Localhost'ta WordPress Kurulumu – XAMPP ve Local ile Yerel Site

Bir tema değişikliğini, yeni bir eklentiyi ya da PHP sürüm yükseltmesini doğrudan canlı sitede denemek, yıllardır gördüğüm en pahalı alışkanlıklardan biridir. Ziyaretçi trafiği alan bir sitede küçük bir hata bile beyaz ekrana, bozuk bir ödeme formuna ya da düşen bir arama sırasına dönüşebilir. Oysa aynı denemeyi kendi bilgisayarınızda, internete kapalı, kimsenin göremeyeceği bir kopyada yapmak hem ücretsiz hem de tamamen risksizdir. İşte "localhost'ta WordPress kurmak" tam olarak bunu ifade eder: sunucu kiralamadan, alan adı almadan, kendi makinenizde çalışan gerçek bir WordPress kurulumu.

Bu rehberde WordPress'i yerel bilgisayarınıza kurmanın en yaygın iki yolunu adım adım anlatacağım. Önce klasik ve her platformda çalışan XAMPP ile manuel kurulumu (Apache, MySQL, phpMyAdmin, veritabanı oluşturma, dosya yerleştirme ve wp-config.php düzenleme) göstereceğim; ardından tek tıkla kurulum sunan Local by Flywheel ile aynı işi dakikalar içinde nasıl yapacağınızı ele alacağım. Sonunda yerel ortamınızı kurmayı, üzerinde rahatça çalışmayı ve hazır olduğunuzda değişiklikleri canlıya taşımayı bilen bir kullanıcı olacaksınız. Sıfırdan canlı kurulumu merak ediyorsanız WordPress kurulumu rehberimiz sunucu tarafını ayrıntısıyla anlatıyor; bu yazı ise tamamen yerel geliştirme ortamına odaklanır.

Yerel Geliştirme Neden Önemli#

Yerel (localhost) kurulum, WordPress'i kendi bilgisayarınızda çalışan bir web sunucusu, PHP ve MySQL üçlüsünün üzerine kurmak demektir. Site yalnızca sizin makinenizden http://localhost/siteadi gibi bir adresle erişilebilir; internete açık değildir, arama motorları göremez, ziyaretçi trafiği almaz. Bu izolasyon, yerel geliştirmenin en büyük gücüdür.

Canlı ortamda çalışmaya kıyasla yerel geliştirmenin somut avantajları vardır. Birincisi hızdır; dosyalar diskinizde durduğu için sayfa yenileme, eklenti kurma ya da tema düzenleme işlemleri internet gecikmesi olmadan anında gerçekleşir. İkincisi maliyettir; hosting ya da alan adı ödemeden istediğiniz kadar deneme sitesi açabilirsiniz. Üçüncüsü güvenliktir; bozduğunuzda kimse görmez, veri kaybı yaşamazsınız, en kötü ihtimalde klasörü silip yeniden başlarsınız. Dördüncüsü öğrenme özgürlüğüdür; wp-config.php içindeki hata ayıklama modunu sonuna kadar açıp PHP hatalarını rahatça inceleyebilir, veritabanına doğrudan müdahale edebilirsiniz.

Aşağıdaki tablo, yerel ve canlı ortamın hangi durumda tercih edildiğini özetler. Amaç ikisini birbirinin yerine koymak değil; her birini doğru işte kullanmaktır.

Yerel ortam, gerçek bir test laboratuvarıdır. Bir eklentiyi yayına almadan önce burada dener, bir temayı müşteri gözü önünde değil kendi makinenizde olgunlaştırır, PHP 8.3'e geçişin sitenizi bozup bozmadığını canlıya dokunmadan görürsünüz. PHP sürümlerinin uyumluluğu bu noktada kritik olduğundan PHP sürüm yönetimi rehberimizi de incelemenizi öneririm.

XAMPP Nedir ve Nasıl Kurulur#

XAMPP, tek bir kurulumla bilgisayarınıza Apache web sunucusu, MySQL/MariaDB veritabanı, PHP ve phpMyAdmin'i birlikte getiren ücretsiz bir yazılım paketidir. Adındaki harfler bileşenleri anlatır: X (çapraz platform), A (Apache), M (MySQL), P (PHP) ve P (Perl). Windows, macOS ve Linux üzerinde çalışır; WordPress'i çalıştırmak için gereken tüm altyapıyı tek pakette sunduğu için yeni başlayanların ilk tercihidir.

