Wallabag Nedir ve Sonra Oku Uygulaması Kurulumu

Gün içinde okumaya değer bir yazıya rastlarsınız ama o an vaktiniz yoktur. Sekmeyi açık bırakırsınız, tarayıcıya yer imi eklersiniz veya kendinize bir mesaj atarsınız. Birkaç gün sonra ne o sekme durur ne de o bağlantıyı bir daha bulabilirsiniz. Wallabag tam da bu dağınıklığı çözmek için tasarlanmış, açık kaynaklı bir "sonra oku" (read-it-later) uygulamasıdır. Bir bağlantıyı kaydettiğinizde sayfanın yalnızca metnini alır; reklamları, açılır pencereleri ve dikkat dağıtan her şeyi temizleyerek okuması rahat, sade bir görünüm sunar.

Bu yazıda Wallabag'ın ne olduğunu, makale kaydetme ve etiketleme özelliklerini, kendi sunucunuzda nasıl kuracağınızı, tarayıcı eklentisi ile mobil uygulamayı nasıl kullanacağınızı ve okuduklarınızı EPUB olarak e-kitap okuyucunuza nasıl aktaracağınızı adım adım ele alacağız. Amaç, aracı yeterince tanımanız ve okuma alışkanlığınızı kendi denetiminizdeki bir sisteme taşıyıp taşımayacağınıza kendiniz karar verebilmenizdir.

Wallabag nedir, ne işe yarar?#

Wallabag, internette karşılaştığınız makaleleri tek tıkla kaydedip sonradan dilediğiniz cihazdan okumanızı sağlayan bir uygulamadır. Ticari dünyada Pocket ve Instapaper gibi hizmetlerin yaptığı işi yapar; farkı, tamamen açık kaynak olması ve yazılımı kendi sunucunuzda çalıştırabilmenizdir. Bu da okuma listenizin ve kaydettiğiniz her yazının size ait bir altyapıda durması anlamına gelir.

Uygulamanın çalışma mantığı basittir. Bir bağlantı verirsiniz, Wallabag o sayfayı arka planda getirir ve içeriği ayrıştırır. Menüleri, kenar çubuklarını, reklamları ve yorum bölümlerini atarak yalnızca yazının kendisini saklar. Sonuç, e-kitap okur gibi temiz bir sayfadır: istediğiniz yazı tipi, punto ve arka plan rengiyle, dikkat dağıtmadan okursunuz. Kaydedilen içerik metin olarak sunucunuzda tutulduğu için, orijinal kaynak günün birinde yayından kalksa bile yazı sizde kalmaya devam eder.

Wallabag yalnızca bir "biriktirme kutusu" değildir. Kaydettiğiniz yazıları etiketlerle düzenler, okundu/okunmadı olarak işaretler, favorilere ekler ve arşivlersiniz. Böylece zamanla büyüyen bir kişisel kütüphaneye sahip olursunuz. Üstelik bu kütüphaneyi hem tarayıcıdan hem telefonunuzdan hem de bir e-kitap okuyucusundan okuyabilirsiniz.

Öne çıkan özellikler#

Wallabag'ı günlük kullanımda değerli kılan başlıca özellikler şunlardır:

• Temiz okuma görünümü: Kaydedilen her sayfa, reklamdan ve gereksiz öğelerden arındırılmış tek bir metin akışına dönüşür. Yazı tipi, punto, satır genişliği ve açık/koyu tema seçilebilir.
• Etiketleme ve düzenleme: Yazılara istediğiniz kadar etiket ekleyebilirsiniz (örneğin linux, okunacak, iş). Etiketler, okuma listeniz büyüdükçe aradığınızı saniyeler içinde bulmanızı sağlar.
• Tam metin arama: Yalnızca başlıkta değil, yazının gövdesinde de arama yaparsınız. Aylar önce okuduğunuz bir cümleyi bile içeriğe göre bulabilirsiniz.
• Okuma durumu: Her yazı okunmadı, okundu (arşiv) ve favori durumlarını taşır. Tahmini okuma süresi de gösterilir, böylece "beş dakikalık bir şey mi, yoksa uzun bir yazı mı" diye bakabilirsiniz.
• Açıklama alma (annotations): Bir paragrafı seçip vurgulayabilir, üzerine not düşebilirsiniz. Araştırma yaparken bu özellik oldukça işe yarar.
• Dışa aktarım: Kaydedilen yazıları veya etiket koleksiyonlarını EPUB, PDF, MOBI, JSON ve düz metin gibi biçimlerde dışa aktarabilirsiniz.
• Otomatik kurallar: Belirli sitelerden gelen yazılara otomatik etiket atayan kurallar tanımlayabilirsiniz; örneğin belirli bir alan adından gelen her yazıya blog etiketi eklemek gibi.
• Zengin API: Wallabag'ın kendi REST API'si vardır. Bu sayede başka araçlarla entegre edebilir, otomasyon akışlarına bağlayabilirsiniz.

