Netdata Nedir ve Gerçek Zamanlı Sunucu İzleme

Bir sunucu yavaşladığında en can sıkıcı şey, sorunun ne olduğunu bilmemektir. CPU mu tavan yaptı, RAM mi doldu, disk mi kilitlendi, yoksa ağ trafiği mi taştı? Çoğu yönetici bu sorulara top, htop, iostat ve vmstat gibi araçları arka arkaya çalıştırarak, o anki tek bir kareye bakarak cevap aramaya çalışır. Oysa gerçek arıza çoğu zaman bir saniyelik ani sıçramada gizlidir ve terminale bakmaya yetiştiğinizde çoktan geçmiştir. İşte Netdata tam bu boşluğu doldurmak için tasarlanmış, saniyelik çözünürlükte çalışan açık kaynaklı bir izleme aracıdır.

Netdata'yı diğer izleme çözümlerinden ayıran en büyük özellik, kurulumunun tek satır komuttan ibaret olması ve daha ilk saniyeden itibaren yüzlerce metriği hiçbir yapılandırma gerektirmeden otomatik olarak toplamasıdır. Tarayıcıda açtığınız panoda CPU'nun çekirdek çekirdek yükünü, her diskin gecikmesini, ağ arayüzünün paket akışını ve çalışan servislerin kaynak tüketimini canlı olarak, gerçek zamanlı grafiklerle görürsünüz. Bu rehberde Netdata'nın ne olduğunu, nasıl kurulduğunu, panosunun nasıl okunduğunu, uyarı eşiklerinin nasıl kurgulandığını ve düşük ek yük avantajının neden önemli olduğunu kıdemli bir sistem yöneticisinin bakış açısıyla adım adım anlatacağız.

Netdata Nedir ve Neden Farklıdır#

Netdata, Linux, FreeBSD ve macOS üzerinde çalışan, sistem ve uygulama metriklerini saniye başına bir kez toplayan bir izleme ajanıdır. Klasik izleme sistemleri genellikle 10 saniyede, bir dakikada hatta beş dakikada bir örnekleme yapar. Bu aralıklar aylık trend analizi için yeterli olsa da, "sunucu iki saniye kilitlendi ve düzeldi" türü kısa süreli olayları tamamen kaçırır. Netdata ise varsayılan olarak her saniye örnek aldığı için, bu ani sıçramaları grafikte net bir tepe olarak görürsünüz.

İkinci temel fark, Netdata'nın metrikleri topladığı sunucunun kendisinde işlemesi ve görselleştirmesidir. Yani ajan hem veri toplar hem de gömülü web sunucusuyla panoyu 19999 numaralı portta doğrudan sunar. Ayrı bir zaman serisi veritabanı, ayrı bir grafik katmanı ve ayrı bir toplayıcı kurmanıza gerek kalmaz. Bu "her şey dahil" mimari, bir sunucuyu dakikalar içinde izlenir hale getirir. Küçük ve orta ölçekli kurulumlarda, bir VDS sunucu veya sanal sunucu üzerinde Netdata'yı çalıştırmak, çoğu durumda başka hiçbir bileşene ihtiyaç bırakmaz.

Üçüncü olarak Netdata, otomatik keşif yapar. Sisteminizde MySQL, Nginx, Redis, Docker, PostgreSQL veya PHP-FPM gibi bilinen bir servis çalışıyorsa, Netdata bunu algılar ve ilgili modülü kendiliğinden devreye alır. Böylece sadece işletim sistemi metrikleri değil, uygulama seviyesindeki bağlantı sayıları, sorgu süreleri ve önbellek isabet oranları gibi derinlemesine veriler de panoda belirir. Bunu yapmak için tek bir satır bile yazmanız gerekmez.

Tek Satırla Kurulum#

Netdata'nın en çok konuşulan özelliği kurulum kolaylığıdır. Resmi kickstart betiği, dağıtımınızı algılar, gerekli bağımlılıkları kurar ve en güncel kararlı sürümü yükler. Root yetkisiyle bağlandığınız sunucuda tek yapmanız gereken şu komutu çalıştırmaktır.

wget -O /tmp/netdata-kickstart.sh https://get.netdata.cloud/kickstart.sh && \
  sh /tmp/netdata-kickstart.sh --stable-channel --disable-telemetry

Betik çalışıp bittiğinde Netdata servisi otomatik olarak başlar ve sistem yeniden başladığında da açılacak şekilde etkinleştirilir. Kurulumun tamamlandığını doğrulamak için servis durumuna bakabilirsiniz.

systemctl status netdata

Servis active (running) görünüyorsa, tarayıcınızdan http://sunucu-ip-adresi:19999 adresine giderek panoyu açabilirsiniz. İlk açılışta hiçbir grafik boş olmaz; Netdata daha bir saniye önce topladığı verilerle dolu bir pano sunar. Debian ve Ubuntu tabanlı sistemlerde paket yöneticisiyle de kurabilirsiniz, ancak depolardaki sürüm genellikle geridedir; bu yüzden resmi kickstart betiği tercih edilir.