Kurulum oldukça basittir. apachefriends.org adresinden işletim sisteminize uygun sürümü indirin, kurulum sihirbazını çalıştırın ve en azından "Apache", "MySQL" ve "phpMyAdmin" bileşenlerinin seçili olduğundan emin olun. Windows'ta genellikle C:\xampp, macOS'ta /Applications/XAMPP, Linux'ta /opt/lampp dizinine kurulur. Kurulum bitince XAMPP Kontrol Paneli üzerinden Apache ve MySQL servislerini başlatırsınız.

Linux kullanıyorsanız kurulum ve başlatma komut satırından şöyle ilerler.

# İndirilen kurulum dosyasına çalıştırma izni ver ve kur
chmod +x xampp-linux-x64-8.2.12-installer.run
sudo ./xampp-linux-x64-8.2.12-installer.run

# Tüm servisleri (Apache + MySQL) başlat
sudo /opt/lampp/lampp start

# Yalnızca durumu kontrol et
sudo /opt/lampp/lampp status

Servisler başladıktan sonra tarayıcınızda http://localhost adresini açın; XAMPP karşılama sayfasını görüyorsanız web sunucusu çalışıyor demektir. Buradaki en sık karşılaşılan aksaklık, Apache'nin 80 numaralı portta başlamamasıdır. Bunun nedeni genellikle Skype, IIS ya da başka bir uygulamanın aynı portu kullanmasıdır. Çözüm, Apache'yi farklı bir porta almaktır; httpd.conf dosyasında Listen 80 satırını Listen 8080 olarak değiştirir, siteye http://localhost:8080 üzerinden erişirsiniz.

# xampp/apache/conf/httpd.conf içinde port değişikliği
Listen 8080
ServerName localhost:8080

WordPress'in düzgün çalışması için PHP tarafında birkaç değeri de yükseltmenizi tavsiye ederim. Varsayılan XAMPP ayarları küçük siteler için yeterlidir, ancak tema ve eklenti yüklerken yükleme sınırına takılmamak için php.ini dosyasında şu satırları düzenleyin.

; xampp/php/php.ini dosyasında WordPress için önerilen değerler
memory_limit = 256M
upload_max_filesize = 64M
post_max_size = 64M
max_execution_time = 300

Değişiklikten sonra Apache'yi yeniden başlatmayı unutmayın; aksi halde yeni ayarlar devreye girmez. Bu adımı atladığınızda "yükleme boyutu sınırı aşıldı" hatasını sık görürsünüz.

XAMPP ile Veritabanı Oluşturma#

WordPress, tüm yazılarını, ayarlarını ve kullanıcı bilgilerini bir MySQL veritabanında tutar. Bu yüzden dosyaları yerleştirmeden önce boş bir veritabanı oluşturmanız gerekir. XAMPP bunun için grafik arayüzlü phpMyAdmin aracını sunar; komut satırıyla uğraşmadan tarayıcıdan yönetirsiniz.

Tarayıcınızda http://localhost/phpmyadmin adresini açın. Sol üstteki "Databases" (Veritabanları) sekmesine tıklayın, yeni veritabanı adı olarak örneğin wordpress_yerel yazın, karakter kümesi olarak utf8mb4_general_ci seçin ve "Create" düğmesine basın. Türkçe karakterlerin sorunsuz saklanması için utf8mb4 kodlamasını seçmek önemlidir; aksi halde ileride "ç", "ş", "ğ" gibi harflerde bozulma yaşarsınız.

Grafik arayüz yerine komutla ilerlemeyi tercih ederseniz phpMyAdmin'in SQL sekmesinden ya da MySQL istemcisinden aynı işi yapabilirsiniz.

