Redis mi Valkey mi? Lisans Çatallanmasından Sonra Hangisini Kurmalısınız

Yeni bir Ubuntu 26.04 sunucusu kurdunuz, alışkanlıkla apt install redis-server yazdınız ve paket yöneticisi size beklemediğiniz bir şey söyledi: redis-server artık valkey-server paketine yönlendiriliyor ya da hiç bulunamıyor. Ya da bir AlmaLinux 10 makinesinde dnf install redis komutu boş döndü, dnf search redis çıktısında ise valkey-compat-redis diye tuhaf bir paket belirdi. Aynı şey cPanel kuran ekiplerin başına da geliyor: taze bir kurulumda panel Redis yerine Valkey seçiyor, ama yıllardır çalışan sunucuda hiçbir şey değişmiyor.

Bu kafa karışıklığının sebebi teknik bir arıza değil, 2024'te başlayan bir lisans kavgası ve onun ardından gelen çatallanma. Bugün ortada aynı protokolü konuşan, aynı komutları kabul eden ama farklı lisanslara sahip iki ayrı proje var ve ikisi de aktif geliştiriliyor. Karar vermek zorundasınız, çünkü paket yöneticiniz sizin adınıza zaten karar vermeye başladı.

Bu yazıda önce ne olduğunu kısa tutup asıl işe geçeceğiz: uyumluluğun nereye kadar sürdüğü, hangi dağıtımın hangisini varsayılan getirdiği, WordPress/Laravel/Django tarafında pratikte ne değiştiği, sürümlerin nerede ayrıştığı ve bir hosting sağlayıcısı ya da ajans için lisansın doğurduğu somut sonuç. Sonunda geçişi ve gerekirse geri dönüşü komutlarla göstereceğim. Redis'in ne olduğunu hiç bilmiyorsanız önce Redis nedir yazısıyla başlayın; burada teknolojiyi değil, kararı konuşuyoruz.

Çatallanma Ne Zaman ve Neden Oldu#

Mart 2024'te Redis Ltd., Redis'in lisansını uzun yıllardır kullandığı izin verici BSD 3-Clause'tan çıkarıp iki başlı bir "kaynağı açık" (source-available) modele taşıdı: RSALv2 ve SSPLv1. Değişiklik 7.4 sürümünden itibaren geçerliydi. Buradaki kritik ayrım şu: kaynak kodu okuyabiliyor olmanız, o yazılımın açık kaynak olduğu anlamına gelmez. Her iki lisans da OSI onaylı değildir ve özellikle "yazılımı hizmet olarak sunma" senaryosuna ciddi kısıtlar getirir.

Bu, paketleyen tarafta anında sorun yarattı: Debian, Fedora, Ubuntu gibi dağıtımlar ana depolarında OSI onaylı olmayan lisanslı yazılım taşıyamaz. Redis, teknik bir sorunu olmadığı hâlde depolardan düşmeye aday hâle geldi.

Duyurudan bir hafta sonra, lisans değişikliğinden önceki son BSD commit'i temel alan bir çatal açıldı. Bu çatal Linux Foundation çatısı altına alındı, adı Valkey oldu ve Redis OSS 7.2.4'ten türedi. Arkasında AWS, Google Cloud ve Oracle gibi bulut sağlayıcıları vardı; projeyi ayakta tutacak mühendislik gücü ilk günden hazırdı. Valkey BSD 3-Clause ile dağıtılıyor, yani atıf dışında bir kısıt getirmiyor.

Hikâyenin çoğu Türkçe kaynakta atlanan ikinci perdesi ise şu: Mayıs 2025'te Redis 8 ile birlikte üçüncü bir lisans seçeneği olarak AGPLv3 eklendi ve AGPLv3 OSI onaylı bir açık kaynak lisansıdır. Yani "Redis artık açık kaynak değil" cümlesi bugün için yanlış. Fark artık "açık mı kapalı mı" değil, "izin verici mi copyleft mi" sorusu.

Lisanslar Pratikte Ne Anlama Geliyor#

Lisans metinlerini okumak istemiyorsanız, günlük hayattaki karşılıkları şöyle. Bu bir hukuki görüş değil; ticari bir üründe kararı avukatınızla teyit edin.

