Proxmox Yedekleme ve Geri Yükleme

Proxmox yedekleme konusu, bir hipervizör kurduktan sonra ertelenen ama ilk ciddi arızada tek konuşulan şey hâline gelir. Bir sanal makinenin diskini yanlışlıkla silmek, bir güncellemenin ardından açılmayan bir veritabanı sunucusu ya da bir fidye yazılımı — hepsinin ortak çözümü aynı: elinizde çalışan, test edilmiş ve başka bir yerde duran bir yedek olması. İyi haber şu ki Proxmox VE bu işi yapan araçları kutudan çıkar çıkmaz getiriyor; kötü haber ise varsayılan ayarların üretim için yeterli olmaması.

Bu rehberde vzdump aracının üç yedekleme modunu ve hangisinin hangi durumda güvenli olduğunu, zamanlanmış yedek görevlerini web arayüzünden ve dosya üzerinden nasıl kuracağınızı, saklama (retention) politikasını, sıkıştırma seçeneklerini ve en önemlisi geri yüklemenin gerçek adımlarını anlatacağım. Ayrıca yedekleri gerçekten test etmenin pratik bir yolunu göstereceğim; çünkü hiç denenmemiş bir yedek, yedek değil temennidir.

vzdump Yedekleme Modları ve Tutarlılık#

Proxmox'ta yedeklemenin motoru vzdump komutudur; web arayüzündeki her yedek işi arka planda bu komutu çağırır. Üç mod sunar ve aralarındaki fark, yedek alınırken sanal makinenin ne yaptığıyla ilgilidir.

Stop modu sanal makineyi kapatır, yedeği alır ve tekrar açar. Tutarlılık açısından en güvenli moddur çünkü disk üzerinde açık dosya, yarım yazılmış işlem ya da bellekte bekleyen veri kalmaz. Karşılığında kesinti verirsiniz; süre disk boyutuna ve hedefin hızına bağlıdır.

Suspend modu makineyi askıya alır, yedeği başlatır ve mümkün olan en kısa sürede devam ettirir. Stop moduna göre daha kısa kesinti verir ama modern kurulumlarda pek tercih edilmez; snapshot modu neredeyse her senaryoda daha iyidir.

Snapshot modu makineyi hiç durdurmaz. Depolama katmanının anlık görüntü yeteneğini kullanarak diskin o andaki hâlini dondurur ve yedeği o dondurulmuş görüntüden alır. Kesintisizdir ama bir uyarısı vardır: snapshot yalnızca disk tutarlılığını sağlar, uygulama tutarlılığını değil. Bir veritabanı o anda belleğinde bekleyen yazma işlemlerini diske indirmemişse, yedek "çökmüş bir makineyi açmak" gibi bir noktadan başlar.

Bu son problemin çözümü QEMU Guest Agent'tır. Misafir içinde kuruluysa ve VM ayarlarında etkinse, Proxmox snapshot almadan hemen önce misafire "dosya sistemini dondur" der (fsfreeze), böylece bekleyen yazmalar diske iner. Kurulumu birkaç saniyeliktir ve yedeğinizin kalitesini kökten değiştirir:

# Debian/Ubuntu misafirde
apt install -y qemu-guest-agent
systemctl enable --now qemu-guest-agent

# RHEL/Rocky/AlmaLinux misafirde
dnf install -y qemu-guest-agent
systemctl enable --now qemu-guest-agent

# Proxmox tarafında VM için etkinleştir (VM kapalıyken uygulanır)
qm set 101 --agent enabled=1,fstrim_cloned_disks=1

# Çalışıyor mu kontrol et
qm agent 101 ping

Modları karşılaştıracak olursak:

Snapshot modu için depolamanızın anlık görüntü desteklemesi gerekir: ZFS, LVM-thin, Ceph RBD ve qcow2 dosyaları destekler; ham (raw) dosya üzerinde düz dizin depolaması desteklemez. ZFS kurulumunu Proxmox'ta ZFS depolama yapılandırması yazısında ele aldım.

Elle Yedek Alma ve Sıkıştırma Seçenekleri#

Zamanlanmış işlere geçmeden önce elle yedek almayı bilmek gerekir; büyük bir değişiklikten hemen önce tek seferlik yedek almak en sık yapacağınız iştir.