-- Yeni veritabanı oluştur (Türkçe için utf8mb4)
CREATE DATABASE wordpress_yerel
  CHARACTER SET utf8mb4
  COLLATE utf8mb4_unicode_ci;

-- Yerel için özel bir kullanıcı oluşturmak isterseniz
CREATE USER 'wp_yerel'@'localhost' IDENTIFIED BY 'guclu-bir-parola';
GRANT ALL PRIVILEGES ON wordpress_yerel.* TO 'wp_yerel'@'localhost';
FLUSH PRIVILEGES;

XAMPP'ta MySQL'in varsayılan kullanıcısı root, parolası ise boştur. Yalnızca kendi bilgisayarınızda, internete kapalı çalıştığınız için bu yerel geliştirmede kabul edilebilir bir durumdur. Yine de yukarıdaki gibi ayrı bir kullanıcı oluşturmak, canlı ortamdaki alışkanlıklarınızı bozmamak açısından iyi bir pratiktir. Unutmayın, bu root boş parola yalnızca localhost'a özeldir; gerçek bir sunucuda asla böyle bir yapılandırma kullanmayın.

Bu noktada elinizde kurulum için hazır, boş bir veritabanı ve onunla eşleşecek bir kullanıcı bilgisi olmalı. Bir sonraki adımda WordPress dosyalarını yerleştirip bu bilgileri wp-config.php içine gireceğiz.

WordPress Dosyalarını Yerleştirme ve wp-config Ayarı#

Sıra WordPress'in kendisini indirip doğru klasöre koymaya geldi. tr.wordpress.org ya da wordpress.org adresinden en güncel sürümü bir .zip dosyası olarak indirin. XAMPP'ta web sitelerinin yayınlandığı klasör htdocs dizinidir; kurduğunuz her site bu dizinin altında bir alt klasörde yaşar.

İndirdiğiniz arşivi açtığınızda içinden wordpress adlı bir klasör çıkar. Bu klasörü htdocs altına kopyalayıp adını dilediğiniz proje adıyla değiştirin; örneğin deneme-site. Böylece siteye http://localhost/deneme-site adresinden erişeceksiniz.

# WordPress'i indir, aç ve htdocs altına yerleştir (Linux/macOS örneği)
cd /opt/lampp/htdocs
wget https://tr.wordpress.org/latest-tr_TR.zip
unzip latest-tr_TR.zip
mv wordpress deneme-site

# Dosya sahipliği ve izinleri (Linux'ta Apache kullanıcısı için)
sudo chown -R daemon:daemon /opt/lampp/htdocs/deneme-site

Dosyalar yerindeyken WordPress'e hangi veritabanını kullanacağını söylemeniz gerekir. Bu bilgi wp-config.php dosyasında saklanır. WordPress, wp-config-sample.php adında hazır bir şablonla gelir; bunun bir kopyasını wp-config.php adıyla oluşturup içindeki veritabanı satırlarını düzenlersiniz.

# Örnek yapılandırmadan gerçek dosyayı oluştur
cd /opt/lampp/htdocs/deneme-site
cp wp-config-sample.php wp-config.php

Şimdi wp-config.php dosyasını bir metin düzenleyiciyle açın ve veritabanı bölümünü az önce oluşturduğunuz bilgilerle eşleştirin. Yerel kurulumda sunucu adı neredeyse her zaman localhost olur.

// wp-config.php içindeki veritabanı ayarları
define( 'DB_NAME', 'wordpress_yerel' );
define( 'DB_USER', 'root' );          // XAMPP varsayılanı
define( 'DB_PASSWORD', '' );          // XAMPP'ta boş
define( 'DB_HOST', 'localhost' );
define( 'DB_CHARSET', 'utf8mb4' );
define( 'DB_COLLATE', '' );

// Yerel geliştirmede hata ayıklamayı açmak çok faydalıdır
define( 'WP_DEBUG', true );
define( 'WP_DEBUG_LOG', true );       // hataları wp-content/debug.log'a yazar
define( 'WP_DEBUG_DISPLAY', false );  // ekranda göstermeden kaydeder

İki noktaya özellikle dikkat edin. Birincisi, dosyanın ortasındaki "Authentication Unique Keys and Salts" bölümüdür; buradaki gizli anahtarları api.wordpress.org/secret-key/1.1/salt/ adresinden üretilen değerlerle değiştirmek oturum güvenliği için önemlidir, yerel ortamda bile iyi bir alışkanlıktır. İkincisi, yukarıda açtığım WP_DEBUG bayrağıdır; yerel geliştirmenin en büyük avantajlarından biri hataları açıkça görebilmektir, bu yüzden yerel ortamda hata ayıklamayı mutlaka açık tutun. Canlıya geçerken bu bayrakların hepsini false yapmayı unutmayın.