Üç lisansı tek cümleyle özetlersek: BSD "al, kullan, adımızı an" der. AGPLv3 "kodu değiştirip ağ üzerinden hizmet olarak sunuyorsan, değiştirdiğin kaynağı açmak zorundasın" der. SSPLv1 ise "bu yazılımı hizmet olarak sunuyorsan, hizmeti ayakta tutan tüm yığını aynı lisansla yayımla" ister; hiçbir ticari sağlayıcının kabul edemeyeceği bir şart olduğu için caydırıcı olarak tasarlanmıştır.

Sık yapılan bir hatayı da düzeltelim: AGPLv3 lisanslı bir Redis'i değiştirmeden kurup kendi uygulamanıza önbellek olarak kullanmanız, kendi kodunuzu açma zorunluluğu doğurmaz. AGPL'in kapsamı üzerine kod yazdığınız yazılımın kendisidir; buradaki ise RESP protokolüyle konuşan ayrı bir süreçtir. Yine de yorum farkına açık bir alan olduğu için, ürünleşmiş işlerde riski sıfırlamanın en ucuz yolu Valkey'e geçmektir.

Uyumluluk: Mevcut Kodunuz Değişmeden Çalışır mı?#

Kısa cevap: evet, protokol ve komut düzeyinde çalışır. Valkey, Redis 7.2.4'ten çatallandığı için RESP2 ve RESP3 protokollerini aynı şekilde konuşur, aynı komut setini ve aynı hata mesajlarını üretir, aynı varsayılan 6379 portunu dinler. İstemci kütüphanesi tarafında değiştirmeniz gereken hiçbir şey yok:

• PHP tarafında phpredis uzantısı ve predis kütüphanesi olduğu gibi çalışır.
• Laravel'de REDIS_HOST, REDIS_PORT, REDIS_PASSWORD değişkenleri aynı kalır; config/database.php içindeki redis bağlantısına dokunmazsınız.
• Django'da django-redis ve CACHES ayarı, Python tarafında redis-py aynen kullanılır.
• Node.js'te ioredis ve node-redis, Go'da go-redis sorunsuz bağlanır.
• WordPress'in Redis Object Cache eklentisi Valkey'e bağlandığını fark etmez bile.

Uyumluluğu sunucuya bağlanıp tek komutla doğrulayabilirsiniz:

# Valkey'e bağlanıp kendini nasıl tanıttığına bakın
valkey-cli INFO server | grep -E 'valkey_version|redis_version|server_name'

# Beklenen çıktıya benzer:
# server_name:valkey
# valkey_version:8.1.1
# redis_version:7.2.4      <-- uyumluluk için bilerek raporlanır

Buradaki redis_version:7.2.4 satırı kasıtlı bir uyumluluk kararıdır: sürüm kontrolü yapan eski istemciler kırılmasın diye Valkey kendini hâlâ Redis 7.2.4 gibi tanıtır. İzleme kurarken bu canınızı sıkabilir; sunucunun gerçekte ne olduğunu redis_version değil server_name alanı söyler.

Uyumluluğun bittiği yer ise modüller. RediSearch, RedisJSON, RedisTimeSeries ve RedisBloom Redis Ltd. tarafına ait modüllerdir ve Redis 8 ile çekirdeğe daha da yaklaştırılmıştır. Valkey tarafında bunların karşılığı ayrı ayrı geliştirilen valkey-search, valkey-json ve valkey-bloom modülleridir; işlevleri benzer olsa da bire bir aynı değildir. Yani FT.SEARCH ya da JSON.SET gibi komutlara bağımlı bir uygulamanız varsa, geçiş artık "paket değiştir" işi olmaktan çıkar ve gerçek bir test gerektirir. Sade anahtar-değer, önbellek, oturum ve kuyruk kullanımında ise böyle bir sorun yaşamazsınız.