Bu son özellik, otomasyonla ilgilenenler için ayrı bir değer taşır. Örneğin bir iş akışı aracıyla RSS beslemelerini izleyip belirli anahtar kelimeleri içeren yazıları Wallabag'a otomatik ekleyen bir düzenek kurabilirsiniz. Benzer bir mantığı, ekip bilgisi biriktirmek için Outline rehberimizde anlattığımız API tabanlı yaklaşımlarla birleştirmek de mümkündür.

Neden kendi sunucunuzda barındırmalısınız?#

Okuma listeniz, ilk bakışta önemsiz görünse de aslında ilgi alanlarınızın ve düşünce dünyanızın oldukça mahrem bir haritasıdır. Neyi ne zaman okuduğunuz, hangi konulara eğildiğiniz bilgisi kişiseldir. Bu veriyi üçüncü taraf bir hizmete emanet etmek yerine kendi denetiminizde tutmanın somut avantajları vardır.

Veri sahipliği. Wallabag'ı kendi sunucunuzda çalıştırdığınızda tüm kayıtlar sizin kontrolünüzdeki bir altyapıda durur. Kaydettiğiniz yazının içeriği bile veritabanınızda saklandığı için, kaynak site kapansa dahi arşiviniz zarar görmez. Hiçbir hizmetin fiyat değişikliğine, kapanma kararına veya veri politikası güncellemesine tabi olmazsınız.

Kalıcılık. Popüler "sonra oku" hizmetlerinin bazıları yıllar içinde kapandı veya özellik kısıtladı; kullanıcılar da birikmiş listelerini kaybetme riskiyle karşılaştı. Kendi kurulumunuzda böyle bir bağımlılık yoktur. Yazılım açık kaynak olduğu için proje bir gün duraksa bile mevcut kurulumunuz çalışmaya devam eder ve verinizi istediğiniz an dışa aktarabilirsiniz.

Maliyet ve özgürlük. Wallabag lisans ücreti istemez. Tek maliyet, onu barındıracağınız sunucudur ve bu sunucu düşük kaynak tükettiği için mütevazı bir paket bile yeterlidir. Güncelleme zamanlaması, yedekleme politikası ve alan adı seçimi tamamen size aittir.

Elbette self-host bir sorumluluk da getirir: güncellemeler, güvenlik ve düzenli yedekleme sizin işinizdir. Bu yükü hafifletmenin yollarına birazdan değineceğiz, ama tamamen görmezden gelinemeyeceğini baştan söylemek doğru olur.

Kurulum ve gereksinimler#

Wallabag bir PHP (Symfony) uygulamasıdır ve veritabanı olarak MySQL/MariaDB, PostgreSQL veya SQLite kullanabilir. En temiz ve tekrarlanabilir kurulum yöntemi Docker'dır; bu yüzden burada Docker Compose ile bir örnek üzerinden ilerleyeceğiz. Küçük bir sanal sunucu (1-2 çekirdek, 1-2 GB RAM) çoğu kişisel kullanım için fazlasıyla yeterlidir.