Kurulum Sihirbazını Tamamlama#

Dosyalar yerinde ve wp-config.php düzenlenmişse artık kurulumun görsel adımına geçebiliriz. Tarayıcınızda sitenizin adresini, yani http://localhost/deneme-site yazıp açın. Her şey doğruysa WordPress'in ünlü beş dakikalık kurulum sihirbazı sizi karşılar.

Sihirbaz önce dil seçtirir; Türkçe'yi seçebilirsiniz. Ardından site başlığını, yönetici kullanıcı adını, parolasını ve e-posta adresinizi ister. Burada güçlü bir yönetici parolası belirlemek yerel ortamda bile faydalı bir alışkanlıktır. "Arama motorlarının bu siteyi dizine eklemesini engelle" kutusu yerel kurulumda önemsizdir çünkü site zaten internete kapalıdır, ama işaretli bırakmak zarar vermez. "WordPress'i Kur" düğmesine bastığınızda kurulum tamamlanır ve giriş ekranına yönlendirilirsiniz.

# Kurulum sonrası admin paneline giriş adresi
http://localhost/deneme-site/wp-admin

# Sitenin ön yüzü (ziyaretçi görünümü)
http://localhost/deneme-site

Bu adımda takılırsanız hatanın kaynağı neredeyse her zaman bellidir. "Error establishing a database connection" (Veritabanı bağlantısı kurulamadı) hatası görüyorsanız, MySQL servisi çalışmıyor ya da wp-config.php içindeki veritabanı adı, kullanıcı veya parola yanlış demektir. XAMPP Kontrol Paneli'nden MySQL'in yeşil (çalışıyor) durumda olduğunu ve girdiğiniz bilgilerin phpMyAdmin'de oluşturduğunuz veritabanıyla birebir eşleştiğini kontrol edin.

Kurulum bittiğinde elinizde tamamen çalışan, gerçek bir WordPress sitesi olur. Tema kurabilir, eklenti deneyebilir, yazı ekleyebilir; kısacası canlı bir sitede yapacağınız her şeyi risksizce uygulayabilirsiniz. Yerel ortamda örnek içerik, dummy görseller ve test eklentileriyle özgürce çalışın; hiçbiri gerçek ziyaretçilere yansımaz.

Local by Flywheel ile Tek Tıkla Kurulum#

XAMPP güçlü ve esnektir, ama Apache, PHP ve MySQL'i elle yapılandırmak yeni başlayanlara zaman zaman zahmetli gelir. İşte bu noktada Local by Flywheel (kısaca "Local") devreye girer. Local, özellikle WordPress için tasarlanmış, ücretsiz bir yerel geliştirme aracıdır; tek bir arayüzden birkaç tıkla tam bir WordPress sitesi ayağa kaldırır. localwp.com adresinden Windows, macOS ve Linux için indirebilirsiniz.

Local'in çalışma mantığı XAMPP'tan farklıdır. Her siteyi kendi izole ortamında, kendi PHP sürümü, web sunucusu (Nginx ya da Apache) ve MySQL sürümüyle oluşturur. Böylece bir sitede PHP 8.3, başka bir sitede PHP 7.4 çalıştırabilir; bunlar birbirini etkilemez. Bu, canlı sunucunuzun sürümlerini birebir taklit etmek istediğinizde paha biçilmezdir.

Yeni bir site oluşturmak için "Create a new site" düğmesine basar, siteye bir ad verir, ortam tercihini ("Preferred" hızlı kurar, "Custom" sürümleri seçtirir) belirler ve yönetici bilgilerini girersiniz. Local geri kalan her şeyi (veritabanı oluşturma, WordPress indirme, wp-config.php yazma) otomatik halleder; birkaç dakika içinde çalışan bir siteniz olur. Aşağıdaki tablo iki aracı kıyaslar.

Local'in bir başka rahatlığı, her siteye tek tıkla geçerli bir SSL sertifikası ekleyebilmesidir; böylece yerel ortamınız https:// üzerinden çalışır ve canlıya daha yakın davranır. Ayrıca "Open site shell" seçeneğiyle WP-CLI komutlarını doğrudan çalıştırabilirsiniz. Yeni başlıyorsanız ve tek işiniz WordPress ise Local'i öneririm; birden çok teknolojiyle (özel PHP uygulamaları, Perl, farklı sunucu yapıları) uğraşacaksanız XAMPP daha esnek kalır.