Dağıtımlarda ve Panellerde Bugün Hangisi Varsayılan#

Karar çoğu zaman sizin elinizde bile değil; işletim sistemini seçtiğiniz anda büyük ölçüde verilmiş oluyor:

Buradaki en önemli satır sondan bir önceki ve sonuncusu. cPanel taze kurulumlarda işletim sistemini ve kullanılabilir paketleri kontrol edip birini seçer; ama zaten kurulu olan bir Redis asla kendiliğinden Valkey'e dönmez. CloudLinux tarafında da Valkey, AccelerateWP bileşenlerine dahil edilme yolunda ilerliyor. Yani filonuzda karma bir durum oluşması çok muhtemel: eski makinelerde Redis, yeni kurulanlarda Valkey. Ansible/Puppet gibi bir yapılandırma yönetimi kullanıyorsanız, servis adını sabit yazmak yerine tespit edip değişkene almak zorundasınız.

valkey-compat-redis paketi bu geçişi yumuşatmak için var: redis-cli ve redis-server isimlerini Valkey ikililerine bağlayan uyumluluk sağlayıcı bir katman sunuyor. Eski betikleriniz redis-cli çağırıyorsa bu paket sayesinde çalışmaya devam eder. Hangi dağıtımı seçeceğinize henüz karar vermediyseniz sunucu için Linux dağıtımı seçimi yazısı bu tabloya ek bir bağlam verir.

Sürüm Ayrışması: İki Proje Nerede Farklılaştı#

İlk yıl iki proje neredeyse aynıydı; artık değil. Ayrışma, ikisinin farklı önceliklere yatırım yapmasından kaynaklanıyor.

Valkey tarafı performans ve ölçekte yoğunlaştı. 8.0 ile gelen asenkron G/Ç iş parçacıkları, bağlantı kabulü, TLS el sıkışması ve yazma tamponlarının boşaltılmasını ayrı iş parçacıklarına taşıdı; komut yürütme tek iş parçacıklı kaldı, yani davranış aynı ama ağ tarafı çok daha iyi ölçekleniyor. Özellikle deploy anında binlerce istemcinin aynı anda yeniden bağlandığı senaryolarda TLS kabul hızındaki iyileşme somut. Yine 8.0 ile küme kip anahtar yönetimi slot başına sözlük yapısına geçirildi ve anahtar başına yaklaşık 16 bayt fazlalık kazanıldı; on milyonlarca anahtarlı kurulumlarda bu doğrudan RAM faturasına yansıyor. 9.0 hattı ise bellek ön yükleme ve SIMD hızlandırma gibi düşük seviyeli işlere odaklandı.

Redis tarafı arama ve vektör tarafına yatırım yaptı. Redis 8 ile Vector Sets ve sorgu motoru çekirdeğe taşındı; gömme vektörlerini saklayıp benzerlik araması yapmak istiyorsanız Redis bu iş için bugün daha olgun. RAG hattı, semantik arama gibi işler yapıyorsanız bu tek başına kararı belirleyebilir.

Bunu somut bir kurala çevirelim: önbellek, oturum, kuyruk, sayaç ve hız sınırlama kullanıyorsanız iki taraf arasında sizi etkileyecek bir fark yok, lisans ve paketleme kararı belirler. Vektör araması ve gelişmiş sorgu kullanıyorsanız Redis'in artısı gerçektir. Çok büyük küme ve yüksek bağlantı sayısı varsa Valkey'in mühendislik yönü sizin tarafınıza çalışır.

Hosting Sağlayıcısı ve Ajans İçin Lisansın Sonucu#

Bu bölüm, kendi uygulamasını çalıştıran geliştirici için değil; başkasına hizmet satan taraf için. Üç ayrı senaryoyu ayırmak gerekiyor, çünkü lisans metinleri bu üçüne aynı şekilde bakmıyor.

Birinci senaryo: müşteriye kök erişimli bir sunucu satıyorsunuz, kurulumu müşteri yapıyor. Yazılımı siz dağıtmıyorsunuz, sorun da yok. Müşteri kendi lisans yükümlülüğünün sahibidir.

İkinci senaryo: paylaşımlı hosting ya da yönetilen bir pakete Redis'i siz kuruyor ve paketin bir özelliği olarak sunuyorsunuz. Tartışmalı alan burada başlar. RSALv2, yazılımı bir veritabanı/önbellek ürünü olarak üçüncü taraflara sunmayı kısıtlar; siz bunu "paketin bir bileşeni" sayabilirsiniz, lisans sahibi "hizmet olarak sunuyorsun" diyebilir. Belirsizliği taşımanın hiçbir teknik faydası yok.

