Sunucu Donanım Seçimi Rehberi

Sunucu donanım seçimi, çoğu ekipte yanlış soruyla başlar: "bütçemiz ne kadar, en güçlü neyi alabiliriz?" Bu soruyla alınan makineler ya paranın büyük kısmını hiç kullanılmayacak çekirdeklere yatırır ya da tam tersine, altı ay sonra tıkanan bir diskle geceyi kurtarmaya çalışmanıza sebep olur. Doğru soru şudur: bu makine hangi işi yapacak ve o işin darboğazı nerede?

Bu rehberde sunucu donanımını beş başlıkta ele alacağım — işlemci, bellek, depolama, RAID ve ağ — ve her birinde hangi ölçütün gerçekten fark yarattığını anlatacağım. Ayrıca mevcut donanımı nasıl envanterleyeceğinizi ve satın alma öncesi kaçırılan güç, form faktörü ve genişleme detaylarını ekleyeceğim. Amaç, katalog karşılaştırmasından çıkıp bilinçli bir karar vermeniz.

İş Yükünüzü Tanımadan Donanım Seçilmez#

Her iş yükünün bir darboğazı vardır ve donanım bütçesinin büyük kısmı oraya gitmelidir. Aynı parayla alınmış iki makineden biri veritabanı için mükemmel, web sunucusu için israf olabilir. Kabaca dört profil ayırt etmek işinizi kolaylaştırır:

Tabloyu kendi durumunuza uygularken tahmin yerine ölçüm kullanın: mevcut sisteminizde bir hafta boyunca CPU, bellek, disk kuyruk derinliği ve ağ trafiğini kaydedin. Ölçüm yoksa en azından şu üç sayıyı netleştirin: eşzamanlı aktif kullanıcı sayısı, veri setinizin toplam boyutu ve günlük dokunulan kısmı (çalışma kümesi).

Mevcut bir makinede hızlı envanter için şu komutlar işinizi görür:

# CPU modeli, çekirdek/thread sayısı, NUMA düğümleri
lscpu | grep -E "Model name|^CPU\(s\)|Thread|Core|Socket|NUMA"

# Takılı bellek modülleri, hız ve tip (ECC mi?)
sudo dmidecode -t memory | grep -E "Size|Speed|Type:|Locator" | head -40

# Blok cihazlar, boyut ve dönme durumu (0 = SSD/NVMe, 1 = HDD)
lsblk -d -o NAME,SIZE,ROTA,MODEL

# Ağ kartları ve bağlantı hızı
sudo lshw -class network -short

CPU: Çekirdek Sayısı mı Saat Hızı mı#

Sunucu alımındaki en pahalı yanlış karar burada verilir. Kural şu: paralelleşen iş yükleri çekirdek sever, tek iş parçacığına sıkışmış iş yükleri saat hızı sever. Nginx ya da PHP-FPM gibi her isteği ayrı işleyen sistemler çekirdek sayısıyla neredeyse doğrusal ölçeklenir. Buna karşılık tek bir uzun sorgu çalıştıran bir veritabanı işlemi ya da eski bir monolit uygulama, 64 çekirdeğin yalnızca birini kullanır ve o çekirdeğin hızı ne kadar yüksekse o kadar hızlı biter.

Sanallaştırma sunucusu alıyorsanız hesabı biraz farklı kurun. Fiziksel çekirdekleri sanal makinelere aşırı tahsis (overcommit) etmek normaldir; ama oranı iş yükü tipine göre ayarlayın. Düşük yoğunluklu web sunucularında 3:1 ya da 4:1 sanal-fiziksel oranı sorun çıkarmaz, buna karşılık sürekli CPU tüketen makinelerde 1:1'e yaklaşmak gerekir. Aşırı tahsisin bedeli, konuk sistemlerde "steal time" olarak görünür ve top çıktısındaki st sütununda takip edilir; bu değer sürekli %5'in üzerindeyse fiziksel çekirdek yetmiyor demektir.

Üç detayı da atlamayın. NUMA: çift soketli sunucularda bir sanal makinenin belleği iki düğüme yayılırsa performans belirgin düşer, VM'leri tek düğüme sığdırın. Turbo frekans: katalogdaki yüksek değer genelde tek çekirdek yükünde geçerlidir, tüm çekirdekler çalışırken frekans düşer. SMT/Hyper-Threading: 32 çekirdekli bir işlemci 64 iş parçacığı gösterir ama bunlar gerçek çekirdek değildir; planlamayı fiziksel çekirdek üzerinden yapın.

Bellek: Kapasite, ECC ve Kanal Dengesi#

Bellekte üç ayrı karar vardır ve çoğu kişi yalnızca birincisini düşünür.

