Kavita Nedir ve Dijital Okuma Sunucusu Kurulumu

Yıllar içinde biriken PDF'ler, EPUB'lar, taranmış dergiler ve klasörler dolusu manga arşivi bir noktadan sonra yönetilemez hale gelir. Dosyaları hangi cihazda bıraktığınızı hatırlayamaz, aynı kitabı iki kez indirir, yarısına kadar okuduğunuz bir çizgi romanın kaçıncı sayfada kaldığını unutursunuz. Kavita tam bu dağınıklığı toparlamak için tasarlanmış, tamamen açık kaynaklı bir dijital okuma sunucusudur. Kitaplarınızı bir sunucuda tek merkezde toplar, tarayıcı üzerinden şık bir okuyucuyla sunar ve okuma ilerlemenizi cihazdan bağımsız olarak takip eder.

Bu rehberde kıdemli bir sistem yöneticisi gözüyle Kavita'nın ne olduğunu, hangi dosya formatlarını ve kütüphane tiplerini desteklediğini, Docker ile sıfırdan nasıl kurulacağını, tarayıcı okuyucusunun ilerlemeyi nasıl senkronladığını ve OPDS protokolüyle mobil okuma uygulamalarına nasıl bağlanacağını adım adım anlatacağım. Sonunda kendi kütüphanenizi güvenli bir alan adı altında, SSL sertifikasıyla korunmuş şekilde yayına alabilecek noktaya geleceksiniz.

Kavita Nedir ve Ne İşe Yarar#

Kavita, kendi sunucunuzda (self-hosted) çalıştırdığınız bir okuma yazılımıdır. Kaba bir benzetmeyle, müzik için Plex ne yapıyorsa Kavita da okuma içerikleri için onu yapar: dosyaları tarar, kapak resimlerini ve meta verileri çıkarır, kitapları serilere ve koleksiyonlara ayırır ve hepsini web tabanlı bir arayüzde önünüze serer. Tek fark, verilerinizin hiçbir bulut hizmetine gitmemesi; her şey sizin kontrolünüzdeki makinede kalır.

Yazılım üç ana içerik türünde uzmanlaşmıştır. Birincisi klasik e-kitaplar (EPUB, PDF); ikincisi çizgi roman ve manga arşivleri (CBZ, CBR, CB7); üçüncüsü ise düz metin ve web tabanlı belgeler. Kavita bu formatların her biri için ayrı bir okuma deneyimi sunar; örneğin bir EPUB'u yazı tipini büyütüp gece moduna alarak roman gibi okurken, bir CBZ dosyasını sayfa sayfa kaydırarak çizgi roman modunda okursunuz.

Desteklenen başlıca formatlar şu şekildedir:

Kavita'nın en güçlü yanı, hafif olması ve düşük donanımla çalışabilmesidir. .NET tabanlı olduğu için tek bir küçük süreç olarak çalışır; 1 GB RAM'e sahip bir sanal sunucuda bile birkaç bin kitaplık bir kütüphaneyi rahatça idare eder. Bu yüzden ev sunucusundan giriş seviyesi bir VDS sunucuya kadar geniş bir yelpazede sorunsuz koşar.

Kurulum İçin Ön Hazırlık#

Kavita'yı kurmanın en temiz yolu Docker'dır. Docker, uygulamayı ve tüm bağımlılıklarını izole bir kap içinde çalıştırır; böylece sunucunuza .NET çalışma zamanı kurmakla, sürüm çakışmalarıyla veya elle yapılan güncelleme zahmetiyle uğraşmazsınız. Eğer Docker kavramlarına yabancıysanız, önce Docker'a başlangıç rehberimizi okumanızı öneririm; imaj, kap ve volume kavramlarını netleştirmek sonraki adımları çok kolaylaştırır.