# Tek bir VM'i snapshot modunda, zstd sıkıştırmayla yedekle
vzdump 101 --storage backup-nfs --mode snapshot --compress zstd

# Birden fazla VM'i aynı anda
vzdump 101,102,105 --storage backup-nfs --mode snapshot --compress zstd

# Belirli VM'ler HARİÇ tümünü yedekle
vzdump --all 1 --exclude 900,901 --storage backup-nfs --mode snapshot

# Bir LXC konteynerini yedekle (aynı komut, aynı sözdizimi)
vzdump 200 --storage backup-nfs --mode snapshot --compress zstd

# Yedek sonrası bildirim e-postası
vzdump 101 --storage backup-nfs --mailto [email protected] --mailnotification always

Sıkıştırma seçimi düşündüğünüzden daha fazla fark yaratır. zstd modern kurulumlarda net kazanandır: çok çekirdekli çalışır, gzip seviyesinde sıkıştırma oranı verirken kat kat hızlıdır. lzo en hızlısıdır ama dosyalar belirgin biçimde büyük olur. gzip tek çekirdekte çalıştığı için büyük disklerde yedek penceresini gereksiz yere uzatır.

Sistem genelindeki varsayılanlar /etc/vzdump.conf dosyasında tutulur. Buraya yazdığınız değerler tüm yedek işlerine uygulanır ve her işte tekrar tekrar parametre yazmaktan kurtarır:

# /etc/vzdump.conf
mode: snapshot
compress: zstd
# Yedeğin diğer işleri boğmaması için I/O ve bant genişliği sınırı
bwlimit: 200000
ionice: 7
# Geçici dosyaların yazılacağı yer — hızlı bir yerel disk olmalı
tmpdir: /var/tmp
# Kaç günlük yedek tutulacağı (storage tarafında da tanımlanabilir)
prune-backups: keep-daily=7,keep-weekly=4,keep-monthly=6

bwlimit değeri KB/s cinsindendir; yukarıdaki örnek yaklaşık 200 MB/s ile sınırlar. Yedekleme gece bile olsa diski tamamen doyurursa, aynı düğümdeki üretim sanal makineleri gözle görülür şekilde yavaşlar. Bu sınırı koymak, sabaha karşı gelen "site çok yavaş" şikayetlerini önler.

Zamanlanmış Yedek Görevi Kurma#

Üretimde yedekleme elle yapılmaz; zamanlanmış bir görev kurarsınız. Web arayüzünde bunu Datacenter → Backup → Add yolundan yaparsınız ve şu alanları doldurursunuz:

1. Node: yedeği hangi düğümün alacağı. Küme genelinde çalışsın istiyorsanız boş bırakın.
2. Storage: yedeğin yazılacağı hedef. Yerel diski asla seçmeyin — NFS, CIFS ya da Proxmox Backup Server olmalı.
3. Schedule: takvim ifadesi. mon..sun 02:30 gibi bir değer her gece 02:30'da çalıştırır.
4. Selection mode: All, Exclude selected ya da elle seçim. Yeni oluşturulan VM'lerin otomatik dahil olması için All en pratiğidir.
5. Mode: üretim için snapshot, guest agent kurulu olduğundan emin olun.
6. Retention: kaç yedek tutulacağı; aşağıdaki tabloya bakın.
7. Notification: hata durumunda e-posta gitmesi için bir adres girin.

Bu görevler /etc/pve/jobs.cfg dosyasında saklanır ve küme genelinde senkronize edilir. Dosyayı doğrudan da düzenleyebilirsiniz:

# /etc/pve/jobs.cfg
vzdump: gecelik-tam
	schedule mon..sun 02:30
	storage backup-nfs
	mode snapshot
	compress zstd
	all 1
	exclude 900,901
	mailto [email protected]
	notification-mode notification-system
	prune-backups keep-daily=7,keep-weekly=4,keep-monthly=6

Saklama politikası tasarlarken 3-2-1 kuralını hatırlayın: en az 3 kopya, 2 farklı ortam, 1'i tesis dışında. Proxmox'un prune-backups seçenekleri bu politikayı kurmayı kolaylaştırır:

Bu değerler birlikte çalışır: bir yedek herhangi bir kurala uyuyorsa korunur. Yukarıdaki kombinasyon, yaklaşık 20 dosyayla altı aylık bir geri dönüş penceresi verir.

Geri Yükleme: qmrestore ve pct restore#

Yedeğin asıl amacı geri yüklemektir ve bu adımı arıza anında ilk kez denemek en pahalı hatadır. Sözdizimi sanal makine tipine göre değişir.

KVM sanal makineleri için qmrestore kullanılır:

# Mevcut yedekleri listele
ls -lh /mnt/pve/backup-nfs/dump/ | grep 101

# Yedeği YENİ bir VM ID'sine geri yükle (üretimi bozmadan test için ideal)
qmrestore /mnt/pve/backup-nfs/dump/vzdump-qemu-101-2026_08_24-02_30_11.vma.zst 999 \
  --storage local-lvm

# Mevcut VM'in üzerine yaz (DİKKAT: eski disk silinir)
qmrestore /mnt/pve/backup-nfs/dump/vzdump-qemu-101-2026_08_24-02_30_11.vma.zst 101 \
  --storage local-lvm --force

# Farklı bir isimle ve otomatik başlatmadan geri yükle
qmrestore /mnt/pve/backup-nfs/dump/vzdump-qemu-101-2026_08_24-02_30_11.vma.zst 999 \
  --storage local-lvm --unique 1

--unique 1 parametresi ağ arayüzlerine yeni MAC adresleri üretir. Bunu geri yüklediğiniz makineyi aynı ağda paralel çalıştıracaksanız mutlaka kullanın; aksi hâlde aynı MAC iki kez ağa çıkar ve her ikisinin de bağlantısı bozulur.