Kapasite. Kural basittir: veritabanı çalışma kümesi belleğe sığmalıdır, sığmazsa her sorgu diske iner ve en hızlı NVMe bile RAM'in yanında yavaş kalır. Sanallaştırmada ise belleği CPU kadar rahat aşırı tahsis edemezsiniz; bellek dolduğunda takas başlar ve performans uçurumdan düşer.

ECC. Sunucu belleği ile masaüstü belleğinin asıl farkı budur. ECC (Error Correcting Code) bellek, tek bitlik hataları fark edip düzeltir, çok bitlik hataları ise raporlar. Bu hatalar nadir görünür ama gigabaytlarca belleğin aylarca çalıştığı bir makinede kaçınılmazdır ve ECC olmadan sonuçları sinsi olur: bozulmuş veritabanı satırı, yanlış hesaplanmış bir tutar, açıklanamayan çökmeler. Üretim sunucusunda ECC'den vazgeçmeyin. Sisteminizin ECC hatalarını görüp görmediğini şöyle kontrol edebilirsiniz:

# EDAC alt sistemi düzeltilebilir/düzeltilemez hata sayaçları
grep -H . /sys/devices/system/edac/mc/mc*/csrow*/ce_count 2>/dev/null
# Çekirdek günlüğünde bellek hatası izleri
sudo dmesg | grep -iE "edac|machine check|corrected error"

Kanal dengesi. Modern sunucu işlemcileri belleği birden çok kanal üzerinden okur. Kanal sayısı kadar modül takılmazsa bellek bant genişliğinin bir kısmını kaybedersiniz. Örneğin sekiz kanallı bir platforma tek bir 64 GB modül takmak, sekiz adet 8 GB takmaktan belirgin biçimde yavaştır. Aynı toplam kapasiteyi mümkün olduğunca dengeli dağıtın ve gelecekteki yükseltme için boş yuva bırakmayı planlayın.

Depolama: NVMe, SATA SSD ve HDD Nerede Kullanılır#

Depolama seçiminde tek bir sayıya bakmayın. Kapasite (GB), verim (MB/s) ve IOPS birbirinden farklı şeylerdir; veritabanı ve sanallaştırma iş yüklerinde belirleyici olan neredeyse her zaman IOPS ve gecikmedir.

Kurumsal ve tüketici SSD ayrımına dikkat edin. Kurumsal modeller güç kesintisi koruması (PLP) içerir: ani kesintide önbellekteki veriyi diske yazan bir kondansatör düzeneği. Bu koruma yoksa kesinti sonrası bozulmuş tablolarla uyanma riski gerçektir. İkinci fark dayanıklılıktır, DWPD ya da TBW ile ifade edilir; yoğun yazan veritabanları için 1 DWPD ve üzeri tercih edilir.

Disklerin sağlığını ilk günden izlemeye alın; arıza genelde önceden sinyal verir. smartctl ile okunan yeniden tahsis edilmiş sektör sayısı, medya aşınma göstergesi ve sıcaklık değerleri en erken uyarıyı sağlar. Konunun ayrıntısı için SMART ve RAID ile disk arızası tespiti yazısına bakın; disk alanının nasıl bölümleneceği içinse fdisk ve parted ile disk bölümleme rehberi işinizi görür.

# NVMe için sağlık ve aşınma yüzdesi
sudo nvme smart-log /dev/nvme0n1 | grep -E "percentage_used|media_errors|temperature"
# SATA/SAS için kritik SMART öznitelikleri
sudo smartctl -A /dev/sda | grep -E "Reallocated|Pending|Wear|Power_On_Hours"

RAID Seviyesi Seçimi#

RAID bir yedekleme değildir; erişilebilirlik aracıdır. Silinen dosyayı, şifrelenen veriyi ya da yanlış çalıştırılan bir DELETE sorgusunu RAID kurtarmaz — o iş yedeklemenin işidir. RAID'in yaptığı, bir disk arızalandığında sistemin çalışmaya devam etmesini sağlamaktır.

Seçim kuralları şöyledir: sistem diski için RAID 1 yeterlidir; yoğun yazan veritabanlarında RAID 10 en iyi dengeyi kurar (düşük yazma cezası, hızlı yeniden yapılandırma); büyük arşivlerde RAID 6 tercih edilir, çünkü tek diskin yeniden yapılandırılması günler sürebilir ve o pencerede ikinci bir arıza RAID 5'te tüm diziyi kaybettirir. RAID 0'ı yalnızca kaybı önemsiz geçici verilerde kullanın.

Donanımsal RAID kartı mı, yazılımsal RAID mi? Kondansatör destekli önbelleği olan bir kart yazma performansı kazandırır, ama arızalandığında diziyi okumak için genelde aynı model kart gerekir. Linux tarafında mdadm ya da ZFS taşınabilirliği artırır ve NVMe disklerde donanım kartları çoğu zaman darboğaz olduğundan yazılımsal çözümler öne çıkar.