Üçüncü senaryo: "Yönetilen Redis" adında ayrı fiyatlandırılmış bir ürün satıyorsunuz. RSALv2/SSPL'in hedeflediği durum tam olarak budur; burada kaynağı açık sürümü kullanmak açık bir risktir.

İkinci ve üçüncü senaryodaysanız pratik karar nettir: Valkey kurun. BSD 3-Clause bu soruların hepsini ortadan kaldırır, dağıtımınızın deposundan gelir, güncellemesini dağıtım üstlenir ve müşterinizin uygulaması hiçbir değişiklik gerektirmeden çalışır. Ürün sayfanızda "Redis uyumlu bellek içi önbellek (Valkey)" yazmak, müşterinin ne aldığını anlamasına yeter. Bu arada, hangisini kurarsanız kurun, servisi dış dünyaya açık bırakmayın: parolasız ve internete açık bir bellek içi veritabanının nasıl fidye yazılımına dönüştüğünü açık portta bırakılmış Redis ve MongoDB yazısında ayrıntılı anlattık ve bu risk Valkey'de birebir aynıdır.

Redis'ten Valkey'e Geçiş: Adım Adım#

Geçişin zorluğu, verinin ne kadar değerli olduğuna göre değişir. Salt önbellek kullanıyorsanız bu iş beş dakikalıktır; oturum, kuyruk ya da kalıcı veri tutuyorsanız planlamak gerekir.

Yol 1: Önbellek verisi — durdur, değiştir, ısıt#

Veri kaybının maliyeti yoksa en temiz yol budur. Yeni kurulum, boş başlangıç, kendi kendine dolar.

# 1) Mevcut durumu not alın (bellek limiti ve politikası önemli)
redis-cli CONFIG GET maxmemory
redis-cli CONFIG GET maxmemory-policy
redis-cli INFO keyspace

# 2) Valkey'i kurun (Debian/Ubuntu)
sudo apt update && sudo apt install -y valkey-server

# 3) Eski servisi durdurup açılışta başlamasını kapatın
sudo systemctl stop redis-server
sudo systemctl disable redis-server

# 4) Ayarları taşıyın ve Valkey'i başlatın
sudo systemctl enable --now valkey-server
valkey-cli PING     # PONG

Yapılandırma dosyası /etc/valkey/valkey.conf, veri dizini /var/lib/valkey, servis adı Debian/Ubuntu'da valkey-server, EL ailesinde valkey'dir. Eski redis.conf dosyanızdaki maxmemory, maxmemory-policy, bind, requirepass ve appendonly satırlarını yeni dosyaya elle taşıyın; dosyayı olduğu gibi kopyalamayın, çünkü yol tanımları farklıdır.

Yol 2: Kalıcı veri — RDB dosyasını taşıma#

Oturum ya da kuyruk gibi kaybedilmemesi gereken veri varsa, anlık görüntüyü taşıyabilirsiniz. Valkey Redis 7.2'den türediği için o dönemin RDB biçimini okur; ancak Redis 7.4 ve 8 hattı RDB sürüm numarasını ilerletti, dolayısıyla yeni bir Redis'ten alınan RDB'nin Valkey'de açılacağı garanti değildir. Yüklemeden önce mutlaka doğrulayın:

# 1) Tutarlı bir anlık görüntü al
redis-cli BGSAVE
sleep 5; redis-cli INFO persistence | grep rdb_bgsave_in_progress   # 0 olmalı

# 2) Dosyayı doğrula (bozuksa buradan anlarsınız)
redis-check-rdb /var/lib/redis/dump.rdb

# 3) Servisleri durdurup dosyayı taşı
sudo systemctl stop redis-server valkey-server
sudo cp /var/lib/redis/dump.rdb /var/lib/valkey/dump.rdb
sudo chown valkey:valkey /var/lib/valkey/dump.rdb

# 4) Valkey'i başlat ve anahtar sayısını karşılaştır
sudo systemctl start valkey-server
valkey-cli DBSIZE

Adım 4'teki DBSIZE sonucu, geçiş öncesi aldığınız INFO keyspace çıktısıyla uyuşmuyorsa geri dönün ve sebebini bulmadan devam etmeyin.