Başlamadan önce sunucunuzda Docker ve Docker Compose'un kurulu olduğundan emin olun. Ubuntu tabanlı bir sunucuda hızlı kurulum şöyledir:

# Docker'ın resmi kurulum betiğini çalıştır
curl -fsSL https://get.docker.com | sh

# Mevcut kullanıcıyı docker grubuna ekle (sudo'suz kullanım için)
sudo usermod -aG docker $USER

# Kurulumu doğrula
docker --version
docker compose version

Kavita için iki kalıcı dizine ihtiyacınız olacak: birincisi kütüphane dosyalarınızın (kitaplar, çizgi romanlar) tutulduğu klasör, ikincisi Kavita'nın veritabanı ve ayarlarını sakladığı config dizini. Bunları baştan mantıklı bir düzende oluşturmak, ileride yedekleme ve taşımayı basitleştirir:

# Uygulama ve veri dizinlerini oluştur
sudo mkdir -p /srv/kavita/config
sudo mkdir -p /srv/kavita/library/kitaplar
sudo mkdir -p /srv/kavita/library/manga
sudo mkdir -p /srv/kavita/library/cizgi-roman

Config dizinini uygulama verisiyle, library dizinini ise içerikle ayrı tutmak bilinçli bir tercihtir. Bir gün sunucu değiştirmek istediğinizde config klasörünü kopyalamak tüm ayarlarınızı, kullanıcılarınızı ve okuma ilerlemenizi taşımaya yeter.

Docker ile Kavita Kurulumu#

Kavita'yı docker compose ile yönetmek, tek satırlık docker run komutlarına göre çok daha sürdürülebilirdir; yapılandırmanız bir dosyada durur, sürüm yükseltmeleri iki komuta iner. Aşağıdaki docker-compose.yml dosyasını /srv/kavita/ altına oluşturun:

services:
  kavita:
    image: jvmilazz0/kavita:latest
    container_name: kavita
    restart: unless-stopped
    ports:
      - "5000:5000"
    volumes:
      - /srv/kavita/config:/kavita/config
      - /srv/kavita/library:/library
    environment:
      - TZ=Europe/Istanbul

Burada dikkat edilmesi gereken birkaç nokta var. TZ değişkenini Europe/Istanbul olarak ayarlamak, okuma geçmişi ve zaman damgalarının doğru saat diliminde görünmesini sağlar. restart: unless-stopped politikası, sunucu yeniden başladığında Kavita'nın otomatik ayağa kalkmasını garanti eder. Volume eşlemesindeki /library yolu kap içindeki sabit yoldur; sunucudaki gerçek klasörünüzü buraya bağlıyorsunuz.

Yapılandırmayı çalıştırmak için compose dosyasının bulunduğu dizinde şu komutu verin:

cd /srv/kavita
docker compose up -d

# Kabın ayağa kalktığını ve loglarını kontrol et
docker compose logs -f kavita

İlk çalıştırmada Kavita kendi SQLite veritabanını oluşturur ve birkaç saniye içinde 5000 portunda dinlemeye başlar. Tarayıcınızdan http://sunucu-ip-adresiniz:5000 adresine gittiğinizde sizi ilk kurulum ekranı karşılar. Burada yönetici hesabınızı oluşturursunuz; bu ilk hesap tam yetkili admin olur, sonradan sınırlı yetkili başka kullanıcılar davet edebilirsiniz.

Konteynerlerini görsel bir panelden yönetmeyi tercih ediyorsanız, Kavita kabını Portainer üzerinden de takip edebilirsiniz; logları, kaynak kullanımını ve yeniden başlatma işlemlerini tek ekrandan yürütmek özellikle birden çok uygulama çalıştırdığınızda hayat kurtarır. Birden fazla kabı tek makinede toplamak istiyorsanız bir sanal sunucu ya da yönetim yükünü bize bırakmak isterseniz sunucu yönetimi hizmetimiz mantıklı bir zemin sunar.

Kütüphane Tipleri ve Dosya Düzeni#

Kavita'da her şey "kütüphane" (library) kavramı üzerine kuruludur. Bir kütüphane, sunucudaki belirli bir klasörü ve o klasörün içeriğinin nasıl yorumlanacağını tanımlayan bir kütüphane tipini temsil eder. Kütüphane tipi, Kavita'nın tarama sırasında hangi kuralları uygulayacağını belirlediği için doğru seçilmesi kritiktir.