Öncelikle sunucunuza Docker ve Docker Compose kurulu olmalıdır. Ardından bir çalışma dizini oluşturup içine bir docker-compose.yml dosyası hazırlayın:

services:
  wallabag:
    image: wallabag/wallabag:latest
    restart: unless-stopped
    environment:
      - SYMFONY__ENV__DATABASE_DRIVER=pdo_mysql
      - SYMFONY__ENV__DATABASE_HOST=db
      - SYMFONY__ENV__DATABASE_PORT=3306
      - SYMFONY__ENV__DATABASE_NAME=wallabag
      - SYMFONY__ENV__DATABASE_USER=wallabag
      - SYMFONY__ENV__DATABASE_PASSWORD=degistirin_guclu_parola
      - SYMFONY__ENV__DOMAIN_NAME=https://oku.alanadiniz.com
      - [email protected]
    ports:
      - "127.0.0.1:8080:80"
    volumes:
      - wallabag_images:/var/www/wallabag/web/assets/images
    depends_on:
      - db

  db:
    image: mariadb:11
    restart: unless-stopped
    environment:
      - MARIADB_ROOT_PASSWORD=degistirin_root_parolasi
      - MARIADB_DATABASE=wallabag
      - MARIADB_USER=wallabag
      - MARIADB_PASSWORD=degistirin_guclu_parola
    volumes:
      - db_data:/var/lib/mysql

volumes:
  wallabag_images:
  db_data:

Ardından servisleri ayağa kaldırıp veritabanı şemasını oluşturmak için birkaç komut çalıştırırsınız:

# Konteynerleri arka planda başlat
docker compose up -d

# İlk kurulumda veritabanı tablolarını oluştur
docker compose exec wallabag \
  /var/www/wallabag/bin/console wallabag:install --env=prod

Kurulum betiği size varsayılan bir yönetici hesabı oluşturmayı teklif eder; bunu kabul edip kullanıcı adı ve parolanızı belirleyin. Bu noktada Wallabag 127.0.0.1:8080 üzerinde çalışıyor olur. Onu dış dünyaya güvenli biçimde açmak için önüne bir ters vekil (reverse proxy) koymak ve HTTPS sertifikası eklemek gerekir. Nginx ile tipik bir yapılandırma şöyle görünür:

server {
    listen 443 ssl http2;
    server_name oku.alanadiniz.com;

    ssl_certificate     /etc/letsencrypt/live/oku.alanadiniz.com/fullchain.pem;
    ssl_certificate_key /etc/letsencrypt/live/oku.alanadiniz.com/privkey.pem;

    client_max_body_size 20m;

    location / {
        proxy_pass         http://127.0.0.1:8080;
        proxy_set_header   Host $host;
        proxy_set_header   X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header   X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header   X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}

Kaydettiğiniz yazıların içeriğinden e-posta göndermek isterseniz (örneğin haber bültenlerini adrese ileterek eklemek gibi), bir SMTP sunucusu tanımlamanız gerekir. Bunun için ortam değişkenlerine bir MAILER yapılandırması ekleyebilir, örneğin şu biçimde bir satır kullanabilirsiniz:

SYMFONY__ENV__MAILER_DSN=smtp://kullanici:[email protected]:587

Sunucu, güvenlik duvarı ve sertifika yönetimini kendiniz üstlenmek istemiyorsanız iki pratik yol var. Birincisi, tüm bu adımları hazır getiren Clou.TR App Center üzerinden tek tıkla kurulum yapmaktır; Docker yapılandırması, veritabanı bağlantısı ve temel güvenlik ayarları arka planda otomatik tanımlanır. İkincisi, esneklik istiyorsanız bir sanal sunucu alıp yukarıdaki adımları elle uygulamaktır. Ücretsiz SSL kurulumu için SSL rehberlerimizden yararlanabilir, mevcut bir okuma listenizi taşımak isterseniz site taşıma sürecini önceden planlayabilirsiniz.

Tarayıcı eklentisi ile makale kaydetme#

Wallabag'ın günlük hayattaki asıl gücü, bir yazıyı okuma listenize eklemenin ne kadar kolay olduğunda saklıdır. En pratik yöntem tarayıcı eklentisidir. Chrome, Firefox ve Edge için resmi eklentiler mevcuttur. Kurduktan sonra eklentiyi bir kez ayarlamanız gerekir: kendi Wallabag adresinizi, kullanıcı adınızı ve bir API istemci kimliği/gizli anahtarını girersiniz. Bu bilgileri Wallabag arayüzünde Geliştirici (API istemcileri) bölümünden yeni bir istemci oluşturarak alırsınız.

