteni doğru yansıtmaz. ip komutunda bir arayüz birden çok adres taşıyabilir ve hepsi aynı listede, doğal olarak görünür. Ayrıca ip komutunun çıktıları betiklerde ayrıştırmaya (-json bayrağıyla JSON üretme dahil) çok daha uygundur.

Kısacası bugün üretim sunucularında standart araç ip komutudur. ifconfig hâlâ çalışır ama çoğu minimal kurulumda kurulu değildir ve yeni özellikleri desteklemez. Bu yüzden alışkanlıklarınızı ip üzerine kurmanız uzun vadede en doğru yatırımdır.

ip addr ile IP Adreslerini Görmek#

Günlük hayatta en sık yazacağınız komut büyük ihtimalle ip addr olacak. Tam yazımı ip address show olsa da neredeyse herkes kısaltılmış ip a biçimini kullanır. Komut, sistemdeki tüm ağ arayüzlerini ve her birine atanmış IPv4/IPv6 adreslerini listeler.

ip addr show

Tipik bir çıktı şöyle görünür:

1: lo: <LOOPBACK,UP,LOWER_UP> mtu 65536 qdisc noqueue state UNKNOWN group default qlen 1000
    link/loopback 00:00:00:00:00:00 brd 00:00:00:00:00:00
    inet 127.0.0.1/8 scope host lo
       valid_lft forever preferred_lft forever
2: eth0: <BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP> mtu 1500 qdisc fq_codel state UP group default qlen 1000
    link/ether 52:54:00:a1:b2:c3 brd ff:ff:ff:ff:ff:ff
    inet 192.168.1.50/24 brd 192.168.1.255 scope global eth0
       valid_lft forever preferred_lft forever
    inet6 fe80::5054:ff:fea1:b2c3/64 scope link
       valid_lft forever preferred_lft forever

Bu çıktıyı okumayı öğrenmek çok işinize yarar. Her satır başındaki sayı arayüzün çekirdekteki indeksidir. <...> içindeki bayraklar arayüzün durumunu anlatır: UP yönetimsel olarak açık olduğunu, LOWER_UP fiziksel bağlantının (kablonun) canlı olduğunu belirtir. state UP alanı ise arayüzün gerçekten çalışır durumda olduğunu gösterir; sorun yaşadığınızda ilk bakacağınız yer burasıdır. link/ether satırındaki değer donanımın MAC adresidir. inet ile başlayan satır IPv4 adresini ve /24 biçimindeki alt ağ maskesini (CIDR), inet6 ise IPv6 adresini gösterir.

Yalnızca tek bir arayüzle ilgileniyorsanız komutu daraltabilirsiniz:

ip addr show dev eth0

Çıktıyı sadeleştirmek için de birkaç pratik yol var. Örneğin yalnızca IPv4 adreslerini görmek isterseniz:

ip -4 addr show

Betik yazıyorsanız veya izleme aracı besliyorsanız -brief (kısa) modu paha biçilmezdir; her arayüzü tek satırda özetler:

ip -brief addr show

lo               UNKNOWN        127.0.0.1/8 ::1/128
eth0             UP             192.168.1.50/24 fe80::5054:ff:fea1:b2c3/64

Otomasyon tarafında çalışıyorsanız ip -json addr show çıktısını jq ile işleyerek IP'leri programatik olarak çekebilirsiniz; bu, izleme betikleri ve sağlama kontrolleri için ifconfig çıktısını grep/awk ile parçalamaktan çok daha güvenilirdir.

ip link ile Arayüz Yönetimi#

ip addr adreslerle ilgilenirken, ip link bir katman altındaki fiziksel/mantıksal arayüzlerin kendisiyle ilgilenir. Adres göstermeden yalnızca arayüzleri ve durumlarını görmek için:

ip link show

Bir arayüzü yönetimsel olarak açıp kapatmak da bu alt komutla yapılır. Örneğin bir arayüzü geçici olarak devre dışı bırakmak (dikkat: uzaktaki bir sunucuda bağlandığınız arayüzü kapatırsanız oturumunuz kopar):

sudo ip link set eth0 down
sudo ip link set eth0 up

Bir arayüzü kapatıp açmak, sürücü seviyesinde takılan bir bağlantıyı sıfırlamanın en hızlı yoludur. Yeni bir kablo taktığınızda veya sanal makinede ağ kartını değiştirdiğinizde arayüzün state DOWN kaldığını görürseniz ip link set ... up ilk denemeniz olmalı.