Başlıca kütüphane tipleri şunlardır:

Kavita'nın taramayı doğru yapabilmesi için klasör yapınızın tutarlı olması gerekir. Yazılım, klasör ve dosya isimlerinden seri adını, cilt ve bölüm numaralarını akıllıca çıkarır. Aşağıdaki gibi düzenli bir hiyerarşi, meta verilerin neredeyse hatasız algılanmasını sağlar:

/library/manga/
├── Berserk/
│   ├── Berserk Cilt 01.cbz
│   ├── Berserk Cilt 02.cbz
│   └── Berserk Cilt 03.cbz
└── One Piece/
    ├── One Piece Cilt 100.cbz
    └── One Piece Cilt 101.cbz

/library/kitaplar/
├── Yasar Kemal/
│   ├── Ince Memed 1.epub
│   └── Ince Memed 2.epub
└── George Orwell/
    └── 1984.epub

Yönetici panelinden "Libraries" bölümüne girip yeni bir kütüphane eklerken tipini seçer, izlenecek klasörü belirtir ve taramayı başlatırsınız. Kavita ilk taramada tüm dosyaları okur, kapak resimlerini üretir ve meta verileri işler; birkaç bin dosyalık bir arşivde bu işlem donanıma bağlı olarak birkaç dakika sürebilir. İçeriğinizi düzenli bir klasör yapısında tutmak sadece Kavita için değil, düzenli yedekleme almanız açısından da işleri kolaylaştırır.

Kavita ayrıca klasörleri sürekli izler; kütüphaneye yeni bir dosya eklediğinizde manuel tarama beklemeden otomatik olarak yakalar. İsterseniz belirli aralıklarla zamanlanmış tam tarama da tanımlayabilirsiniz.

Tarayıcı Okuyucusu ve Okuma İlerlemesi#

Kavita'nın kalbi web okuyucusudur. Herhangi bir kitabın veya çizgi romanın üzerine tıkladığınızda, tarayıcı içinde ek bir uygulama kurmadan okumaya başlarsınız. Okuyucu, içerik türüne göre otomatik olarak uygun moda geçer: bir EPUB açtığınızda akış tabanlı kitap okuyucu devreye girer ve yazı tipini, punto boyutunu, satır aralığını, arka plan rengini serbestçe ayarlayabilirsiniz. Bir CBZ açtığınızda ise görsel okuyucu açılır; burada tek sayfa, çift sayfa, sürekli kaydırma ve sağdan sola (manga için) okuma yönü gibi seçenekler bulunur.

Okuyucunun en değerli özelliği okuma ilerlemesinin sunucuda saklanmasıdır. Kaldığınız sayfa, cihazdan bağımsız olarak Kavita veritabanına yazılır. Sabah iş yerinde tarayıcıdan okumaya başladığınız bir romanı akşam telefonunuzdaki OPDS uygulamasından tam kaldığınız yerden sürdürebilirsiniz. Kavita, bir serinin hangi ciltlerini bitirdiğinizi, hangilerini yarıda bıraktığınızı ve hangilerine hiç başlamadığınızı görsel rozetlerle gösterir; böylece geniş bir seride nerede olduğunuzu bir bakışta anlarsınız.

İlerleme takibinin yanında Kavita zengin bir kişiselleştirme sunar. Okuma listeleri oluşturabilir, koleksiyonlar tanımlayabilir, favorilerinizi işaretleyebilir ve serilere puan verebilirsiniz. "Devam et" rafı ana ekranda yarım bıraktıklarınızı öne çıkarır; "yeni eklenenler" rafı ise kütüphaneye son giren içerikleri listeler. Birden çok kişinin aynı sunucuyu kullandığı bir kurulumda her kullanıcının ilerlemesi, favorileri ve okuma listeleri kendine özeldir.

Performans tarafında akılda tutulması gereken bir nokta var: özellikle yüksek çözünürlüklü çizgi roman sayfaları görsel okuyucuda sunucudan istemciye aktarılır. Kütüphaneniz büyük ve aynı anda birden çok kullanıcı okuyorsa, sunucunuzun disk okuma hızı ve ağ bant genişliği okuma akıcılığını doğrudan etkiler. Bu senaryoda SSD tabanlı, iyi bağlantılı bir sunucu tercih etmek gözle görülür fark yaratır.