Yerel Siteyi Canlıya Taşıma#

Yerel ortamda sitenizi hazırladıktan sonra er ya da geç onu internete, gerçek bir hosting hesabına taşımak istersiniz. Bu geçişte dikkat edilmesi gereken üç şey vardır: dosyalar, veritabanı ve adres (URL) değişikliği. Yerel siteniz http://localhost/deneme-site adresinde çalışır; canlıya taşındığında bu adresin https://siteadiniz.com olarak güncellenmesi gerekir, aksi halde bağlantılar ve görseller yerel adrese işaret etmeye devam eder.

En pratik yöntem, taşıma işini otomatikleştiren bir eklenti kullanmaktır. "All-in-One WP Migration", "Duplicator" ya da "Migrate Guru" gibi eklentiler yerel sitenizin dosyalarını ve veritabanını tek bir pakette dışa aktarır; canlı sunucuda bu paketi içeri aldığınızda adres değişikliğini de otomatik yaparlar. Elle taşımayı tercih ederseniz veritabanını mysqldump ile dışa aktarıp adresleri güncellemeniz gerekir.

# Yerel veritabanını dışa aktar
/opt/lampp/bin/mysqldump -u root wordpress_yerel > yerel_yedek.sql

# WP-CLI ile adresleri güncelle (serileştirilmiş veriyi de doğru işler)
wp search-replace 'http://localhost/deneme-site' 'https://siteadiniz.com' \
  --skip-columns=guid

Canlı tarafta veritabanı bilgilerinin yeni sunucuya göre değişeceğini unutmayın; canlı wp-config.php dosyasındaki DB_NAME, DB_USER, DB_PASSWORD ve DB_HOST değerleri hosting hesabınızdan aldığınız bilgiler olmalıdır. Bu taşıma sürecinin ayrıntılarını ayrı bir yazıda topladık; kapsamlı bir aktarım planlıyorsanız site taşıma hizmetimiz ve düzenli koruma için yedekleme çözümlerimiz işinizi kolaylaştırır. Sitenizi barındıracak uygun altyapıyı seçmek içinse WordPress hosting ve genel web hosting paketlerimize göz atabilirsiniz.

Yerelden canlıya geçiş, bu rehberdeki yerel kurulumun mantıksal devamıdır. Yerelde bozup düzelttiğiniz, olgunlaştırdığınız siteyi güvenle yayına almak, canlı ortamda deneme yapmanın tüm risklerini ortadan kaldırır. Kurumsal ölçekte kaynak izolasyonu isterseniz sanal sunucu ve VDS seçenekleri, aynı yerel disiplini üretim ortamında sürdürmenizi sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular#

Localhost'ta kurduğum WordPress sitesini başkaları görebilir mi?#

Hayır, varsayılan olarak yerel kurulum yalnızca kendi bilgisayarınızdan erişilebilir. localhost adresi bilgisayarınızın kendisine işaret eder; internete açık değildir, bu yüzden arama motorları göremez, başka biri adresi bilse bile ulaşamaz. Siteyi başkalarına göstermek isterseniz Ngrok gibi bir tünelleme aracıyla geçici bir dış adres oluşturabilir ya da doğrudan bir hosting hesabına taşıyabilirsiniz. Ancak günlük geliştirme için bu izolasyon tam olarak istediğiniz şeydir.

XAMPP mı yoksa Local by Flywheel mı kullanmalıyım?#

Bu tercih önceliklerinize bağlıdır. Yalnızca WordPress ile çalışacaksanız ve hızlı, zahmetsiz bir kurulum istiyorsanız Local by Flywheel daha uygundur; tek tıkla site oluşturur, site başına ayrı PHP sürümü ve SSL sunar. Buna karşılık birden çok teknolojiyle (özel PHP projeleri, farklı sunucu yapılandırmaları, Perl) uğraşacaksanız ya da altyapıyı elle kontrol etmek istiyorsanız XAMPP daha esnektir. Yeni başlayanlara genellikle Local ile başlamayı, ileri düzey kontrolde XAMPP'a geçmeyi öneririm.

