Registrar ile Registry Arasındaki Fark

Bir alan adı satın aldığınızda aslında tek bir firmayla değil, arka planda birbirine bağlı birkaç kuruluşla iş yapmış olursunuz. Ekranda gördüğünüz "sepete ekle" butonunun ötesinde, tescil kuruluşu (registry), kayıt kuruluşu (registrar) ve çoğu zaman bir de bayi (reseller) katmanı çalışır. Bu üç aktörü birbirine karıştırmak çok yaygındır; oysa bir alan adının kimin adına, hangi sürede ve hangi kurallarla tutulduğunu anlamak için hangi katmanın neyden sorumlu olduğunu bilmek gerekir.

Bu yazıda registry ile registrar arasındaki farkı, aralarındaki teknik ve ticari ilişkiyi, reseller kavramının nereye oturduğunu ve bir alan adı kaydında bilginin registrar üzerinden registry'ye nasıl aktarıldığını adım adım anlatacağım. Kıdemli bir sistem yöneticisinin müşterisine "sen kime para ödüyorsun, kayıt aslında nerede tutuluyor" sorusunu net cevaplayacak şekilde ilerleyeceğiz. Alan adının ne olduğu konusunda temel bir hatırlatmaya ihtiyacınız olursa alan adı nedir yazısı iyi bir başlangıç noktası olur.

Alan Adı Ekosisteminde Kim Ne Yapar#

Alan adı dünyasını çoğu zaman tek bir dükkân gibi hayal ederiz ama gerçekte katmanlı bir tedarik zinciridir. En tepede politikayı belirleyen ICANN gibi düzenleyici kuruluşlar, onun altında her uzantıyı işleten registry'ler, onların altında müşteriye satış yapan registrar'lar ve en altta çoğu zaman bir reseller ağı bulunur. Her katmanın yetkisi ve sorumluluğu keskin biçimde ayrılmıştır.

Bu ayrımı bir benzetmeyle netleştirelim. Registry, bir şehrin tapu ve kadastro müdürlüğü gibidir: hangi parselin kime ait olduğunu tutan merkezi resmi kaydı işletir, ama halka doğrudan arsa satmaz. Registrar ise yetkili bir emlak ofisidir: müşteriyle konuşur, tahsilatı yapar, evrakı hazırlar ve tapu müdürlüğüne resmi başvuruyu iletir. Reseller da o emlak ofisinin adına iş getiren bağımsız acentedir.

Aşağıdaki tablo dört aktörü tek bakışta karşılaştırıyor.

Buradaki en önemli kavram şudur: parayı çoğunlukla registrar'a (ya da onun bayisine) ödersiniz, ama alan adının "gerçekte var olduğu" yer registry'nin veritabanıdır. Registrar iflas etse bile kaydınız registry'de durur ve başka bir registrar'a taşınabilir.

Registry Nedir ve Ne İş Yapar#

Registry, yani tescil kuruluşu, belirli bir üst düzey alan adının (TLD) merkezi veritabanını işleten kuruluştur. Örneğin .com uzantısındaki her alan adının tek ve otoritatif kaydını Verisign tutar; .org için bu görevi Public Interest Registry, .tr uzantısı için ise nic.tr üstlenir. Dünyada example.com adının kime ait olduğu sorusunun tek doğru cevabı registry'nin veritabanındadır.

Registry'nin sorumlulukları teknik ve idari olarak oldukça ağırdır. Uzantının kök zone dosyasını üretir, o uzantının otoritatif DNS sunucularını (TLD name server'ları) işletir ve alan adları ile onların isim sunucuları arasındaki bağı canlı tutar. Bir alan adının delege edilmesi (yani "bu adın DNS'i şu sunuculardadır" bilgisi) registry seviyesinde yayınlanır.

.com uzantısının bu zincirdeki yerini dig ile somut görebilirsiniz. Aşağıdaki komut, .com uzantısını yöneten TLD name server'larını sorgular.

dig NS com. +short
# a.gtld-servers.net.
# b.gtld-servers.net.
# ...