OPDS Desteği ile Mobil Okuma#

Web okuyucu masaüstünde harikadır, ama telefonda ya da e-kitap okuyucuda çevrimdışı okumak isteyebilirsiniz. İşte burada OPDS devreye girer. OPDS (Open Publication Distribution System), dijital yayın kataloglarını standart bir XML akışı olarak sunan açık bir protokoldür. Kavita, kütüphanenizi OPDS akışı olarak yayınlayabilir; böylece OPDS destekleyen herhangi bir mobil okuma uygulaması sunucunuza bağlanıp kitaplarınızı görüntüleyip indirebilir.

OPDS'i etkinleştirmek için yönetici panelinden "Settings > General" bölümüne girip OPDS seçeneğini açmanız yeterlidir. Ardından her kullanıcının kendi profilinde kişisel bir OPDS bağlantısı oluşur. Bu bağlantı tipik olarak şu biçimdedir:

https://kavita.alanadiniz.com/api/opds/KULLANICI-API-ANAHTARI

Bu URL'yi Panels (iOS), Cantook, KyBook veya Chunky gibi OPDS destekli bir uygulamaya girdiğinizde, uygulama kütüphanenizi katalog olarak gösterir. Serilere göz atar, bir cildi indirir ve çevrimdışı okursunuz. API anahtarı kullanıcıya özel olduğu için her kişi yalnızca kendi erişim yetkisindeki içeriği görür.

OPDS bağlantısı kullanıcı API anahtarınızı içerdiği için pratikte bir parola gibi davranır; bu URL'yi kimseyle paylaşmayın ve gerektiğinde panelden yeniden üreterek eskisini geçersiz kılın. OPDS trafiği internet üzerinden aktığından, bir sonraki bölümde anlatacağım gibi bu bağlantıyı mutlaka SSL (HTTPS) arkasında sunmanız gerekir; aksi halde API anahtarı ağ üzerinde açık metin olarak geçer.

Ters Proxy, SSL ve Güvenlik#

Kavita'yı 5000 portundan çıplak IP ile erişilebilir bırakmak hem çirkin hem de güvensizdir. Doğru yaklaşım, uygulamayı bir ters proxy arkasına koyup güzel bir alan adıyla ve geçerli bir SSL sertifikasıyla yayınlamaktır. Böylece hem kavita.alanadiniz.com gibi akılda kalıcı bir adres kullanır, hem de tüm trafiği şifrelersiniz. Henüz bir alan adınız yoksa alan adı sayfamızdan uygun bir isim ayırabilirsiniz.

Aşağıda Nginx için tipik bir ters proxy yapılandırması bulunuyor. Bu blok, gelen HTTPS isteklerini yerel Kavita kabına yönlendirir ve WebSocket bağlantılarının (Kavita canlı bildirimler için kullanır) doğru şekilde geçmesini sağlar:

server {
    listen 443 ssl http2;
    server_name kavita.alanadiniz.com;

    ssl_certificate     /etc/letsencrypt/live/kavita.alanadiniz.com/fullchain.pem;
    ssl_certificate_key /etc/letsencrypt/live/kavita.alanadiniz.com/privkey.pem;

    client_max_body_size 100M;

    location / {
        proxy_pass         http://127.0.0.1:5000;
        proxy_http_version 1.1;
        proxy_set_header   Upgrade $http_upgrade;
        proxy_set_header   Connection "upgrade";
        proxy_set_header   Host $host;
        proxy_set_header   X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header   X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header   X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}

Alan adınızın Kavita sunucusuna işaret ettiğinden emin olmak için DNS tarafında basit bir A kaydı yeterlidir:

kavita.alanadiniz.com.   300   IN   A   203.0.113.25

SSL sertifikasını Let's Encrypt üzerinden ücretsiz alabilir, kurumsal bir kullanım için daha kapsamlı bir SSL sertifikası tercih edebilirsiniz. Sertifika kurulduktan sonra, düz HTTP'den (80 portu) gelen istekleri otomatik olarak HTTPS'e yönlendiren küçük bir blok ekleyerek kimsenin şifrelenmemiş bağlanmasına izin vermeyin.