Kurulum tamamlandığında iş çok basitleşir. Beğendiğiniz bir yazının sayfasındayken araç çubuğundaki Wallabag simgesine tıklarsınız; yazı arka planda ayrıştırılıp listenize eklenir. Eklenti üzerinden aynı anda etiket de atayabilir, yazıyı doğrudan favorilere gönderebilirsiniz. Böylece kaydetme işlemi tek tıklık, düşünmeden yapılan bir alışkanlığa dönüşür.

Eklenti kullanmak istemediğiniz veya kullanamadığınız durumlar için birkaç alternatif de vardır. Wallabag arayüzünün üst kısmında bir bağlantı yapıştırıp doğrudan ekleyebilirsiniz. Tarayıcıya bir bookmarklet (yer imi düğmesi) ekleyerek, herhangi bir sayfada tıklayıp o sayfayı listenize gönderebilirsiniz. Ayrıca her hesabın kendine özel bir e-posta adresi vardır; bir bağlantıyı bu adrese e-posta ile gönderdiğinizde yazı otomatik olarak listenize düşer. Bu yöntem, eklenti kuramadığınız kurumsal cihazlarda oldukça kullanışlıdır.

Mobil uygulama ile her yerden okuma#

Wallabag'ın Android ve iOS için resmi mobil uygulamaları vardır. Uygulamayı ilk açtığınızda sunucu adresinizi ve giriş bilgilerinizi girersiniz; sonrasında listeniz tüm cihazlarınız arasında eşitlenir. Bir yazıyı bilgisayarınızda kaydedip akşam telefonunuzdan okumaya devam edebilir, bıraktığınız yerden ilerleyebilirsiniz.

Mobil uygulamanın en değerli özelliklerinden biri çevrimdışı okumadır. Uygulama, listenizdeki yazıları cihaza indirdiği için internet olmayan bir ortamda -uçakta, metroda, kapsama alanı dışında- bile birikmiş yazılarınızı rahatça okursunuz. Okuma sırasında yazı tipini, puntoyu ve arka plan rengini ayarlayabilir; gece okumaları için koyu temayı açabilirsiniz.

Mobilde makale eklemek de kolaydır. Telefonunuzdaki herhangi bir uygulamada (tarayıcı, haber uygulaması, sosyal medya) bir yazıyı "Paylaş" menüsünden Wallabag'a gönderdiğinizde, yazı doğrudan listenize eklenir. Bu, mobilde en sık kullanacağınız yöntem olacaktır; bir haberi paylaş menüsünden Wallabag'a atmak, onu ileride kaybetmemenin en hızlı yoludur.

EPUB dışa aktarım ve e-kitap okuyucular#

Wallabag'ın en sevilen özelliklerinden biri, kaydettiğiniz yazıları EPUB, MOBI ve PDF gibi e-kitap biçimlerinde dışa aktarabilmesidir. Uzun bir yazıyı ekran yerine Kindle veya Kobo gibi bir e-mürekkep okuyucuda okumayı tercih edenler için bu özellik oyunun kurallarını değiştirir; gözü yormayan bir ekranda, dikkat dağıtan bildirimler olmadan okursunuz.

Kullanımı düşündüğünüzden basit. Bir yazının içindeyken dışa aktar menüsünden EPUB'ı seçtiğinizde tek bir yazıyı e-kitap olarak indirirsiniz. Daha da güçlüsü, bir etiketin tüm yazılarını tek bir EPUB dosyasında toplayabilmenizdir. Örneğin okunacak etiketli on yazıyı tek dosya olarak dışa aktarıp e-kitap okuyucunuza atarsınız; karşınıza içindekiler tablosu düzenli bir "dergi" gibi çıkar.