Yol 3: Kesintisiz geçiş — çoğaltma ile#

Sıfır kesinti gerekiyorsa Valkey'i mevcut Redis'in kopyası (replica) olarak başlatıp veriyi çektirir, sonra rolü devralırsınız. Bu yöntem Redis 7.2 ve öncesinden Valkey'e sorunsuz çalışır; daha yeni bir sürümden geçiyorsanız önce test makinesinde deneyin.

# Valkey tarafında: mevcut Redis'i kaynak olarak göster
valkey-cli REPLICAOF 10.0.0.5 6379
valkey-cli INFO replication | grep -E 'master_link_status|master_sync_in_progress'
# master_link_status:up  görene kadar bekleyin

# Senkron bittiğinde bağı kopar ve bağımsız hale getir
valkey-cli REPLICAOF NO ONE

Sonrasında uygulama yapılandırmasındaki host/port bilgisini Valkey'e çevirip uygulamayı yeniden başlatın. Aynı makinede kalıyorsanız portları geçici olarak ayırın (örneğin Valkey'i 6380'de başlatıp geçiş sonrası 6379'a alın), yoksa iki servis aynı portu dinlemeye çalışır ve ikincisi başlamaz.

Geri Dönüş Planı#

Her geçişin bir geri adımı olmalı, çünkü sorun hep beklemediğiniz yerden çıkar. Üç kural yeter:

1. Eski paketi hemen kaldırmayın. redis-server paketini silmek yerine yalnızca systemctl disable edin ve en az bir hafta öyle bırakın. Diskte kapladığı yer, bir gecelik olay müdahalesinden ucuzdur.
2. Geçiş öncesi RDB dosyasını ayrı bir yere kopyalayın. /var/lib/redis/dump.rdb dosyasının bir kopyasını tarih damgasıyla saklayın; Valkey ilk çalıştığında kendi dosyasını yazacak ve orijinali üzerine yazma riski doğacaktır.
3. Geri dönüşte veriyi ters yönde taşımayın. Valkey'in ürettiği yeni RDB dosyasını eski bir Redis sürümüne yüklemeye çalışmak, sürüm numarası ilerlemişse başarısız olur. Geri dönmeniz gerekiyorsa sakladığınız eski dosyayı geri yükleyin; arada geçen sürede yazılan veriyi kabul edilebilir kayıp olarak planlayın ya da geçişi düşük trafikli bir pencereye alın.

Geri dönüş, önbellek kullanımında zaten sorun değildir; yalnızca servisi geri açıp uygulamanın host ayarını eski hâline almanız yeterlidir. Zorluk, kalıcı veri tutan kurulumlardadır ve bu yüzden yukarıdaki üçüncü kuralı planlama aşamasında karara bağlamalısınız.

Yeni Kurulumda Ne Yapmalı, Çalışan Sistemde Ne Yapmalı#

Bu ayrımı yapmadan verilen her tavsiye yanlıştır, çünkü iki durumun maliyet dengesi taban tabana zıttır.

Yeni kurulumda Valkey seçin. Dağıtımınızın deposundan geliyor, güvenlik güncellemelerini dağıtım üstleniyor, lisans sorusu hiç doğmuyor ve istemci kütüphaneleriniz farkı görmüyor. Harici depo eklemek, lisans metni okumak ve ileride paket kaldırıldığında taşınmak gibi işleri baştan elemiş olursunuz. Tek istisna, gerçekten Redis'in vektör ve sorgu özelliklerine bağımlı bir mimari kuruyorsanız; o zaman bilinçli olarak Redis 8 seçin ve lisans seçeneğinizi (AGPLv3 mi, ticari mi) kayıt altına alın.

Çalışan sistemde acele etmeyin. Sorunsuz çalışan bir Redis 7.x kurulumu, sırf haber çıktı diye değiştirilmez. Doğru tetikleyiciler şunlardır: işletim sistemini yükseltiyorsunuz ve yeni sürümde Redis paketi yok; Redis'i satılan bir ürünün parçası hâline getiriyorsunuz; küme büyüdü ve Valkey'in bellek/ağ iyileştirmeleri ölçülebilir fark yaratıyor; ya da sürümünüz güvenlik güncellemesi almayı bıraktı.