Güvenlik tarafında birkaç ilke özellikle önemlidir. Birincisi, güçlü ve benzersiz bir yönetici parolası kullanmak. İkincisi, güvenmediğiniz kişilere hesap açarken yalnızca gerekli kütüphanelere erişim yetkisi vermek; Kavita kullanıcı bazında kütüphane izinlerini destekler. Üçüncüsü, sunucunuzu internete açıyorsanız kaba kuvvet denemelerine ve zararlı trafiğe karşı bir web uygulama güvenlik duvarı (WAF) ve gerekirse DDoS koruması katmanını devreye almak. Ev arşivinizi paylaşmak masum bir amaç olsa da, açık her port bir saldırı yüzeyidir.

Yedekleme, Güncelleme ve Bakım#

Kavita'nın tüm önemli verisi iki yerdedir: config dizinindeki SQLite veritabanı ve library dizinindeki içerik dosyaları. Veritabanı; kullanıcılarınızı, okuma ilerlemenizi, koleksiyonlarınızı ve ayarlarınızı tutar. Bu yüzden düzenli yedeklemenin merkezine config klasörünü koymalısınız. Basit bir yedekleme betiği şöyle görünebilir:

#!/bin/bash
# Kavita config dizinini tarih damgasıyla yedekle
TARIH=$(date +%Y-%m-%d)
tar czf /yedek/kavita-config-$TARIH.tar.gz -C /srv/kavita config

# 30 günden eski yedekleri temizle
find /yedek -name "kavita-config-*.tar.gz" -mtime +30 -delete

Bu betiği bir cron görevine bağlayarak her gece otomatik çalıştırabilirsiniz. Kritik verinin sadece aynı sunucuda değil, ayrı bir konumda da bulunması altın kuraldır; bu yüzden yedeklerinizi düzenli olarak uzak bir depoya kopyalayan bir yedekleme çözümü kurmanızı şiddetle öneririm. Bir disk arızası ya da yanlış silme, yılların okuma geçmişini bir anda yok edebilir.

Güncelleme, Docker sayesinde son derece basittir. Yeni bir sürüm çıktığında imajı çekip kabı yeniden oluşturmanız yeterlidir:

cd /srv/kavita
docker compose pull
docker compose up -d

# Kullanılmayan eski imajları temizle
docker image prune -f

Kavita her güncellemede gerekiyorsa veritabanı şemasını otomatik migrate eder, yani genellikle ek bir işlem gerektirmez. Yine de büyük bir sürüm atlamadan önce config klasörünün güncel bir yedeğini almak iyi bir alışkanlıktır. Bakım tarafını kendiniz üstlenmek istemez, sunucunuzun sürekli çalışır ve güncel kalmasını profesyonellere bırakmak isterseniz sunucu yönetimi hizmetimiz bu operasyonel yükü sizin yerinize taşır.

Sıkça Sorulan Sorular#

Kavita ücretsiz mi ve lisansı nedir?#

Kavita tamamen ücretsiz ve açık kaynaklıdır; GPLv3 lisansı altında dağıtılır. Ne kurulum için bir bedel ödersiniz ne de kullanıcı sayısına göre ücretlendirilirsiniz. Kaynak kodu herkese açık olduğu için kodu inceleyebilir, kendi ihtiyacınıza göre değiştirebilir ve topluluğa katkıda bulunabilirsiniz. Ödediğiniz tek maliyet, uygulamayı barındırdığınız sunucunun kendisidir.

Kavita ile Calibre arasındaki fark nedir?#

Calibre daha çok masaüstü tabanlı bir e-kitap kütüphane yöneticisi ve format dönüştürücüsüdür; güçlü meta veri düzenleme ve dönüştürme araçları sunar ama esas olarak tek bir bilgisayarda çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Kavita ise baştan sunucu odaklı, çok kullanıcılı ve web erişimli bir okuma platformudur ve özellikle manga ile çizgi roman okumada çok daha güçlüdür. İkisi rakip değil tamamlayıcıdır; birçok kişi kütüphanesini Calibre ile düzenler, ardından Kavita ile yayınlar ve tarayıcıdan okur.