Bu dosyayı okuyucunuza aktarmanın çeşitli yolları vardır. Kindle için Amazon'un "Send to Kindle" hizmetiyle e-postayla gönderebilir, diğer cihazlarda ise USB kablosuyla ya da Calibre gibi bir kütüphane programıyla kopyalayabilirsiniz. Birçok e-kitap okuyucusu EPUB'ı doğrudan desteklediği için ek dönüştürme çoğu zaman gerekmez. Sonuç olarak, gün içinde biriktirdiğiniz yazıları hafta sonu tek bir e-kitap olarak, keyifle okuyabilirsiniz.

Wallabag mı, ticari alternatifler mi?#

Wallabag'ı bir karara bağlamadan önce, ticari "sonra oku" hizmetleriyle nerede ayrıştığını görmek faydalı olur. Aşağıdaki tablo temel farkları özetliyor:

Tablodan da görüldüğü gibi Wallabag; kontrol, kalıcılık ve maliyet tarafında öne çıkarken, ticari hizmetler "hiç uğraşmadan hemen kullan" kolaylığı sunar. Tercih, tamamen önceliğinize bağlıdır. Verilerinizin sizde kalmasını önemsiyor ve küçük bir bakım yükünü kabul ediyorsanız Wallabag isabetli bir seçimdir. Yalnızca "kaydedeyim de sonra okurum" diyorsanız ve sunucu yönetmek istemiyorsanız hazır bir hizmet de işinizi görebilir.

Wallabag'ı, kendi altyapınızda kurabileceğiniz diğer açık kaynak araçlarla bir arada düşünmek de mantıklıdır. Örneğin dosya ve notlarınızı kendi bulutunuzda toplamak için Nextcloud rehberimize göz atabilir; okuma, dosya, not ve parola yönetimini tek bir kişisel sunucuda birleştiren bütünsel bir kurulum kurgulayabilirsiniz.

Güvenlik, bakım ve yedekleme#

Kendi kurulumunuzu sağlıklı tutmak için birkaç temel alışkanlık edinmeniz yeterlidir. Bunların hiçbiri karmaşık değildir, ama ihmal edilirse zamanla soruna yol açar.

• HTTPS kullanın. Wallabag'a giriş yaparken kullanıcı adı ve parolanız gider; bu trafiğin mutlaka şifreli olması gerekir. Ücretsiz bir sertifikayla bunu kolayca sağlarsınız.
• Güncel kalın. Symfony tabanlı uygulamalarda güvenlik yamaları önemlidir. Docker imajını düzenli çekip yeniden başlatmak, sizi bilinen açıklardan korur.
• Güçlü parola ve mümkünse ek doğrulama. Yönetici hesabınıza güçlü bir parola atayın; API istemci anahtarlarınızı da bir sır gibi saklayın.
• Düzenli yedek alın. Kritik olan iki şey vardır: veritabanı (tüm yazılar, etiketler ve kullanıcılar orada) ve görsel dizini. Bu ikisini düzenli yedeklerseniz, sunucu çökse bile birkaç dakikada geri dönersiniz.

Veritabanı yedeğini almak, MariaDB kullanan bir kurulumda tek satırla halledilebilir:

docker compose exec db \
  sh -c 'mariadb-dump -u wallabag -p"$MARIADB_PASSWORD" wallabag' \
  > wallabag_$(date +%F).sql

Bu komutu bir zamanlanmış görevle (cron) her gece çalıştırıp yedekleri sunucu dışında bir yerde saklamanız, gönül rahatlığı için en sağlam yoldur. Yedeklemeyi ciddiye almak, self-host kararının ayrılmaz bir parçasıdır; verinizin sizde olması, aynı zamanda korunmasının da sizde olması demektir.

Sıkça Sorulan Sorular#

Wallabag ücretsiz mi?#

Evet. Wallabag tamamen açık kaynak ve ücretsizdir; kullanıcı ya da kaydedilen makale sayısı için herhangi bir lisans ödemezsiniz. Tek maliyet, uygulamayı barındıracağınız sunucudur. Uygulama düşük kaynak tükettiği için mütevazı bir sanal sunucu bile çoğu kişisel kullanım için fazlasıyla yeterlidir.