ip link yalnızca aç/kapat ile sınırlı değil. Sık kullanılan birkaç ayar:

# MTU değerini değiştir (ör. jumbo frame veya VPN tüneli için)
sudo ip link set eth0 mtu 1400

# Arayüzü karışık (promiscuous) moda al — paket yakalama/analiz için
sudo ip link set eth0 promisc on

# Bir arayüze insana okunur takma ad ver
sudo ip link set eth0 alias "WAN baglantisi"

MTU ayarı özellikle VPN veya tünel arkasındaki sunucularda önemlidir. Paketler tünele girerken ek başlık kazandığı için standart 1500 değeri bazen parçalanmaya (fragmentation) ve garip yavaşlıklara yol açar; MTU'yu düşürmek bu tür sorunları çözer. Güvenlik ve erişim konularını daha derli toplu ele almak isterseniz SSH bağlantısı ve güvenliği ile birlikte sunucu erişiminizi baştan sağlam kurmanızı öneririm.

Şunu unutmayın: ip link ve ip addr ile yaptığınız her değişiklik çekirdeğin çalışan durumuna anında uygulanır ama kalıcı değildir. Sunucu yeniden başladığında bu ayarlar kaybolur. Kalıcı yapılandırma dağıtıma göre değişir (Ubuntu'da netplan, Debian'da /etc/network/interfaces, RHEL/AlmaLinux'ta NetworkManager). Bu konuya rehberin ilerleyen bölümünde döneceğiz.

Geçici IP Adresi Ekleme ve Silme#

Bazen kalıcı yapılandırmayı bozmadan, sadece bu oturum boyunca ekstra bir IP'ye ihtiyaç duyarsınız: bir sitenin ikinci IP üzerinden testi, geçici bir failover senaryosu ya da bir hizmeti başka bir adrese taşımadan önceki deneme. ip addr add tam olarak bunun içindir.

Bir arayüze ikinci bir IPv4 adresi ekleyelim:

sudo ip addr add 192.168.1.60/24 dev eth0

Ardından ip addr show dev eth0 çalıştırdığınızda arayüzde artık iki inet satırı göreceksiniz. Yeni adres anında aktiftir; hemen ping atabilir veya bir servisi ona bağlayabilirsiniz. Adres eklerken CIDR maskesini (/24) belirtmeyi ihmal etmeyin; belirtmezseniz çekirdek /32 varsayar ve alt ağ iletişimi beklediğiniz gibi çalışmayabilir.

Adresi kaldırmak için add yerine del kullanmanız yeterli:

sudo ip addr del 192.168.1.60/24 dev eth0

Broadcast adresini açıkça belirtmek isteyen sistem yöneticileri için:

sudo ip addr add 192.168.1.60/24 broadcast 192.168.1.255 dev eth0

Bir arayüzdeki tüm adresleri tek seferde temizlemeniz gerekirse (dikkatli olun, bu bağlantınızı da düşürebilir):

sudo ip addr flush dev eth0

Bu tür geçici müdahalelerin en kritik detayı, hepsinin geçici olduğunu bilmektir. Bir üretim sunucusunda ek IP'nin yeniden başlatmadan sonra da durmasını istiyorsanız, ip addr add ile hızlıca test edin, doğru çalıştığından emin olun, sonra aynı adresi dağıtımınızın kalıcı yapılandırma dosyasına işleyin. Test için ekleyip kalıcı hâle getirmeyi unutmak, "sunucu reboot sonrası neden erişilmez oldu" sorusunun en sık nedenlerinden biridir. IP taşıma veya failover kurgularını Clou.TR üzerinde VDS sunucu veya sanal sunucu hizmetlerinizde denerken bu ayrımı akılda tutun.

ip route ile Yönlendirme Tablosunu Yönetmek#

Bir sunucunun bir IP adresine sahip olması, paketlerin doğru yere gittiği anlamına gelmez. Paketlerin hangi arayüzden ve hangi ağ geçidi üzerinden çıkacağına yönlendirme (routing) tablosu karar verir. Bu tabloyu görmek için:

ip route show

Örnek çıktı:

default via 192.168.1.1 dev eth0 proto static
192.168.1.0/24 dev eth0 proto kernel scope link src 192.168.1.50

İlk satırdaki default via 192.168.1.1 en önemli bilgidir: Bu, varsayılan ağ geçididir. Yerel ağınıza ait olmayan (yani ikinci satırdaki 192.168.1.0/24 alt ağının dışındaki) her paket bu adrese, yani yönlendiriciye gönderilir. İnternete çıkışınız buradan olur. İkinci satır ise yerel ağ rotasıdır; 192.168.1.0/24 içindeki adreslere paketler doğrudan eth0 üzerinden, ağ geçidine uğramadan gider. proto kernel ifadesi bu rotanın IP atandığında çekirdek tarafından otomatik oluşturulduğunu belirtir.