Kararınızı verirken tek bir ölçüt aklınızda kalsın: ikisi arasındaki fark bugün teknik değil, tedarik zinciriyle ilgili. Sizin için hangisi paket yöneticinizden tek komutla, güncellemesi güvence altında ve lisans sorusu doğurmadan geliyorsa, doğru olan odur. Redis'in yerine geçebilecek daha hafif bir alternatif arıyorsanız Memcached'in ne olduğunu anlatan yazımız tamamen farklı bir kulvarı gösterir; WordPress'te nesne önbelleğini bağlamak istiyorsanız WordPress object cache kurulumu adımlarını Valkey'de de birebir uygulayabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular#

Valkey, Redis ile tam uyumlu mu?#

Anahtar-değer, önbellek, oturum, kuyruk ve sayaç gibi standart kullanımlarda evet. Valkey Redis 7.2.4'ten çatallandı; RESP2/RESP3 protokolünü, komut setini ve varsayılan 6379 portunu aynen kullanır, istemci kütüphaneleriniz farkı görmez. Uyumluluk RediSearch, RedisJSON gibi Redis Ltd. modüllerinde biter. Bu modüllerin komutlarına bağımlıysanız Valkey karşılıkları ayrı projelerdir ve geçiş gerçek bir test gerektirir.

Redis artık açık kaynak değil mi?#

Bu cümle 2024–2025 arası için doğruydu, bugün eksik. Redis 8 ile birlikte OSI onaylı AGPLv3 bir lisans seçeneği olarak eklendi, yani açık kaynak seçeneği geri geldi. Ancak AGPLv3 güçlü bir copyleft lisansıdır ve izin verici BSD ile aynı şey değildir. Dağıtımların Valkey'e geçmesinin sebebi de bu dönemde ana depolarında source-available lisanslı paket taşıyamamalarıydı.

Valkey'e geçince WordPress eklentimi değiştirmem gerekir mi?#

Hayır. Redis Object Cache eklentisi ve wp-config.php içindeki WP_REDIS_HOST, WP_REDIS_PORT, WP_REDIS_PASSWORD tanımları aynen kalır. Eklenti sunucuya RESP protokolüyle bağlanır ve karşısındakinin Valkey olduğunu fark etmez. Geçişten sonra eklentinin yönetim ekranından bağlantının "Connected" göründüğünü ve sitede birkaç sayfa gezindikten sonra anahtar sayısının arttığını doğrulamanız yeterlidir.

Hosting müşterilerime Redis kurabilir miyim?#

Müşteri kendi kök erişimli sunucusuna kendisi kuruyorsa sorun yoktur. Ancak siz kurup paketin bir özelliği olarak sunuyorsanız ya da "yönetilen Redis" adıyla ayrı fiyatlandırıyorsanız, RSALv2 ve SSPLv1 metinleri bu senaryoyu doğrudan hedefler. Bu durumda pratik ve risksiz seçim Valkey'dir: BSD 3-Clause ticari kullanımda kısıt getirmez. Ürünleşmiş bir hizmet için kararı avukatınızla teyit edin.

Valkey Redis'ten hızlı mı?#

Standart tek düğüm önbellek yükünde ikisi arasında sizi ilgilendirecek bir fark göremezsiniz; darboğaz genellikle ağ gecikmesi ve uygulama tarafındadır. Fark, yüksek eşzamanlı bağlantı ve büyük küme senaryolarında ortaya çıkar: Valkey 8 ile gelen asenkron G/Ç iş parçacıkları ağ tarafını iyileştirdi, slot başına sözlük yapısı ise anahtar başına yaklaşık 16 bayt bellek kazandırdı. Kendi yükünüzde ölçmeden genel iddialara göre karar vermeyin.

İki servis aynı sunucuda yan yana çalışabilir mi?#

Evet, farklı portlar ve farklı veri dizinleri verdiğiniz sürece çalışır; geçiş sırasında paralel doğrulama yapmanın en kolay yolu da budur. Örneğin Redis 6379'da kalırken Valkey'i 6380'de başlatır, uygulamanın bir kopyasını yeni porta bağlar ve davranışı karşılaştırırsınız. Tek dikkat edilecek nokta bellek bütçesidir: iki servisin maxmemory toplamı sunucunun RAM'ini aşmamalı, yoksa OOM killer ikisinden birini kapatır.