Kurulumdan sonra ilk yapılması gereken işlerden biri, güncelleme davranışını ayarlamaktır. Kickstart betiği varsayılan olarak otomatik güncellemeyi açar. Üretim sunucularında güncellemeleri kontrollü yapmak isterseniz betiği --no-updates bayrağıyla çalıştırabilir, güncellemeleri kendi bakım pencerenizde manuel olarak yönetebilirsiniz. Kurulum ve sonrası bakım işlerini kendiniz üstlenmek istemiyorsanız, sunucu yönetimi hizmetiyle bu adımların uzman bir ekip tarafından yapılmasını sağlayabilirsiniz.

Canlı Panoyu Tanımak#

Panoyu ilk açtığınızda soldaki menüde uzun bir bölüm listesi görürsünüz. Bu bölümler mantıksal olarak gruplanmıştır: en üstte sistem geneli özet, ardından CPU, bellek, disk, ağ, sistemd servisleri ve varsa keşfedilen uygulamalar sıralanır. Her grafik gerçek zamanlıdır ve sağdan sola akarak yeni verileri işler. Bir grafiğin üzerine gelip fareyle sürüklediğinizde geçmişe doğru kaydırabilir, tekerlekle yakınlaştırıp uzaklaştırabilirsiniz.

Panonun en güçlü yanı, bütün grafiklerin zaman ekseninde senkron olmasıdır. Yani bir grafikte belli bir ana odaklandığınızda, diğer bütün grafikler de aynı zaman aralığını gösterir. Bu, kök neden analizinde paha biçilmezdir. Örneğin bir CPU sıçraması gördüğünüzde, aynı ana bakarak o sırada disk gecikmesinin de yükselip yükselmediğini, ağ trafiğinin artıp artmadığını tek bakışta karşılaştırabilirsiniz. Böylece "CPU yükseldi çünkü disk beklemesi arttı" gibi ilişkileri kolayca kurarsınız.

Sağ üst köşede zaman aralığı seçici bulunur. Varsayılan olarak son beş dakikayı gösterir, ancak buradan son bir saati, son gün veya kendi başlangıç ve bitiş tarihinizi seçebilirsiniz. Netdata verileri bellekte ve disk üzerinde sıkıştırılmış bir zaman serisi veritabanında (dbengine) saklar; bu sayede birkaç günlük geçmişe geriye dönük olarak bakmak mümkündür. Saklama süresini yapılandırmadan uzatabilir ya da kısaltabilirsiniz.

CPU, RAM, Disk ve Ağ Metriklerini Okumak#

İzleme yaparken en çok baktığınız dört metrik ailesi CPU, bellek, disk ve ağdır. Bu metrikleri doğru okumak, terminalde ne gördüğünüzü panoda hızlıca doğrulamanızı sağlar. Aşağıdaki tablo, panodaki en kritik göstergelerin ne anlama geldiğini ve hangi durumda alarm vermeniz gerektiğini özetliyor.

CPU grafiğinde en çok yanılan nokta iowait değeridir. Yüksek iowait, işlemcinin meşgul olduğu anlamına gelmez; aksine işlemci disk yanıtını beklerken boşta durduğu anlamına gelir. Yani gerçek darboğaz işlemcide değil, disktedir. Bunu doğrulamak için Netdata'nın disk bölümünde ilgili diskin await (gecikme) ve utilization (doluluk) grafiklerine bakarsınız. Terminalde aynı anlık görüntüyü şu komutla alabilirsiniz.

iostat -x 1 3

Bellek tarafında dikkat edilmesi gereken sayı "free" değil "available" değeridir. Linux boş RAM'i disk önbelleği olarak kullanır, bu yüzden "free" değeri düşük görünse bile sistem baskı altında olmayabilir. Netdata bunu ayrı ayrı gösterir; asıl endişelenmeniz gereken an, "available" bellek sıfıra yaklaştığı ve swap üzerinde sürekli okuma yazma başladığı andır. Ağ grafiklerinde ise sadece toplam bant genişliğine değil, paket hatalarına ve düşen paketlere (drops) de bakın; bunlar donanım ya da yapılandırma sorununun erken işaretidir.

