Colocation Nedir, Kimler İçin Uygun

Elinizde bir sunucu var ya da almayı düşünüyorsunuz; ofiste bir dolapta durmasının kötü fikir olduğunu da biliyorsunuz. Colocation tam bu noktada devreye giren modeldir: donanım sizin, barındırma ortamı bir veri merkezinin. Yani elektriği, soğutmayı, ağ omurgasını, fiziksel güvenliği ve yedekli altyapıyı satın alırsınız; içine koyduğunuz makineyi ise baştan sona kendiniz yönetirsiniz. Kulağa basit gelir ama bu modelin kimin için gerçekten kazançlı olduğu, ilk bakışta göründüğünden çok daha dar bir alandır.

Bu yazıda colocation'ın ne olduğunu ve maliyet kalemlerini uzun uzun anlatmayacağım — onun için ayrı bir rehber var. Burada tek bir soruya odaklanacağım: siz bu modele uygun musunuz? Dört tipik "evet" profilini, üç tipik "hayır" profilini, karar verirken bakmanız gereken sayıları, sözleşmede gözden kaçan maddeleri ve sunucunuzu kargoya vermeden önce yapmanız gereken hazırlığı sırayla ele alacağım. Sonunda elinizde net bir karar çerçevesi olacak.

Colocation'da Tam Olarak Neyi Satın Alıyorsunuz#

Colocation bir "hizmet" değil, bir ortam kiralamasıdır. Veri merkezi size fiziksel alan (U ya da kabin), belirli bir amper/kilowatt güç tahsisi, ağ portu ve bant genişliği, IP blokları ve kontrollü fiziksel erişim verir. Bu sınırın dışında kalan her şey — işletim sistemi, yamalar, yedekleme, güvenlik, izleme, arıza durumunda parça değişimi — sizin sorumluluğunuzdadır. Kiralık bir sunucuda "disk bozuldu" demeniz yeterliyken, colocation'da bozulan diski satın alıp göndermeniz ya da götürmeniz gerekir.

Sorumluluk sınırını netleştirmek karar vermenin en hızlı yoludur. Aşağıdaki tablo üç modeli aynı ölçekte karşılaştırıyor:

Bu tabloda gizlenmiş asıl mesaj şu: colocation'ın kazandırdığı şey birim maliyet, kaybettirdiği şey esneklik ve hız. Kararınızı da tam bu takasın üzerine kurmalısınız. Modelin maliyet kalemlerini — U fiyatı, kW başına elektrik, 95. yüzdelik trafik faturalandırması, uzaktan el ücretleri — kalem kalem görmek isterseniz colocation maliyet rehberi yazısı bu konuyu ayrıntısıyla ele alıyor.

Colocation Kimler İçin Uygun: Dört Tipik Profil#

Birinci profil: donanımı zaten olan ekipler. Şirketiniz üç yıl önce ciddi bir yatırımla sunucu aldıysa ve bu makineler hâlâ sağlıklıysa, onları çöpe atıp kiralamaya geçmek çoğu zaman ekonomik değildir. Ofisteki elektrik kesintileri, yaz sıcağında çalışmayan klima ve ev tipi internet bağlantısı yüzünden yaşadığınız kesintileri veri merkezine taşıyarak ortadan kaldırırsınız. Bu, colocation'a geçişin en yaygın ve en sağlam gerekçesidir.

İkinci profil: standart dışı donanım ihtiyacı olanlar. Kataloglarda bulunmayan bir yapılandırmaya ihtiyacınız varsa colocation neredeyse tek seçenektir. Örneğin 24 diskli bir depolama sunucusu, özel bir FPGA kartı, donanımsal bir güvenlik modülü (HSM), lisansı belirli bir fiziksel makineye bağlı bir yazılım ya da çok özel bir GPU yapılandırması. Kiralama katalogları en çok satan üç beş modelden ibarettir; sizin ihtiyacınız o listede yoksa kendi makinenizi kurmaktan başka yol kalmaz.

Üçüncü profil: uzun vadeli, öngörülebilir ve yüksek yükler. Trafiği ve kaynak kullanımı dalgalanmayan, üç yıl boyunca aynı seviyede kalacağını bildiğiniz iş yükleri colocation'da en ucuza gelir. Sürekli %70 CPU kullanan bir video kodlama çiftliği, gece gündüz çalışan bir hesaplama kümesi ya da onlarca terabaytlık bir arşiv bunun tipik örnekleridir. Buluta göre birim maliyet farkı, bu profillerde yıllık bazda çok belirgin hale gelir.

Dördüncü profil: veri yerelliği ve fiziksel kontrol zorunluluğu olanlar. Bazı sektörlerde verinin hangi ülkede, hangi binada, hangi kilitli kabinde durduğunu belgelemeniz istenir. Denetçiye "sunucu şu veri merkezinde, şu kabinde, erişim kayıtları burada" diyebilmek bir gerekliliğe dönüşmüşse colocation size bu kanıt zincirini verir. Kilitli özel kabin, kabine erişen kişilerin kayıtları ve kamera görüntüleri bu senaryonun standart parçalarıdır.