Bu sunucular registry'nin işlettiği altyapıdır. Bir kullanıcı siteniz.com adresine gitmek istediğinde çözümleyici önce bu TLD sunucularına "siteniz.com'un isim sunucuları nerede" diye sorar, oradan sizin DNS sağlayıcınıza yönlendirilir. Registry burada trafiği değil, sadece "hangi ad hangi DNS'e delege edilmiş" bilgisini yayınlar.

Registry'nin bir diğer kritik işlevi alan adının durumunu ve yaşam döngüsünü yönetmektir. Kaydın oluşturulma tarihi, sona erme tarihi, yenileme, silinme (redemption) ve karantina süreçleri registry kurallarıyla belirlenir. Bir alan adının clientTransferProhibited ya da serverHold gibi durum kodları da bu seviyede saklanır. Registrar bir talep gönderir ama nihai kararı ve kaydı registry uygular.

Önemli bir nokta: çoğu registry son kullanıcıya doğrudan satış yapmaz. Verisign'a gidip "bana bir .com sat" diyemezsiniz. Registry yalnızca akredite registrar'larla toptan çalışır ve onlara EPP adı verilen bir protokol üzerinden erişim verir. Perakende satış, fatura, destek ve panel deneyimi tamamen registrar katmanının işidir.

Registrar Nedir ve Nasıl Akredite Olur#

Registrar, yani kayıt kuruluşu, son kullanıcıya alan adı satan ve registry ile kullanıcı arasında köprü kuran akredite firmadır. Sizin gördüğünüz arayüz, ödediğiniz fatura, aldığınız destek ve alan adını yönettiğiniz panel registrar tarafından sağlanır. Kısacası müşteri deneyiminin sahibi registrar'dır.

Bir firmanın registrar olabilmesi için ilgili registry ya da düzenleyici kuruluş tarafından akredite edilmesi gerekir. Generic uzantılar (.com, .net, .org gibi) için bu akreditasyonu ICANN verir; ülke uzantıları (.tr, .de, .uk gibi) için ilgili ulusal otorite kendi kriterlerini uygular. Akreditasyon; teknik altyapı, mali teminat, veri güvenliği, kaydiyat tutma ve müşteri şikâyetlerini yönetme yükümlülükleri içerir.

Registrar'ın registry ile konuştuğu dil EPP (Extensible Provisioning Protocol) adı verilen XML tabanlı bir protokoldür. Panelde "kaydet" dediğinizde registrar arka planda registry'ye kabaca şuna benzer bir EPP komutu gönderir.

<create>
  <domain:create>
    <domain:name>siteniz.com</domain:name>
    <domain:period unit="y">1</domain:period>
    <domain:ns>
      <domain:hostObj>ns1.clou.tr</domain:hostObj>
      <domain:hostObj>ns2.clou.tr</domain:hostObj>
    </domain:ns>
    <domain:registrant>C1234-CLOUTR</domain:registrant>
  </domain:create>
</create>

Registrar'ın günlük işleri satıştan çok daha fazlasını kapsar: yenileme hatırlatmaları göndermek, WHOIS/RDAP kayıtlarını güncel tutmak, transfer taleplerini yönetmek, isim sunucusu değişikliklerini registry'ye iletmek, hukuki ihtar ve UDRP gibi uyuşmazlık süreçlerine yanıt vermek. Bir alan adının sağlıklı kalması büyük ölçüde registrar'ın bu operasyonel disiplinine bağlıdır.

Bir alan adını registrar'lar arasında taşımak istediğinizde de asıl işi yapan bu katmandır; transfer sürecinin nasıl işlediğini merak ediyorsanız alan adı transferi yazısında adım adım anlattım. Clou.TR üzerinde alan adı kaydı ve yönetimini domain sayfasından, isterseniz hosting ile birlikte web hosting paketlerinden yürütebilirsiniz.