Yalnızca varsayılan ağ geçidini hızlıca görmek isterseniz:

ip route show default

Belirli bir hedefe hangi rotanın uygulanacağını merak ediyorsanız ip route get çok işe yarar; çekirdeğe "şu adrese bir paket göndersem hangi yoldan gider" diye sorar:

ip route get 8.8.8.8

8.8.8.8 via 192.168.1.1 dev eth0 src 192.168.1.50 uid 0
    cache

Bu komut hata ayıklamada altın değerindedir. "İnternete çıkamıyorum" diyen bir sunucuda ip route get 8.8.8.8 çalıştırıp çıktının doğru arayüz ve ağ geçidini gösterip göstermediğini kontrol etmek, sorunu birkaç saniyede daraltır.

Rota ve Varsayılan Ağ Geçidi Ekleme#

Rotaları okumayı gördük; şimdi ekleyip silmeye geçelim. Yeni bir statik rota, belirli bir ağa özel bir yol tarif etmek istediğinizde gerekir. Örneğin 10.10.0.0/16 ağına giden trafiğin 192.168.1.254 adresindeki ikinci bir yönlendiriciden geçmesini istiyorsanız:

sudo ip route add 10.10.0.0/16 via 192.168.1.254

Belirli bir arayüz üzerinden, ağ geçidi belirtmeden doğrudan bir rota da tanımlanabilir (aynı L2 ağındaki hedefler için):

sudo ip route add 10.20.30.0/24 dev eth1

Varsayılan ağ geçidini eklemek veya değiştirmek en sık ihtiyaç duyulan işlemdir. Tabloda hiç varsayılan yoksa eklemek için:

sudo ip route add default via 192.168.1.1

Zaten bir varsayılan ağ geçidi varsa ve onu değiştirmek istiyorsanız add başarısız olur (rota çakışması); bu durumda replace kullanın:

sudo ip route replace default via 192.168.1.1

replace, kuralın varsa üzerine yazar, yoksa ekler; idempotent olduğu için otomasyon betiklerinde add'e tercih edilir. Bir rotayı silmek de simetriktir:

sudo ip route del 10.10.0.0/16
sudo ip route del default

Uzak bir sunucuda varsayılan rotayla oynarken çok dikkatli olun: Yanlış bir ağ geçidi girerseniz veya varsayılan rotayı silip yenisini eklemeden bırakırsanız SSH oturumunuz kopar ve makineye erişemezsiniz. Böyle bir riskli değişiklik öncesi, komutu birkaç dakika sonra eski hâline döndürecek bir at veya sleep zamanlayıcısı kurmak yaygın bir güvenlik önlemidir:

# 3 dakika içinde eski varsayilani geri yukle; yeni ayar caliştiysa iptal edersin
echo "ip route replace default via 192.168.1.1" | sudo at now + 3 minutes

Tekrar hatırlatalım: ip route ile eklenen rotalar da geçicidir ve yeniden başlatmada silinir. Kalıcı statik rota için Ubuntu'da netplan yapılandırmasına routes bloğu, NetworkManager sistemlerinde nmcli connection modify ... +ipv4.routes eklenir.

ip neigh ile ARP ve Komşu Tablosu#

Aynı yerel ağdaki iki makine birbiriyle konuşmak için IP değil, MAC (donanım) adresini kullanır. IP ile MAC eşleştirmesini ARP protokolü yapar ve sonuçlar komşu (neighbour) tablosunda tutulur. Eski arp -n komutunun modern karşılığı:

ip neigh show

192.168.1.1 dev eth0 lladdr 00:1a:2b:3c:4d:5e REACHABLE
192.168.1.75 dev eth0 lladdr 00:1a:2b:3c:4d:60 STALE
192.168.1.200 dev eth0 FAILED

Sağdaki durum alanı çok bilgilendiricidir. REACHABLE komşunun son zamanlarda yanıt verdiğini, STALE girişin eski olduğunu (ama bir sonraki iletişimde yeniden doğrulanacağını), FAILED ise o IP'nin ARP isteklerine hiç yanıt vermediğini, yani muhtemelen kapalı veya var olmadığını gösterir. Bir sunucuya ping atamıyorsanız ve ip neigh çıktısında hedefin FAILED göründüğünü görüyorsanız, sorun büyük olasılıkla IP/routing katmanında değil, hedef makinenin kendisindedir.