Colocation Kimler İçin Uygun Değil#

Aynı netlikte tersini de söylemek gerekir, çünkü yanlış tarafta olup bunu iki yıl sonra fark etmek pahalıdır.

1. Sistem yöneticiniz yoksa uygun değildir. Colocation'da işletim sistemi seviyesinde ve altında olan her şey size aittir. Gece üçte disk arızasına müdahale edecek, çekirdek güncellemesi yapacak, RAID dizisini yeniden kuracak birisi yoksa model sizin için değildir. Bu iş bir kişinin yan görevi olarak yürümez.
2. Yükünüz dalgalıysa uygun değildir. Kampanya dönemlerinde on katına çıkan, sonra dibe vuran bir trafik profiliniz varsa, colocation'da zirveye göre donanım almak zorunda kalırsınız ve yılın on bir ayı o kapasitenin parasını boşa ödersiniz. Bu profil için bulut ya da VDS çok daha akıllıcadır; ikisi arasındaki farkı bulut sunucu mu VDS mi yazısında ayrıntılı karşılaştırdım.
3. Hızlı büyüyorsanız ve büyüme hızınızı bilmiyorsanız uygun değildir. Altı ay sonra kaç sunucuya ihtiyacınız olacağını kestiremiyorsanız, donanım tedarik süresi (sipariş, gümrük, kurulum, kargo) sizi sürekli geriden takip ettirir. Tahmin edemediğiniz büyümeyi ancak dakikalar içinde açılabilen kaynaklarla karşılayabilirsiniz.

Bu üç maddeden biri bile sizde varsa, kararı ertelemek yerine kiralamaya yönelmek genelde doğru hamledir. Kiralık fiziksel makinenin ne zaman gerçekten gerektiğini dedicated sunucu ne zaman gerekir yazısında ayrıca ele aldım.

Karar Verirken Bakmanız Gereken Sayılar#

Colocation kararı duyguyla değil, üç yıllık toplam sahip olma maliyetiyle (TCO) verilir. Hesabı basit tutun ama hiçbir kalemi atlamayın. Aşağıdaki iskeleti kendi rakamlarınızla doldurun:

COLOCATION - 36 aylık toplam
  Donanım alımı (peşin)                    :  ................ TL
  Yedek parça stoğu (disk, RAM, PSU)       :  ................ TL
  Aylık kabin/U + elektrik x 36            :  ................ TL
  Aylık trafik/port ücreti x 36            :  ................ TL
  IP blok ücreti x 36                      :  ................ TL
  Uzaktan el + veri merkezi ziyaretleri    :  ................ TL
  Kendi personel zamanınız (saat x ücret)  :  ................ TL
  ----------------------------------------------------------------
  TOPLAM                                   :  ................ TL

KİRALAMA - 36 aylık toplam
  Aylık sunucu bedeli x 36                 :  ................ TL
  Ek disk/RAM yükseltmeleri                :  ................ TL
  Yönetim hizmeti (alıyorsanız)            :  ................ TL
  ----------------------------------------------------------------
  TOPLAM                                   :  ................ TL

Bu tabloyu dolduranların çoğunun atladığı üç kalem vardır. Birincisi yedek parça stoğu: elinizde yedek disk yoksa arıza anında tedarik süresi kadar kesinti yaşarsınız, dolayısıyla stok tutmak zorunludur ve bu paranın ölü sermaye olarak beklemesidir. İkincisi kendi personelinizin zamanı: bir sistem yöneticisinin ayda colocation'a ayırdığı saati piyasa ücretiyle çarpın, rakam genelde şaşırtıcıdır. Üçüncüsü donanımın üçüncü yıldan sonraki değeri: sunucu üç yılda amorti oluyorsa dördüncü yılda hâlâ çalışacağını varsayıyorsunuz demektir, ama garanti süresi çoktan bitmiş olur.

Pratik bir eşik vermem gerekirse: tek bir sunucu için colocation neredeyse hiçbir zaman mantıklı değildir. Kabaca üç ila beş fiziksel makineden sonra birim maliyet avantajı görünür hale gelir, çünkü kabin, elektrik ve port maliyetlerini daha çok makineye bölmüş olursunuz.