Reseller Nerede Devreye Girer#

Reseller, yani bayi, kendisi doğrudan akredite bir registrar olmadığı halde bir registrar'ın altyapısını kullanarak müşteriye alan adı satan aracıdır. Hosting firmalarının, web ajanslarının ve sistem entegratörlerinin çoğu teknik olarak reseller konumundadır. Müşteriye faturayı bayi keser, ama alan adı yine üst registrar'ın registry nezdindeki hesabı üzerinden tescillenir.

Reseller modeli, kendi registrar akreditasyonunu almak isteyemeyen firmaların domain satışını hızlıca sunabilmesini sağlar. Akreditasyon süreci maliyetli ve düzenleyici yükümlülüklerle doludur; bu yüzden pek çok firma bir "üst" registrar'la anlaşıp onun API'si üzerinden satış yapmayı tercih eder. Müşteri açısından deneyim çoğu zaman ayırt edilemez, çünkü panel ve destek bayi tarafından sağlanır.

Bu yapının pratikte üç katmanlı bir zincir oluşturduğunu şöyle özetleyebiliriz.

Müşteri  →  Reseller (bayi)  →  Registrar (akredite)  →  Registry (tescil)
   fatura       panel/destek        EPP başvurusu          otoritatif kayıt

Reseller modelinin müşteri için en önemli sonucu, alan adının hangi registrar altında tutulduğunun her zaman net görünmemesidir. Bu nedenle bir domain aldığınızda WHOIS/RDAP kaydında "Registrar" alanına bakmak faydalıdır; orada gördüğünüz isim, bayinin değil, kaydın gerçekte tutulduğu akredite registrar'ın adıdır. Bir sorun yaşandığında ya da transfer gerektiğinde muhatabınızın bu zincirde tam olarak kim olduğunu bilmek işinizi kolaylaştırır.

Kendi müşterilerinize hosting ve domain satmak isteyen bir ajans ya da bayiyseniz, reseller hosting paketleri bu üç katmanlı yapıyı sizin için hazır sunar; teknik altyapıyla uğraşmadan kendi markanız altında satış yapabilirsiniz.

Bir Alan Adı Kaydı Adım Adım Nasıl İşler#

Şimdi teoriyi somuta indirelim. Panelde siteniz.com yazıp "kaydet" dediğiniz andan alan adının canlanmasına kadar bilgi tam olarak nasıl akıyor? Süreci sırayla izleyelim; her adımda hangi katmanın devreye girdiğine dikkat edin.

1. Uygunluk sorgusu. Registrar, girdiğiniz adın kayıtlı olup olmadığını registry'ye sorar. Bu sorgu EPP check komutuyla ya da bazı uzantılarda registry'nin sağladığı arayüzle yapılır. Cevap "müsait" ise sepete ekleyebilirsiniz. Kavramsal olarak istek şuna benzer.

# Registrar'ın registry'ye sorduğu şeyin sadeleştirilmiş hali
EPP CHECK domain: siteniz.com  ->  registry cevap: available=true

2. Ödeme ve tescil sahibi bilgisi. Ödemeyi registrar'a (ya da bayisine) yaparsınız. Registrar sizden tescil sahibi (registrant) bilgilerini alır: ad, e-posta, adres, telefon. Bu iletişim verisi kaydın kime ait olduğunu belirler ve ileride WHOIS/RDAP üzerinden kısmen görünür olacaktır.

3. EPP ile kayıt oluşturma. Registrar, registry'ye create komutunu gönderir. Bu komut alan adını, kayıt süresini (yıl), isim sunucularını ve registrant kimliğini içerir. Registry başvuruyu kabul ederse alan adı artık merkezi veritabanında mevcuttur ve size ait olarak işaretlenir.

4. Delegasyon. Registry, alan adının isim sunucularını (ns1.clou.tr, ns2.clou.tr gibi) TLD zone'una yazar. Böylece dünyanın herhangi bir yerindeki bir çözümleyici artık siteniz.comu sorduğunda sizin DNS sunucularınıza yönlendirilir. Delegasyonun oturduğunu şöyle doğrulayabilirsiniz.

dig NS siteniz.com +short
# ns1.clou.tr.
# ns2.clou.tr.