Yerel WordPress'te e-posta gönderimi neden çalışmıyor?#

Bu tamamen normaldir ve bir hata değildir. Yerel ortamda gerçek bir posta sunucusu (SMTP) çalışmadığı için WordPress'in gönderdiği kayıt onayı, parola sıfırlama ya da form bildirimleri gibi e-postalar iletilmez. Yerelde e-postaları test etmeniz gerekiyorsa Mailhog ya da MailPit gibi araçları kurabilir veya bir SMTP eklentisiyle Gmail benzeri bir hesabı geçici olarak bağlayabilirsiniz. Bu araçlar gönderilen e-postaları gerçekten yollamadan bir arayüzde yakalayıp gösterir, böylece içeriği rahatça denetlersiniz.

"Error establishing a database connection" hatasını nasıl çözerim?#

Bu hata neredeyse her zaman veritabanı ayarlarındaki bir uyuşmazlıktan kaynaklanır. Önce XAMPP Kontrol Paneli'nden MySQL servisinin çalıştığını doğrulayın; durmuşsa başlatın. Ardından wp-config.php dosyasındaki DB_NAME, DB_USER ve DB_PASSWORD değerlerinin phpMyAdmin'de oluşturduğunuz veritabanı ve kullanıcıyla birebir aynı olduğunu kontrol edin. XAMPP'ta kullanıcı adı genellikle root, parola ise boştur. Veritabanı adında yazım hatası ya da fazladan bir boşluk olması da bu hatayı tetikler.

Yerel kurulumda hangi PHP ve MySQL sürümünü kullanmalıyım?#

En sağlıklısı, yerel ortamı canlı sunucunuzla aynı sürümlere ayarlamaktır; böylece "yerelde çalıştı ama canlıda çalışmadı" sürprizlerini önlersiniz. Genel bir öneri olarak PHP 8.1 veya üzeri ile MySQL 5.7+ / MariaDB 10.4+ ikilisi güncel WordPress için idealdir. Local by Flywheel her siteye ayrı sürüm atamanıza izin verdiği için canlıyı taklit etmek çok kolaydır; XAMPP'ta ise kurulu tek sürüm geçerli olur, farklı sürüm gerekirse ilgili XAMPP dağıtımını yeniden kurmanız gerekebilir.

Yerel siteyi canlıya taşırken görseller ve bağlantılar bozuluyor, neden?#

Bunun nedeni, veritabanının hâlâ yerel adresi (http://localhost/...) içermesidir. WordPress, görsel ve iç bağlantı adreslerini veritabanında tam adresle saklar; taşıma sırasında bu adresleri yeni alan adınızla değiştirmezseniz siteniz canlıda yerel adrese işaret etmeye çalışır ve görseller kırılır. Çözüm, WP-CLI'nin search-replace komutuyla ya da bir taşıma eklentisiyle tüm eski adresleri yenisiyle değiştirmektir. Serileştirilmiş veriyi bozmamak için düz SQL yerine bu yöntemleri kullanmak önemlidir.

Kapanış#

Localhost'ta WordPress kurmak, geliştirme sürecinizi baştan aşağı güvenli ve özgür hale getirir. XAMPP ile altyapıyı elinizle kurup her ayrıntıyı öğrenebilir, Local by Flywheel ile aynı işi dakikalar içinde halledebilirsiniz. Her iki yolda da elde ettiğiniz şey aynıdır: internete kapalı, ücretsiz ve tamamen sizin kontrolünüzde çalışan gerçek bir WordPress kurulumu. Eklentileri, temaları ve PHP sürüm geçişlerini burada denedikten sonra yalnızca onayladıklarınızı canlıya taşırsınız; ziyaretçileriniz yarım kalmış bir denemeyle asla karşılaşmaz.

Yerelde olgunlaştırdığınız siteyi yayına almaya hazır olduğunuzda Clou.TR yanınızda. Tek tıkla WordPress kurulumu ve staging desteğiyle gelen WordPress hosting paketlerimiz, güvenli aktarım için site taşıma ve otomatik yedekleme hizmetlerimiz, daha fazla kaynak isteyen projeler içinse sanal sunucu çözümlerimiz taşınma sürecini kolaylaştırır. Yerelde denediğinizi canlıya güvenle taşımak için doğru altyapıyı seçmek ilk adımdır; gerisi bu rehberdeki disiplini alışkanlığa dönüştürmekte.