Bazen ağ değişikliği (bir IP başka bir makineye taşındığında MAC değişir) sonrası tabloda eski bir eşleşme takılı kalır ve trafiği yanlış donanım adresine yönlendirir. Böyle durumlarda ilgili girdiyi silip çekirdeği yeniden öğrenmeye zorlayabilirsiniz:

sudo ip neigh del 192.168.1.75 dev eth0

Ya da tüm komşu tablosunu temizlemek için:

sudo ip neigh flush dev eth0

Belirli senaryolarda (örneğin ARP yayını yapmayan özel bir cihaz) statik bir eşleşme de tanımlayabilirsiniz, ancak bu ileri düzey bir kullanımdır ve nadiren gerekir:

sudo ip neigh add 192.168.1.90 lladdr 00:11:22:33:44:55 dev eth0 nud permanent

Yerel ağda gizemli bağlantı sorunları, "bazen ulaşıyorum bazen ulaşamıyorum" tarzı kararsızlıklar yaşadığınızda ip neigh tablosuna bakmayı alışkanlık edinin; iki cihazın aynı IP'yi kullandığı (IP çakışması) gibi zor teşhis edilen sorunlar burada MAC adreslerinin sürekli değişmesiyle kendini belli eder.

Kalıcı Yapılandırma ve Sorun Giderme İpuçları#

Bu rehberde gördüğümüz her ip komutu çekirdeğin çalışan durumunu anında değiştirir ama diskteki yapılandırmaya dokunmaz. Bu ikili yapıyı bilmek çok önemli: ip ile hızlıca deneyip test edersiniz, işe yaradığından emin olduktan sonra dağıtımınızın kalıcı katmanına işlersiniz. Aşağıda güncel dağıtımlarda kalıcı IP tanımının nasıl göründüğüne dair örnekler var.

Ubuntu'da netplan kullanılır (/etc/netplan/00-installer-config.yaml benzeri bir dosya):

network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      addresses:
        - 192.168.1.50/24
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
      nameservers:
        addresses:
          - 1.1.1.1
          - 8.8.8.8

Değişikliği uygulamak için sudo netplan apply çalıştırılır. AlmaLinux/Rocky/RHEL tarafında ise NetworkManager'ın nmcli aracı tercih edilir:

sudo nmcli connection modify eth0 ipv4.addresses 192.168.1.50/24
sudo nmcli connection modify eth0 ipv4.gateway 192.168.1.1
sudo nmcli connection modify eth0 ipv4.method manual
sudo nmcli connection up eth0

Sorun giderirken izleyeceğiniz mantıksal sıra, katmanları aşağıdan yukarıya kontrol etmektir. Önce ip link ile arayüzün UP olduğunu doğrulayın; değilse fiziksel/sürücü sorunudur. Sonra ip addr ile doğru IP'nin atandığını görün. Ardından ip route ve ip route get <hedef> ile paketlerin doğru ağ geçidine yönlendiğini teyit edin. Yerel ağda takılıyorsanız ip neigh ile ARP çözümlemesine bakın. Bu adımların tümü sağlıklı olduğu hâlde hâlâ erişim yoksa sorun büyük olasılıkla güvenlik duvarındadır; bu noktada UFW güvenlik duvarı kurallarınızı gözden geçirmek mantıklıdır. İnternete çıkış varken belirli bir alan adına ulaşamıyorsanız da sorun ağdan çok DNS'te olabilir; ip route get ağ geçidine ulaştığınızı gösteriyorsa çözümleyici ayarlarına odaklanın.

Sıkça Sorulan Sorular#

ifconfig komutu artık çalışmıyor, ne yapmalıyım?#

Modern Linux dağıtımlarının çoğu net-tools paketini varsayılan olarak kurmadığı için ifconfig "command not found" hatası verir. Doğru yaklaşım bu paketi geri kurmak değil, yerine geçen ip komutuna geçmektir; çünkü ip, çekirdeğin güncel ağ özelliklerini tam olarak destekler. Yine de eski betikleriniz ifconfige bağımlıysa geçici bir çözüm olarak Debian/Ubuntu'da sudo apt install net-tools, AlmaLinux/Rocky'de sudo dnf install net-tools ile paketi kurabilirsiniz, ama uzun vadede komutlarınızı ip ile yeniden yazmanız daha sağlıklıdır.