Wallabag ile Pocket arasındaki fark nedir?#

Temel fark, verinin nerede durduğudur. Pocket gibi ticari hizmetlerde okuma listeniz sağlayıcının sunucularında tutulur ve hizmetin sürekliliğine bağlısınız. Wallabag'ı ise kendi sunucunuzda çalıştırırsınız; tüm yazılar, etiketler ve notlar sizin denetiminizdeki bir altyapıda kalır. Ayrıca Wallabag, EPUB dışa aktarım gibi bazı özellikleri ücretsiz sunarken, bir hizmet kapanma veya fiyat değiştirme riskini taşımaz.

Kaydettiğim yazılar internet kesilse de okunur mu?#

Büyük ölçüde evet. Wallabag bir yazıyı kaydettiğinde sayfanın metnini kendi veritabanına alır, yani içerik artık kaynak sitede değil sizde durur. Mobil uygulama da yazıları cihaza indirdiği için çevrimdışı okuma yapabilirsiniz. Yalnızca yazının içindeki bazı görseller kaynaktan çekiliyorsa, tümüyle bağlantısız bir ortamda o görseller görünmeyebilir; metnin kendisine her koşulda ulaşırsınız.

Kurulum için teknik bilgi şart mı?#

Elle Docker kurulumu belirli bir teknik birikim ister; komut satırı, ters vekil ve sertifika kavramlarına aşina olmak gerekir. Ancak Clou.TR App Center üzerinden tek tıkla kurulum, bu adımları sizin yerinize hallettiği için yeni başlayanlar da rahatça kendi Wallabag'ını ayağa kaldırabilir. Kurulumdan sonra günlük kullanım -yazı kaydetmek, etiketlemek, okumak- zaten oldukça basittir.

Okuma listemi başka bir uygulamadan taşıyabilir miyim?#

Evet. Wallabag, Pocket, Instapaper, Readability ve tarayıcı yer imleri gibi kaynaklardan içe aktarımı destekler. Genellikle eski hizmetinizden bir dışa aktarım dosyası (HTML veya JSON) alır, Wallabag'ın içe aktarım bölümünden bu dosyayı yüklersiniz. Liste büyükse aktarım arka planda kuyruğa alınarak işlenir. Böylece yıllardır biriktirdiğiniz okuma listesini kaybetmeden yeni sisteme taşıyabilirsiniz.

Hangi cihazlardan erişebilirim?#

Wallabag tarayıcı tabanlı olduğu için herhangi bir bilgisayardan web arayüzüyle erişilir. Bunun yanında Android ve iOS için resmi mobil uygulamalar, popüler tarayıcılar için eklentiler ve dışa aktarım sayesinde e-kitap okuyucular üzerinden okuma imkânı vardır. Tüm bu erişim noktaları aynı sunucuyla eşitlendiği için, hangi cihazdan bakarsanız bakın listeniz her zaman güncel kalır.

Kapanış#

Wallabag, dağınık sekmeler ve unutulan yer imlerinden oluşan kaotik okuma alışkanlığını, sizin denetiminizde duran düzenli bir kütüphaneye dönüştürür. Reklamsız temiz okuma görünümü, etiketleme, tam metin arama ve EPUB dışa aktarım gibi özelliklerle hem daha keyifli hem de daha verimli okumanızı sağlar. En önemlisi, açık kaynak ve self-host olması sayesinde okuma geçmişiniz hiçbir üçüncü tarafa bağımlı kalmaz.

Kendi "sonra oku" sunucunuzu kurmaya karar verdiyseniz, karmaşık kurulum adımlarına takılmadan başlayabilirsiniz. Wallabag'ı Clou.TR App Center üzerinden tek tıkla kurabilir, dilerseniz tam kontrol için bir sanal sunucu veya uygun bir hosting paketi tercih edebilirsiniz. Ücretsiz SSL sertifikası ve düzenli yedekleme ile kurulumunuzu güvenli ve kalıcı hâle getirir, okuduğunuz her yazıyı kendi denetiminizde tutmaya hemen bugün başlayabilirsiniz.