Ağ Kartı, Port Hızı ve Yönetim Portu#

Ağ tarafında üç karar vardır. Birincisi hız: 1 Gbit port birçok web sunucusu için hâlâ yeterlidir, ancak yedekleme trafiği, depolama ağı ya da yoğun içerik dağıtımı varsa 10 Gbit gerekir. Aylık trafiğinizi saniyedeki ortalamaya çevirin ve tepe anlarında bunun katlanacağını hesaba katın; hesabı bant genişliği hesaplayıcı ile yapabilirsiniz.

İkincisi port sayısı ve bağlama (bonding). İki portu LACP ile birleştirmek hem yedeklilik hem de toplam bant genişliği sağlar; ancak tek bir TCP akışı yine tek portla sınırlıdır, dolayısıyla bonding tek büyük dosya transferini hızlandırmaz, çok sayıda eşzamanlı bağlantıyı dağıtır. Yönetim ve depolama trafiğini üretim trafiğinden ayrı fiziksel portlara ya da en azından ayrı VLAN'lara koymak, hem güvenlik hem de performans açısından doğru olandır. IP planınızı çıkarırken subnet hesaplayıcı işinizi kolaylaştırır.

Üçüncüsü ve en çok atlanan: ayrı yönetim portu (BMC). Sunucunun uzaktan güç yönetimi ve konsol erişimi bu port üzerinden gelir ve işletim sistemi çökse bile çalışır. Colocation ya da uzak bir veri merkezine makine koyuyorsanız bu port pazarlık konusu değildir, zorunluluktur. Kurulumu ve güvenlik kuralları için IPMI, iDRAC ve iLO rehberi yazısına bakın.

Güç Kaynağı, Form Faktörü ve Genişleme#

Satın almadan önce üç fiziksel kısıtı doğrulayın, çünkü bunlar sonradan düzeltilemez.

1. Çift güç kaynağı (redundant PSU). Veri merkezi size iki bağımsız besleme veriyorsa, tek PSU'lu bir sunucu bu yedekliliği hiç kullanamaz. Her PSU tek başına toplam yükü taşıyabilmeli ve iki farklı hatta takılmalıdır. PSU'nun verimlilik sınıfı da elektrik faturanıza doğrudan yansır; hesabı sunucu güç tüketimi ve maliyeti yazısında ayrıntılandırdım.
2. Form faktörü ve derinlik. 1U bir kasa daha az yer kaplar ama daha az disk alır, daha gürültülü çalışır ve tam boy genişleme kartı kabul etmez. 2U kasalar disk ve kart esnekliği açısından çoğu senaryoda daha iyidir. Kabin derinliğinizi ve ray kitinin uyumlu olduğunu sipariş öncesinde doğrulayın.
3. Genişleme yolu. Boş bellek yuvası, boş disk yuvası ve boş PCIe slotu, iki yıl sonra yeni makine almak yerine mevcut makineyi büyütebilmek demektir. Alım anında bu boşlukların sayısını yazılı olarak not edin.

Bu üç maddeye bir de garanti ve parça temini eklenir: donanım sizinse arızalı parçayı siz tedarik edersiniz, dolayısıyla garanti süresi ve yedek parça bulunabilirliği toplam maliyetin görünmeyen parçalarıdır.

Sık Yapılan Donanım Seçim Hataları#

Çekirdek sayısına aşırı yatırım yapıp belleği ihmal etmek en yaygın hatadır. 32 çekirdekli bir makineye 32 GB bellek koymak, sanallaştırmada çekirdekleri kullanamayacağınız anlamına gelir; RAM biter, çekirdekler boşta bekler. Sanallaştırma sunucusunda çekirdek başına en az 4 GB, veritabanı ağırlıklı ortamlarda daha fazlasını hedefleyin.

Tüketici SSD'siyle üretim veritabanı çalıştırmak ikinci klasiktir. Güç kesintisi koruması olmayan disk, ani kesintide önbellekteki yazmaları kaybeder ve bunun sonucu genelde hemen değil, günler sonra bozuk bir tabloyla ortaya çıkar. Fiyat farkı, bir gecelik veri kurtarma denemesinin yanında önemsizdir.

RAID'i yedekleme sanmak üçüncü ve en pahalı hatadır. Fidye yazılımı bir RAID 10 dizisini de şifreler, rm -rf bir RAID 6 dizisinde de çalışır. Bağımsız, sürümlü ve farklı lokasyonda tutulan yedekler şarttır; Borg ile sunucu yedekleme pratik bir kurulum sunar, hazır çözüm için yedekleme hizmetimiz var.