LXC konteynerleri için komut pct restore'dur:

pct restore 299 /mnt/pve/backup-nfs/dump/vzdump-lxc-200-2026_08_24-02_35_02.tar.zst \
  --storage local-lvm

# Ağ ayarını geri yükleme sırasında değiştirerek izole başlat
pct restore 299 /mnt/pve/backup-nfs/dump/vzdump-lxc-200-2026_08_24-02_35_02.tar.zst \
  --storage local-lvm --net0 name=eth0,bridge=vmbr1,ip=dhcp

Tam bir VM geri yüklemek istemiyor, yalnızca içinden birkaç dosya çıkarmak istiyorsanız yedeğin içeriğini doğrudan okuyabilirsiniz:

# VMA yedeğinin içindeki diskleri listele
vma list /mnt/pve/backup-nfs/dump/vzdump-qemu-101-2026_08_24-02_30_11.vma.zst

# Yedeği geçici bir dizine aç
zstd -d -c vzdump-qemu-101-2026_08_24-02_30_11.vma.zst | vma extract - /var/tmp/kurtarma/

LXC yedekleri düz bir tar arşividir; içindeki tek bir dosyayı almak için tar komutu yeterlidir. Proxmox Backup Server kullanıyorsanız dosya düzeyinde geri yükleme çok daha kolaydır — bunu Proxmox Backup Server kurulumu yazısında ele alıyorum.

Yedekleri Test Etmek ve İzlemek#

Yedeklerin çalıştığını varsaymak, en sık yapılan ve en pahalıya patlayan hatadır. Ayda bir kez, planlı biçimde şu tatbikatı yapın:

1. Rastgele bir yedek seçin — en yenisini değil, bir hafta öncesini seçmek daha öğreticidir.
2. qmrestore ile yeni bir VM ID'sine, mümkünse izole bir köprüye (vmbr1) geri yükleyin.
3. Makineyi başlatın, ağ ayarlarını izole tutun ki üretimle çakışmasın.
4. İçindeki uygulamayı gerçekten açın: veritabanına bağlanın, web sayfasını yükleyin, log dosyalarına bakın.
5. Test bittiğinde makineyi silin ve süreyi not edin — bu süre sizin gerçek RTO'nuzdur.

Yedek işlerinin sonucunu izlemek için e-posta bildirimi kurmanız şart. Ama sadece "hata olursa yaz" yeterli değildir; iş hiç çalışmadıysa hata da gelmez. Bu yüzden düzenli olarak son yedek tarihine bakan bir kontrol koyun:

# En son yedek dosyasının tarihi
ls -lt /mnt/pve/backup-nfs/dump/*.vma.zst | head -3

# 26 saattir yeni yedek yoksa uyar (cron ile çalıştırılabilir)
find /mnt/pve/backup-nfs/dump -name '*.vma.zst' -mmin -1560 | grep -q . \
  || echo "UYARI: son 26 saatte yedek alinmamis" | mail -s "Yedek uyarisi" [email protected]

# Yedek işinin log'unu incele
journalctl -u pvescheduler --since "yesterday" | grep -i vzdump

Yedek boyutlarının zaman içindeki seyrini de takip edin. Ani bir büyüme genellikle bir log dosyasının patlamasını ya da bir dizinin yanlışlıkla VM diskine kopyalanmasını haber verir. Disk kullanımını takip etmenin genel yöntemleri için disk kullanımı: df, du ve ncdu yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar#

Yedeği aynı sunucuya almak. local depolamaya alınan yedek, o sunucunun diski öldüğünde yedeğiyle birlikte gider. En azından bir NFS/CIFS paylaşımı, ideali ayrı bir fiziksel makinede duran bir hedef kullanın.

Guest agent kurmadan snapshot modu kullanmak. Yedek alınır, dosya oluşur, her şey yolunda görünür; ta ki veritabanını geri yükleyene kadar. Agent olmadan snapshot, elektriği kesilmiş bir makinenin durumunu kaydeder.

Saklama politikasını hiç kurmamak. Yedekler birikir, hedef dolar, bir gece yedek işi "no space left" hatasıyla başarısız olur ve kimse fark etmez. prune-backups değerlerini kurulum günü tanımlayın.