5. DNS yayılımı ve kullanım. Artık kendi DNS bölgenizde A, AAAA, MX ve TXT kayıtlarını tanımlayabilirsiniz. Örneğin bir zone dosyasında temel kayıtlar şöyle görünür.

siteniz.com.        3600  IN  A      203.0.113.10
www.siteniz.com.    3600  IN  CNAME  siteniz.com.
siteniz.com.        3600  IN  MX 10  mail.siteniz.com.
siteniz.com.        3600  IN  TXT    "v=spf1 include:_spf.clou.tr ~all"

Bu beş adımın özeti şudur: karar ve para akışı yukarı (müşteriden registry'ye) doğru ilerler, otorite ve kayıt aşağı (registry'den müşteriye) doğru geri döner. Registrar bu iki yönlü akışın tercümanıdır; sizin insan tarafındaki talebinizi registry'nin anlayacağı EPP diline çevirir ve registry'nin verdiği durumu size panelde gösterir.

WHOIS, RDAP ve Kayıt Verisinin Nerede Tutulduğu#

Bir alan adı hakkındaki kamuya açık bilgiye WHOIS ve onun modern halefi RDAP üzerinden erişilir. Buradaki en sık karıştırılan konu, verinin "kimde" tutulduğudur. Kısaca: kayıt verisinin ana kaynağı registry'dir, ancak tescil sahibinin iletişim detaylarını çoğu zaman registrar tutar ve sunar.

Bu modele "thin" ve "thick" registry ayrımı denir. .com gibi bir thin registry sadece temel kayıt verisini (registrar adı, oluşturma/bitiş tarihi, isim sunucuları) tutar; tescil sahibinin iletişim bilgisi registrar'dadır. .org gibi bir thick registry ise iletişim verisini de merkezi olarak saklar. Bu ayrım, bir sorun yaşadığınızda kime başvuracağınızı da etkiler.

Terminaldan whois ya da RDAP ile bakıldığında verinin katmanları netleşir.

whois siteniz.com | grep -Ei "registrar|name server|expiry"
# Registrar: Clou.TR / üst registrar adı
# Name Server: NS1.CLOU.TR
# Registry Expiry Date: 2027-07-10T00:00:00Z

RDAP ise aynı bilgiyi yapılandırılmış JSON olarak döndürür ve modern araçların tercih ettiği yöntemdir.

curl -s https://rdap.verisign.com/com/v1/domain/siteniz.com \
  | python3 -c "import sys,json; d=json.load(sys.stdin); print(d['status'])"
# ['client transfer prohibited']

Buradaki status alanı, alan adının hangi kilit durumunda olduğunu gösterir ve registry seviyesinde uygulanır. clientTransferProhibited gibi bir kilit, registrar'ın kaza ile ya da kötü niyetli transferleri engellemek için koyduğu koruyucu bir durumdur. Bir transfer yapmadan önce bu kilidin açık olması gerekir; süreci alan adı transferi yazısında ayrıntılandırdım.

Özetle: alan adınız hakkındaki "gerçeğin tek kaynağı" registry olsa da, günlük iletişim ve yönetim verisinin sahibi ve muhatabı çoğunlukla registrar'dır. Bu yüzden e-posta adresinizi ve iletişim bilgilerinizi registrar panelinizde güncel tutmak, alan adı güvenliğinin en temel ama en çok ihmal edilen adımıdır.

Türkiye'de .tr Ekosistemi ve Farklar#

Türkiye'nin ülke uzantısı .tr ve alt uzantıları (.com.tr, .org.tr, .gen.tr gibi) için registry rolünü nic.tr üstlenir. Uzun yıllar ODTÜ bünyesinde yürütülen bu görev, düzenleme ve politika tarafıyla birlikte ülke uzantısının otoritesini oluşturur. .com ekosisteminden en belirgin farkı, bazı alt uzantıların belgeli tescil gerektirmesidir.