Uyarı Eşikleri ve Bildirimler#

Bir izleme aracının değeri, siz ekrana bakmadığınızda bile sizi uyarabilmesiyle ölçülür. Netdata, kurulumdan itibaren yüzlerce hazır sağlık kuralıyla gelir. Örneğin kök disk yüzde seksene ulaştığında, RAM baskısı arttığında ya da bir servis çöktüğünde önceden tanımlı uyarılar tetiklenir. Bu uyarıları panonun sağ üstündeki bildirim simgesinden anlık olarak görürsünüz.

Eşikleri kendi ihtiyacınıza göre ayarlamak için sağlık yapılandırma dosyalarını düzenlersiniz. Netdata bunun için güvenli bir yöntem sunar: edit-config betiği, varsayılan dosyayı bozmadan kendi geçersiz kılma dosyanızı oluşturur. Aşağıdaki örnekte disk doluluk uyarısının kritik eşiğini düşürüyoruz.

# /etc/netdata/health.d/disk_usage.conf
   alarm: disk_space_usage
      on: disk.space
   every: 60s
    warn: $used_percent > 75
    crit: $used_percent > 90
    info: Kök disk doluluk oranı kritik seviyeye ulaştı

Değişikliği yaptıktan sonra sağlık motorunu yeniden yükleyerek yeni kuralı devreye alırsınız.

netdatacli reload-health

Bildirimlerin size gerçekten ulaşması için bir kanal tanımlamanız gerekir. Netdata; e-posta, Slack, Discord, Telegram, PagerDuty ve genel webhook dahil onlarca hedefi destekler. Yapılandırma dosyası health_alarm_notify.conf içinde ilgili kanalın anahtarını doldurmanız yeterlidir. Örneğin bir Slack webhook adresi girip kanal adını belirttiğinizde, kritik bir uyarı tetiklendiğinde ekibiniz saniyeler içinde haberdar olur. Uyarı yorgunluğundan kaçınmak için önemsiz uyarıları sessize almanızı, yalnızca gerçekten müdahale gerektiren durumları kritik olarak işaretlemenizi öneririm.

Netdata sunucu içi metrikleri çok iyi izler, ancak "sunucu dışarıdan erişilebilir mi" sorusunu yanıtlamaz. Yani ajan çöktüğünde ya da tüm makine kapandığında sizi uyaracak bir dış gözcüye de ihtiyacınız vardır. Bunun için dışarıdan erişilebilirliği kontrol eden bir çözümü, örneğin Uptime Kuma gibi bağımsız bir izleyiciyi Netdata ile birlikte kullanmak sağlıklı bir yaklaşımdır. İki araç birbirini tamamlar: Netdata içeriden derinlemesine bakar, dış izleyici dışarıdan nabız tutar.

Düşük Ek Yük ve Kaynak Kullanımı#

Saniyede bir örnekleme yapan ve yüzlerce metrik toplayan bir aracın sunucuyu yormasından çekinmek doğaldır. Netdata bu konuda özellikle optimize edilmiştir; C dilinde yazılmış çekirdeği ve verimli veri yapıları sayesinde tipik bir sunucuda tek bir çekirdeğin küçük bir yüzdesini ve birkaç yüz megabayt belleği kullanır. Bu ek yük, izlemeden elde ettiğiniz görünürlüğün yanında son derece küçüktür.

Yine de kaynağı kısıtlı, örneğin bir gigabayt RAM'e sahip küçük bir sanal makinede çalışıyorsanız, ek yükü daha da azaltmak için birkaç ayar yapabilirsiniz. En etkili yöntem, örnekleme sıklığını her saniyeden her iki ya da beş saniyeye düşürmektir. Bu, netdata.conf içindeki update every değeriyle kontrol edilir. Ayrıca disk üzerinde tuttuğu geçmiş verinin boyutunu sınırlayarak G/Ç yükünü ve disk kullanımını azaltabilirsiniz.