Bant genişliği sınırı koymamak. Yedek işi 10 GbE hattı doyurduğunda aynı depolamayı kullanan tüm VM'ler yavaşlar. bwlimit ve ionice ayarlarını /etc/vzdump.conf içinde belirleyin.

tmpdir'i dolu bir diske ayarlamak. vzdump geçici dosyalar için tmpdir kullanır; burası dolarsa yedek yarıda kalır. Yeterli boş alanı olan, tercihen hızlı bir yerel diski gösterin.

Aynı MAC ile paralel geri yükleme. Test için geri yüklediğiniz VM'i --unique olmadan aynı ağda açarsanız hem üretim makinesi hem test makinesi ağ sorunları yaşar. Test kopyalarını izole bir köprüde başlatın.

Sıkça Sorulan Sorular#

Proxmox yedeği alırken sanal makine kapanır mı#

Snapshot modunda kapanmaz; makine çalışmaya devam ederken depolama katmanının anlık görüntü yeteneği kullanılır. Stop modunda ise makine kapatılır, yedek alınır ve tekrar açılır. Üretim için snapshot modu tercih edilir, ancak tutarlı bir yedek için misafir içinde QEMU Guest Agent kurulu ve etkin olmalıdır.

Yedekleri nereye almalıyım#

Kesinlikle sanal makinelerin çalıştığı diskin dışına. Pratikte en yaygın üç seçenek NFS paylaşımı, CIFS/SMB paylaşımı ve Proxmox Backup Server'dır. PBS artımlı yedekleme ve tekilleştirme yaptığı için hem yer hem zaman kazandırır. Kritik veriler için ayrıca bir kopyayı tesis dışında tutmayı hedefleyin.

Yedekten sadece tek bir dosyayı geri alabilir miyim#

Evet. LXC yedekleri tar arşivi olduğu için doğrudan tar ile içinden dosya çıkarabilirsiniz. KVM yedeklerinde vma extract ile disk imajını açıp bağlayabilirsiniz. Proxmox Backup Server kullanıyorsanız bu iş çok daha kolaydır: web arayüzünden yedeğin içinde dosya düzeyinde gezinip tek dosya indirebilirsiniz.

Yedekleme ne kadar sürer#

Süre üç şeye bağlıdır: disk boyutu, hedefin yazma hızı ve seçtiğiniz sıkıştırma. Kaba bir tahmin için toplam disk kullanımını hedefin gerçek yazma hızına bölün; sıkıştırma CPU'yu doyurmuyorsa süre büyük ölçüde ağ ve disk hızıyla belirlenir. Süreyi kısaltmanın en etkili yolu tam yedek yerine artımlı yedek yapan Proxmox Backup Server'a geçmektir.

Snapshot ile yedek aynı şey mi#

Hayır ve bu ayrım çok önemlidir. Snapshot, aynı depolama üzerinde diskin belirli bir andaki durumunu işaretler; hızlıdır ve geri dönmek kolaydır, ama disk ya da sunucu arızalanırsa snapshot da yok olur. Yedek ise verinin başka bir hedefe kopyalanmasıdır. Snapshot'ı bir güncelleme öncesi geri dönüş noktası olarak kullanın, yedeğin yerine değil.

Yedeğimin sağlam olduğunu nasıl anlarım#

Tek güvenilir yol geri yüklemektir. Ayda bir kez rastgele bir yedeği yeni bir VM ID'sine, izole bir ağ köprüsünde geri yükleyin ve içindeki uygulamayı gerçekten açın. Bu tatbikat hem yedeğin sağlamlığını doğrular hem de gerçek bir arızada ne kadar sürede ayağa kalkacağınızı ölçmenizi sağlar.

Kapanış#

Proxmox yedekleme, doğru kurulduğunda arkanıza yaslanabileceğiniz bir sistemdir; ama bu "doğru kurulum" birkaç kararla belirlenir. Aklınızda tutmanız gerekenler şunlar: yedeği her zaman ayrı bir hedefe alın, snapshot modunu guest agent ile birlikte kullanın, saklama politikasını ilk günden tanımlayın ve ayda bir geri yükleme tatbikatı yapın. Bant genişliği sınırı koymayı da unutmayın — yedeğin üretimi yavaşlatması, alınmamış bir yedek kadar can sıkıcıdır.

Artımlı yedekleme ve tekilleştirme ile hem alanı hem süreyi ciddi biçimde azaltmak isterseniz bir sonraki adım Proxmox Backup Server kurulumu olmalı. Yedek hedefini kendi altyapınızda tutmak istemiyorsanız yedekleme hizmetimiz bu işi üstlenir; yedeklerinizi barındıracak ayrı bir makine arıyorsanız VDS ve dedicated sunucu seçeneklerimize göz atabilir, işletim tarafını devretmek isterseniz sunucu yönetimi hizmetimizden yararlanabilirsiniz.