Klasik olarak .com.tr gibi uzantılar için ticari faaliyeti kanıtlayan bir belge (marka tescili, ticaret sicil kaydı veya benzeri) talep edilirdi; bu, uzantının "kime tahsis edileceğini" registry politikasının belirlediği en net örnektir. Yıllar içinde bazı uzantılar serbest tescile açıldı, ancak belge temelli tahsis mantığı .tr ekosisteminin karakteristik özelliği olmaya devam ediyor. Bu da registry'nin sadece teknik bir veritabanı değil, aynı zamanda bir politika uygulayıcı olduğunu gösterir.

Aşağıdaki tablo .com ile .tr ekosistemini pratik açıdan karşılaştırıyor.

Bir Türk işletmesi olarak çoğu zaman hem .com hem .com.tr almak mantıklıdır: .com uluslararası görünürlük, .com.tr ise yerel güven ve marka koruması sağlar. Her ikisini de tek panelden yönetmek, yenileme tarihlerini kaçırmamak açısından büyük kolaylıktır. Alan adlarınızı barındıracağınız siteyi ve e-postayı da aynı yerden kurgulamak isterseniz web hosting ve e-posta çözümleri devreye girer.

Registrar Seçerken Nelere Dikkat Etmeli#

Registry'yi seçemezsiniz; .com istiyorsanız kaydınız er ya da geç Verisign'da tutulur. Ama registrar'ı (ve bayisini) seçmek tamamen sizin elinizdedir ve bu seçim alan adınızın ömrü boyunca deneyiminizi belirler. Doğru registrar, kötü bir günde alan adınızı kurtaran; yanlış registrar ise küçük bir işlem için sizi günlerce bekleten taraftır.

Seçim yaparken şu başlıklara bakmanızı öneririm. Bunları bir kontrol listesi gibi düşünün.

• Transfer kolaylığı. İyi bir registrar sizi tutsak etmez; auth kodunu (EPP kodu) hızlı verir ve transfer kilidini panelden açtırır.
• Şeffaf yenileme. Alan adının bitiş tarihini, otomatik yenilemeyi ve fiyatı net gösterir; sürpriz "kurtarma bedeli" çıkarmaz.
• DNS yönetimi. A, AAAA, CNAME, MX, TXT, SRV ve CAA kayıtlarını tam destekleyen, hızlı yayılan bir DNS paneli sunar.
• Güvenlik. İki adımlı doğrulama, kayıt kilidi (clientTransferProhibited) ve DNSSEC seçenekleri sağlar.
• Destek. Türkçe ve hızlı bir destek kanalı, özellikle belge gerektiren .tr işlemlerinde fark yaratır.

Yenileme disiplini bu listenin en kritik maddesidir, çünkü süresi biten bir alan adı önce çözümlenmeyi durdurur, sonra kurtarma (redemption) ve silme sürecine girer. Bu süreçte alan adını geri almak hem pahalı hem de garantisizdir. Bitiş tarihini bir izleme betiğiyle takip etmek, özellikle çok sayıda domain yönetenler için hayat kurtarır.

#!/usr/bin/env bash
# Basit bitiş tarihi kontrolü
for d in siteniz.com marka.com.tr; do
  exp=$(whois "$d" | grep -Ei "expiry|expire" | head -1)
  echo "$d -> $exp"
done

Alan adı sağlığını uçtan uca düşünmek isterseniz kaydın kendisi kadar üstünde çalışan servisler de önemlidir: siteyi barındıran hosting, gelen trafiği koruyan WAF ve DDoS koruma, veriyi güvene alan yedekleme ve tarayıcıda güven veren SSL sertifikaları. Bir alan adı yalnızca bir isim değil; arkasındaki bu servis zincirinin görünen yüzüdür.