ip addr ile eklediğim IP neden yeniden başlatınca kayboluyor?#

Çünkü ip komutuyla yapılan tüm değişiklikler yalnızca çekirdeğin çalışan (runtime) durumuna uygulanır ve diske yazılmaz. Bu aslında bir hata değil, tasarımın bir parçasıdır; riskli değişiklikleri kalıcı bozmadan test edebilmenizi sağlar. Ayarın kalıcı olması için IP'yi dağıtımınızın yapılandırma katmanına da eklemeniz gerekir: Ubuntu'da netplan YAML dosyasına, RHEL tabanlı sistemlerde nmcli ile NetworkManager profiline, eski Debian sistemlerinde /etc/network/interfaces dosyasına.

Varsayılan ağ geçidimi nasıl öğrenirim?#

En hızlı yol ip route show default komutudur; çıktı size default via X.X.X.X dev eth0 biçiminde ağ geçidi adresini doğrudan verir. Alternatif olarak ip route komutunun tamamını çalıştırıp default ile başlayan satıra bakabilir, ya da belirli bir hedefe giden yolu görmek için ip route get 8.8.8.8 kullanabilirsiniz. Bu sonuncusu, paketin gerçekten hangi ağ geçidinden çıktığını gösterdiği için çıkış sorunlarında en pratik teşhis komutudur.

ip route add ile route replace arasındaki fark nedir?#

ip route add tabloda aynı hedefe ait bir rota zaten varsa "RTNETLINK answers: File exists" hatasıyla başarısız olur, çünkü mevcut kuralın üzerine yazmaz. ip route replace ise hedef rota varsa üzerine yazar, yoksa ekler; yani her durumda istenen sonucu üretir. Bu nedenle otomasyon betiklerinde ve varsayılan ağ geçidini değiştirirken replace kullanmak, önce silip sonra eklemekten hem daha kısa hem de daha güvenlidir.

ip neigh çıktısında FAILED gördüğüm bir IP ne anlama gelir?#

FAILED durumu, o IP adresine gönderilen ARP isteklerine hiçbir yanıt gelmediği anlamına gelir; yani ağ, o IP'nin MAC adresini çözemedi. Uygulamada bu genellikle hedef makinenin kapalı olduğunu, aynı yerel ağda bulunmadığını veya o IP'nin hiç kullanılmadığını gösterir. Sorun sizin sunucunuzun ağ katmanında değil, karşı taraftadır; hedef cihazın açık ve doğru alt ağda olduğunu kontrol etmelisiniz.

ip komutuyla arayüzü kapatırsam SSH bağlantım kopar mı?#

Evet, eğer kapattığınız arayüz SSH oturumunuzun geçtiği arayüzse sudo ip link set eth0 down komutu anında bağlantınızı düşürür ve makineye erişemezsiniz. Aynı risk varsayılan rotayı yanlış değiştirmek için de geçerlidir. Uzak sunucularda bu tür işlemleri yaparken güvenli yöntem, birkaç dakika sonra ayarları eski hâline döndürecek bir at zamanlayıcısı kurmak veya sunucu sağlayıcınızın konsol/KVM erişimini yanınızda bulundurmaktır, böylece bağlantı koparsa bile makineye geri girebilirsiniz.

Kapanış#

ip komutu ilk bakışta ifconfige göre biraz daha "konuşkan" görünse de, sunduğu tutarlı yapı (adres için ip addr, arayüz için ip link, rota için ip route, komşu tablosu için ip neigh) alıştıktan sonra ağ yönetimini çok daha öngörülebilir hâle getirir. Anahtar prensibi unutmayın: ip ile yapılan değişiklikler anlıktır ve kalıcı değildir; hızlı test için idealdir, üretim yapılandırması için mutlaka dağıtımınızın kalıcı katmanına işlenmelidir. Bu iki dünyayı ayırt ettiğinizde hem çevik hem de güvende olursunuz.

Ağ katmanına hâkim, kaynakları net ve konsol/KVM erişimi hazır bir altyapı üzerinde çalışmak bu tür denemeleri çok daha rahat kılar. Kök erişimiyle tam kontrol istediğiniz projeler için Clou.TR VDS ve sanal sunucu seçeneklerini, kendi yönetimini üstlenmek istemeyenler içinse sunucu yönetimi hizmetimizi inceleyebilir; web tabanlı projelerinizi hosting paketlerimizle hızlıca ayağa kaldırabilirsiniz. Daha fazla pratik rehber için Bilgi Merkezi araç ve makalelerimize göz atmayı unutmayın.