Genişleme yolu bırakmamak dördüncü hatadır. Tüm bellek yuvaları ve disk kızakları dolu bir sunucuyu büyütmenin tek yolu yenisini almaktır; alım anında en az %30 boşluk bırakmak sonraki iki yılın bütçesini kurtarır. Bunlarla uğraşmak istemiyorsanız dedicated sunucu ya da VDS makul bir alternatiftir.

Sıkça Sorulan Sorular#

Sunucu için kaç GB RAM yeterli olur#

Cevap iş yüküne bağlıdır ama pratik bir başlangıç noktası verebilirim: tipik bir web ve uygulama sunucusu için 16-32 GB, orta ölçekli bir veritabanı için 64 GB ve üzeri, sanallaştırma sunucusu içinse çekirdek başına en az 4 GB hedefleyin. Belirleyici ölçüt, veritabanınızın günlük olarak dokunduğu veri miktarının belleğe sığmasıdır; sığmazsa disk erişimi performansı belirgin biçimde düşürür.

ECC bellek gerçekten gerekli mi#

Üretim sunucusunda evet. ECC bellek tek bitlik hataları sessizce düzeltir ve daha ciddi hataları raporlar. Bu hatalar tek bir makinede nadir görünse de, gigabaytlarca belleğin yıllarca kesintisiz çalıştığı bir sunucuda kaçınılmaz hale gelir. ECC olmayan bir sistemde sonuç genellikle anlaşılmaz çökmeler ya da fark edilmeden bozulan veridir; bu ikincisi çok daha tehlikelidir.

NVMe mi SATA SSD mi almalıyım#

Veritabanı, sanallaştırma ve gecikmeye duyarlı iş yükleri için NVMe belirgin biçimde daha iyidir; IOPS farkı ve düşük gecikme doğrudan uygulama hızına yansır. Web sunucusu, dosya paylaşımı ya da orta yoğunluklu iş yüklerinde SATA SSD hâlâ fazlasıyla yeterlidir ve GB başına maliyeti düşüktür. Yaygın yaklaşım, sistem ve veritabanı için NVMe, arşiv ve yedek için daha ucuz disk kullanmaktır.

RAID 5 mi RAID 10 mu tercih edilmeli#

Yoğun yazma yapan iş yüklerinde RAID 10 tercih edilir; yazma cezası düşüktür ve bir disk arızasından sonra yeniden yapılandırma hızlı tamamlanır. RAID 5 kullanılabilir alanı artırır ama yazma cezası yüksektir ve büyük disklerde yeniden yapılandırma çok uzun sürer; o pencerede ikinci bir arıza tüm diziyi kaybettirir. Büyük kapasiteli arşivlerde RAID 5 yerine RAID 6 kullanmak daha güvenlidir.

Sunucu donanımı kaç yıl kullanılır#

Genel pratikte üretim sunucuları üç ile beş yıl arasında kullanılır. Bu sürenin sonunda genelde garanti biter, yedek parça bulmak zorlaşır ve yeni nesil işlemcilerin aynı elektrikle çok daha fazla iş yapması ekonomik dengeyi değiştirir. Kritik olmayan iş yüklerinde eski makineleri test ya da yedek ortam olarak birkaç yıl daha çalıştırmak yaygındır.

Kaç çekirdekli bir işlemci almalıyım#

Önce iş yükünüzün paralelleşip paralelleşmediğine bakın. Çok sayıda eşzamanlı isteği ayrı ayrı işleyen web ve uygulama sunucuları çekirdek sayısıyla iyi ölçeklenir; tek iş parçacığına sıkışmış eski uygulamalar ise çekirdek sayısından fayda görmez, saat hızı önemlidir. Sanallaştırmada fiziksel çekirdek üzerinden planlama yapın ve konuk sistemlerdeki steal time değerini izleyerek aşırı tahsis oranınızı doğrulayın.

Kapanış#

Donanım seçimi, katalogdaki en büyük sayıyı bulmak değil, iş yükünüzün darboğazını doğru teşhis etmektir. Aklınızda kalması gereken dört alışkanlık şunlar: satın almadan önce mevcut sistemi bir hafta ölçün, üretim belleğinde ECC'den ve üretim diskinde güç kesintisi korumasından taviz vermeyin, RAID'i erişilebilirlik aracı olarak görüp yedeklemeyi ayrıca kurun, ve alım anında en az %30 genişleme boşluğu bırakın.

Bu kararların hiçbiriyle uğraşmadan doğrudan çalışan bir sisteme geçmek isterseniz Clou.TR tarafında hazır yapılandırmalar var: fiziksel performans için dedicated sunucu, esnek ve hızlı ölçeklenen kaynaklar için VDS ve bulut sunucu, kendi donanımınızı getirmek isterseniz colocation seçenekleri farklı ihtiyaçlara oturur. Kurulum ve bakım tarafını devretmek isterseniz sunucu yönetimi hizmetimiz bu işi üstlenir.