Sıkça Sorulan Sorular#

Registry ile registrar arasındaki temel fark nedir?#

Registry bir uzantının (örneğin .com ya da .tr) merkezi ve otoritatif veritabanını işleten tescil kuruluşudur; hangi adın kime ait olduğunun tek doğru kaydı ondadır. Registrar ise bu registry'ye akredite olmuş, son kullanıcıya alan adı satan ve kaydı registry adına oluşturup yöneten kayıt kuruluşudur. Kısaca registry veriyi tutar, registrar müşteriyle konuşur ve o veriyi registry'ye yazdırır.

Alan adımı kime ödeme yaparak alıyorum?#

Ödemeyi neredeyse her zaman bir registrar'a ya da onun bayisine (reseller) yaparsınız, registry'ye değil. Registry son kullanıcıya doğrudan satış yapmaz; yalnızca akredite registrar'larla toptan çalışır. Yani faturanız registrar veya bayi adına gelir, ama alan adının gerçekte tescillendiği yer registry'nin veritabanıdır.

Reseller ile registrar aynı şey mi?#

Hayır. Registrar registry tarafından akredite edilmiş resmi kayıt kuruluşudur; reseller ise kendi akreditasyonu olmadan bir registrar'ın altyapısını kullanarak satış yapan bayidir. Müşteri deneyimi ikisinde de benzer görünebilir, ancak WHOIS/RDAP kaydında "Registrar" alanında bayinin değil, kaydın gerçekte tutulduğu akredite registrar'ın adı yazar.

Registrar firması kapanırsa alan adım ne olur?#

Alan adınızın asıl kaydı registry'de durduğu için registrar'ın kapanması adınızı yok etmez. Bu gibi durumlarda registry ya da düzenleyici kuruluş kayıtları başka bir registrar'a devreder veya siz alan adını başka bir registrar'a transfer edebilirsiniz. Yine de risk yaşamamak için iletişim bilgilerinizi güncel tutmak ve yenileme tarihini yakından izlemek önemlidir.

WHOIS kaydındaki bilgiler registry'den mi geliyor?#

Kısmen. .com gibi thin registry'lerde registry sadece temel bilgiyi (registrar adı, tarihler, isim sunucuları) tutar; tescil sahibinin iletişim bilgisi registrar'dadır. .org gibi thick registry'lerde ise iletişim verisi de merkezi olarak registry'de bulunur. Bu yüzden WHOIS/RDAP çıktısındaki bazı alanlar registry'den, bazıları registrar'dan derlenir.

.com.tr almak için neden belge isteniyor?#

Çünkü .tr ekosisteminin registry politikasını belirleyen otorite, bazı alt uzantıları belirli hak sahiplerine tahsis edecek şekilde kurgulamıştır. Bu, registry'nin sadece teknik bir veritabanı değil, aynı zamanda bir politika uygulayıcı olduğunun en net örneğidir. Uzantıya göre marka tescili, ticaret sicil kaydı gibi belgeler istenebilir; güncel şartları registrar'ınızın destek ekibinden teyit etmek en sağlıklısıdır.

Kapanış#

Registry ile registrar arasındaki farkı bir cümlede özetlersek: registry alan adının nerede var olduğunu, registrar ise onu size nasıl sattığını ve yönettiğini belirler. Aradaki reseller katmanı da deneyimi zenginleştiren ama zinciri değiştirmeyen bir aracıdır. Bu üç aktörün rollerini bilmek, bir sorun yaşadığınızda kime başvuracağınızı ve alan adınızın gerçekte kimin elinde güvende olduğunu netleştirir.

Bir sonraki adımda alan adınızı sağlam bir altyapıyla buluşturmak isterseniz Clou.TR'nin domain kaydı, web hosting paketleri ve WordPress için optimize edilmiş WordPress hosting çözümleriyle tüm zinciri tek panelden yönetebilirsiniz. Daha güçlü ihtiyaçlar için sanal sunucu ve VDS sunucu seçeneklerini, uygulama kurulumları için de App Center ve yardımcı araçlar sayfasını incelemenizi öneririm. Alan adınız hangi registry'de tutulursa tutulsun, doğru registrar ile fark yaratırsınız.