# /etc/netdata/netdata.conf
[global]
    update every = 2
    memory mode = dbengine

[db]
    dbengine multihost disk space MB = 256

Bu ayarlarla Netdata, saniyelik yerine iki saniyelik çözünürlükte çalışır ve geçmiş veri için en fazla 256 megabayt disk ayırır. Çoğu paylaşımlı web hosting ortamında Netdata'yı doğrudan kuramazsınız çünkü root erişimi gerekir; ancak kendi kök yetkinizin olduğu bir VDS sunucu veya kendi yönettiğiniz bir sunucu üzerinde bu ek yük fazlasıyla kabul edilebilir düzeydedir. Kaynak tüketimini merak ediyorsanız, ironik biçimde Netdata'nın kendisi de bir bölümde kendi CPU ve bellek kullanımını izler; oradan tam olarak ne kadar tükettiğini görebilirsiniz.

Netdata'yı Güvenli Yayınlamak#

Varsayılan kurulumda Netdata panosu 19999 portunda ve kimlik doğrulaması olmadan açıktır. Bir test sunucusunda sorun olmasa da, üretim ortamında bu panoyu doğrudan internete açık bırakmak sistem detaylarınızı herkese sergilemek anlamına gelir. Doğru yaklaşım, panoyu ya sadece iç ağa bağlamak ya da önüne kimlik doğrulaması yapan bir ters vekil sunucu koymaktır.

En yaygın yöntem, Nginx üzerinden temel kimlik doğrulamalı bir ters vekil kurmaktır. Aşağıdaki yapılandırma, panoyu bir alt alan adı altında yayınlar ve kullanıcı adı parola sorar. Alan adınızı yönetmek için alan adı hizmetimizden bir alt alan tanımı yapabilir, trafiği şifrelemek için de bir SSL sertifikası ekleyebilirsiniz.

server {
    listen 443 ssl;
    server_name izleme.ornekalanadi.com;

    ssl_certificate     /etc/ssl/certs/izleme.crt;
    ssl_certificate_key /etc/ssl/private/izleme.key;

    location / {
        auth_basic           "Netdata Izleme";
        auth_basic_user_file /etc/nginx/.htpasswd;
        proxy_pass           http://127.0.0.1:19999;
        proxy_set_header     Host $host;
        proxy_http_version   1.1;
        proxy_set_header     Connection "keep-alive";
    }
}

Bu yapılandırmayla birlikte Netdata'yı yalnızca yerel arayüze bağlamak için netdata.conf içindeki bind to değerini 127.0.0.1 yaparsınız; böylece 19999 portu dışarıdan doğrudan erişilemez, tek giriş kapısı vekil sunucu olur. Ek bir güvenlik katmanı olarak sunucunuzun önüne bir WAF ve DDoS koruma hattı koymak, izleme panosu gibi hassas arayüzleri kötü niyetli isteklerden korur. Birden fazla sunucuyu tek merkezden izlemek isterseniz Netdata'nın kendi bulut hizmeti ya da bir parent ajan yapısıyla metrikleri merkezileştirebilirsiniz.

Netdata mı Başka Araçlar mı#

Netdata her senaryo için tek doğru cevap değildir. Hangi aracı seçeceğiniz, kaç sunucu izlediğinize ve ne kadar geçmiş veri sakladığınıza bağlıdır. Aşağıdaki karşılaştırma, Netdata'yı yaygın alternatiflerle konumlandırıyor.

Pratikte pek çok yönetici bu araçları birlikte kullanır. Netdata, bir sunucuda anlık ve derinlemesine görünürlük için ideal ilk adımdır; sorun anında ne olduğunu saniyesinde gösterir. Onlarca sunucuyu aylarca geriye dönük analiz etmek istediğinizde Prometheus ve Grafana daha uygun olabilir. Konteyner ortamlarını yönetiyorsanız, Netdata'yı bir arayüzle birlikte kullanmak faydalıdır; kapsamlı konteyner yönetimi için Portainer gibi bir aracı Netdata'nın yanına eklemek, hem konteynerleri yönetip hem de kaynak tüketimlerini canlı izlemenizi sağlar. Kendi altyapınıza uygun aracı seçerken, App Center üzerinden hazır kurulumları ve araçlar bölümündeki yardımcıları da değerlendirebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular#

Netdata ücretsiz mi#

Netdata'nın çekirdek ajanı tamamen açık kaynak ve ücretsizdir; kişisel projelerden büyük üretim sunucularına kadar herhangi bir lisans ücreti ödemeden kurabilir ve kullanabilirsiniz. Birden fazla sunucuyu tek panoda toplayan bulut hizmetinin ücretsiz ve ücretli katmanları vardır, ancak tek sunucu izlemek için hiçbir ücrete ihtiyacınız yoktur. Kendi sunucunuza kurup panoyu kendiniz barındırdığınızda hem masrafsız hem de tam kontrol sahibi olursunuz.