Kavita çalıştırmak için ne kadar donanım gerekir?#

Kavita şaşırtıcı derecede hafiftir. Birkaç bin dosyalık bir kütüphane için 1 GB RAM ve tek çekirdek işlemci genellikle yeterlidir. Asıl belirleyici faktör donanımdan çok depolama alanıdır; çizgi roman ve yüksek çözünürlüklü tarama arşivleri hızla onlarca gigabayta ulaşabilir. Giriş seviyesi bir sanal sunucu çoğu ev kullanıcısının ihtiyacını rahatça karşılar; koleksiyonunuz çok büyükse veya aynı anda birçok kişi okuyacaksa daha geniş depolamalı bir VDS sunucu tercih edebilirsiniz.

Aynı sunucuda birden fazla kullanıcı okuyabilir mi?#

Evet, Kavita çok kullanıcılı kullanımı doğrudan destekler. Yönetici olarak sınırsız sayıda kullanıcı davet edebilir, her birine hangi kütüphanelere erişebileceğini ayrı ayrı tanımlayabilirsiniz. Her kullanıcının okuma ilerlemesi, favorileri, okuma listeleri ve OPDS anahtarı kendine özeldir; kimse başkasının verisini görmez. Bu yapı, Kavita'yı aile bireyleri ya da küçük bir okuma topluluğu için paylaşımlı bir kütüphane sunucusuna dönüştürür.

OPDS bağlantım güvenli mi, riskleri neler?#

OPDS bağlantısı kullanıcıya özel bir API anahtarı içerdiği için pratik olarak bir parola gibidir. Bu bağlantıyı yalnızca kendi cihazlarınıza girmeli ve kimseyle paylaşmamalısınız. En önemli koruma, Kavita'yı mutlaka HTTPS arkasında yayınlamaktır; aksi halde API anahtarı ağ üzerinde açık metin olarak taşınır. Bir sızıntı şüphesi olursa panelden anahtarı yeniden üreterek eski bağlantıyı anında geçersiz kılabilirsiniz.

Var olan Docker kurulumumu nasıl güncellerim?#

Docker tabanlı bir kurulumda güncelleme yalnızca üç komuttan ibarettir: docker compose pull ile en yeni imajı çekersiniz, docker compose up -d ile kabı yeni sürümle yeniden oluşturursunuz ve isterseniz docker image prune -f ile eski imajları temizlersiniz. Kavita gerekli veritabanı göçlerini açılışta otomatik yapar. Güvenli olmak adına büyük sürüm geçişlerinden önce config klasörünün bir yedeğini almanız yeterlidir.

Kapanış#

Kavita, dağınık dijital okuma arşivinizi tek merkezde toplayıp her cihazdan erişilebilir, düzenli ve keyifli bir kütüphaneye dönüştüren olgun bir açık kaynak çözümdür. Docker ile kurulumu dakikalar sürer, çok kullanıcılı yapısı ve OPDS desteği sayesinde hem masaüstünde hem mobilde kesintisiz okuma sunar; SSL ve ters proxy ile de güvenli biçimde yayına alınır. Kendi verinizin sahibi kalmak isteyen herkes için ideal bir başlangıç noktasıdır.

Kavita'yı kararlı ve sürekli çalışır bir zeminde barındırmak istiyorsanız Clou.TR olarak size uygun altyapıyı hazırlayabiliriz. SSD tabanlı sanal sunucularımız ve daha geniş kaynaklı VDS sunucularımız ile kütüphanenizi yayına alabilir, hazır uygulama kataloğumuz için App Center sayfamıza göz atabilir, kurulum ve bakım yükünü tamamen bize bırakmak isterseniz sunucu yönetimi hizmetimizden yararlanabilirsiniz. Sorularınız için ekibimiz her zaman yanınızda.