Netdata sunucumu yavaşlatır mı#

Hayır, Netdata düşük ek yük hedefiyle tasarlanmış bir araçtır ve tipik bir sunucuda tek çekirdeğin küçük bir yüzdesini, birkaç yüz megabayt belleği kullanır. Bu tüketim, elde ettiğiniz saniyelik görünürlüğün yanında son derece küçüktür. Kaynağı çok kısıtlı bir makinede çalışıyorsanız örnekleme sıklığını iki ya da beş saniyeye düşürerek ve saklanan geçmiş veri boyutunu sınırlayarak ek yükü daha da azaltabilirsiniz.

Netdata ile geçmişe dönük ne kadar veri saklayabilirim#

Varsayılan yapılandırmada Netdata, dbengine adlı sıkıştırılmış zaman serisi veritabanıyla birkaç günlük veriyi disk üzerinde tutar. Bu süreyi ayırdığınız disk alanını artırarak uzatabilir, isterseniz haftalara çıkarabilirsiniz. Çok uzun süreli ve çok sunuculu saklama için ise metrikleri bir parent ajana ya da harici bir zaman serisi veritabanına aktarmak daha uygundur.

Netdata panosuna nasıl güvenli erişirim#

En sağlıklı yöntem, panoyu doğrudan internete açmak yerine yalnızca yerel arayüze bağlamak ve önüne Nginx gibi kimlik doğrulaması yapan bir ters vekil sunucu koymaktır. Böylece 19999 portu dışarıya kapalı kalır ve panoya yalnızca kullanıcı adı parola girerek, tercihen SSL şifrelemesi üzerinden ulaşırsınız. Ek koruma için sunucunuzun önüne bir güvenlik duvarı ve saldırı koruması hattı eklemek yerinde olur.

Netdata mı Uptime Kuma mı kullanmalıyım#

İkisi farklı işler yaptığı için genelde birlikte kullanılırlar; bir seçim yapmak zorunda değilsiniz. Netdata, sunucunun içinden CPU, RAM, disk ve ağ gibi metrikleri derinlemesine ve saniyelik olarak izler. Uptime Kuma ise dışarıdan sunucunuza ya da servisinize erişilip erişilemediğini kontrol eder. Netdata ajanı çöktüğünde ya da makine tamamen kapandığında sizi haberdar edecek bağımsız bir dış izleyiciye de ihtiyaç duyduğunuz için, bu iki aracı bir arada çalıştırmak en sağlam yaklaşımdır.

Kapanış#

Netdata, bir sunucuyu izlenebilir hale getirmenin en hızlı ve en az sürtünmeli yollarından biridir. Tek satırlık kurulumu, sıfır yapılandırmayla gelen yüzlerce hazır metriği ve saniyelik çözünürlüğü sayesinde, dakikalar içinde sunucunuzun içinde ne olup bittiğini net bir şekilde görmeye başlarsınız. CPU sıçramalarını, disk gecikmelerini, bellek baskısını ve ağ tıkanmalarını canlı grafiklerle takip etmek, sorunları müşteriniz fark etmeden çözmenizi sağlar. Doğru kurgulanmış uyarı eşikleri ise siz ekrana bakmasanız bile kritik durumlardan anında haberdar olmanıza yardımcı olur.

Netdata'yı gerçekten verimli kullanmak, root erişiminizin olduğu kendi sunucunuza sahip olmakla başlar. Kendi kaynaklarını tam kontrol ettiğiniz bir VDS sunucu veya sanal sunucu üzerinde Netdata'yı çalıştırıp panoyu güvenli biçimde yayınlayabilir, kurulum ve bakım yükünü bize bırakmak isterseniz sunucu yönetimi hizmetimizden yararlanabilirsiniz. Projeniz için doğru altyapıyı seçmek, veri güvenliğini bir yedekleme planıyla desteklemek ve sunucularınızı ilk günden itibaren izlenebilir kılmak konusunda ekibimiz size yardımcı olmaya hazır. Clou.TR ile sunucularınızı sadece barındırmakla kalmayın, her saniye ne olduğunu görün.