Sözleşme ve SLA'de Gözden Kaçan Maddeler#

Colocation sözleşmelerinde fiyat pazarlığı kadar önemli olan, fiyatın kapsamıdır. Teklif alırken şu başlıkların yazılı olarak netleşmesini isteyin:

• Güç tahsisi hangi birimden? Amper mi kilowatt mı, ve bu değer sürekli mi yoksa tepe mi? A ve B beslemelerinin toplamı mı yoksa her biri ayrı mı? Aşımda ne olur — ek fatura mı, sigortanın atması mı?
• Trafik nasıl ölçülüyor? Sabit kota mı, 95. yüzdelik mi, port hızı sınırı mı? Yurt içi ve yurt dışı trafik ayrı fiyatlanıyor mu?
• Uzaktan el (remote hands) kapsamı. Ayda kaç dakika ücretsiz, sonrası nasıl faturalanıyor, gece ve tatil günü farkı var mı, kaç dakikada müdahale garantisi veriliyor?
• Fiziksel erişim prosedürü. Kaç saat önceden randevu, kimlik ve yetki listesi nasıl güncelleniyor, hafta sonu erişim mümkün mü?
• SLA'nin kapsadığı katman. Genelde sadece güç ve ağ garantidedir; sizin makineniz çökerse SLA işlemez. Sözleşmedeki yüzdenin yıllık kaç dakikaya denk geldiğini uptime ve SLA hesaplayıcı ile çevirin, çünkü %99,9 ile %99,99 arasında yılda yaklaşık sekiz saatlik bir fark vardır.
• Çıkış şartları. Sözleşmeyi bitirdiğinizde donanımınızı ne kadar sürede alabiliyorsunuz, tahliye ücreti var mı?

Veri merkezinin altyapı sınıfı da doğrudan bu maddelerle ilişkilidir; hangi Tier seviyesinin ne vaat ettiğini veri merkezi tier sınıfları yazısında karşılaştırdım.

Sunucunuzu Göndermeden Önce Hazırlık#

Colocation'a geçişin en çok hata yapılan aşaması taşımadır. Makine veri merkezine girdikten sonra ona fiziksel olarak dokunmak randevu, yol ve para demektir; bu yüzden her şeyin uzaktan yönetilebilir olduğundan gitmeden önce emin olun.

1. BMC/IPMI'yi yapılandırın ve test edin. Uzaktan güç açma-kapama, konsol erişimi ve sanal medya çalışmıyorsa, işletim sistemi açılmadığı gün sunucuya gitmek zorunda kalırsınız. Ayrıntılar için IPMI, iDRAC ve iLO rehberi yazısına bakın.
2. BIOS'ta "AC power loss" davranışını "always on" yapın. Elektrik kesilip geldiğinde sunucu kendiliğinden açılmalıdır, aksi halde kesinti sonrası tek başına ayağa kalkmaz.
3. RAID dizisini kurun ve bozulma senaryosunu test edin. Bir diski çekip diziyi yeniden kurdurun; gerçek arıza günü ilk denemeniz olmasın. Disk sağlığını izleme yöntemleri için SMART ve RAID ile disk arızası tespiti yazısı işinize yarar.
4. Ağ yapılandırmasını statik yazın ve IP planını çıkarın. Size verilen blok, ağ geçidi ve netmask'i not edin; alt ağ hesabı için subnet hesaplayıcı kullanabilirsiniz.
5. Fiziksel etiketleme yapın. Her kablonun iki ucunu, her diski yuvasıyla birlikte, sunucunun ön ve arka yüzünü etiketleyin. Uzaktan el ekibi sizin kafanızdaki şemayı görmüyor.
6. Ray kitini ve kablo uzunluklarını doğrulayın. Yanlış derinlikte bir ray ya da kısa gelen güç kablosu, kurulum gününü ertesi haftaya erteleten en sıradan sebeplerdir.
7. Yedeklerin veri merkezi dışında bir kopyası olsun. Aynı binadaki iki makineye yedeklemek yedekleme değildir. Yedekleme çözümleri ya da Borg ile sunucu yedekleme yaklaşımı burada devreye girer.

Sık Yapılan Hatalar#

En sık gördüğüm hata, elektrik tahsisini olduğundan yüksek sanmaktır. "Bir kabin aldım, istediğim kadar sunucu koyarım" diye düşünülür; oysa kabini dolduran şey U alanı değil, kilowatt sınırıdır. 42U'luk bir kabine kâğıt üzerinde çok makine sığar ama 3-4 kW'lık bir tahsisle bunların yarısını bile besleyemezsiniz. Sunucularınızın gerçek tüketimini önceden ölçün; nasıl hesaplanacağını sunucu güç tüketimi ve maliyeti yazısında adım adım anlattım.

İkinci hata tek besleme kullanmaktır. Veri merkezi size A ve B olmak üzere iki bağımsız güç hattı verir; sunucunuzun tek PSU'su varsa bu yedekliliğin hiçbir faydası olmaz, çünkü zincirin en zayıf halkası sizin makinenizdir. Çift PSU'lu bir sunucuda her PSU'yu farklı hatta takın ve her hattın tek başına toplam yükü taşıyabildiğinden emin olun.

Üçüncü hata BMC arayüzünü internete açık bırakmaktır. Uzaktan yönetim kartları tarih boyunca ciddi güvenlik açıklarına konu olmuştur ve bu kart sunucunuzun donanım seviyesinde tam kontrolüdür. BMC yalnızca ayrı bir yönetim VLAN'ında ve VPN arkasında bulunmalıdır. Aynı mantıkla, veri merkezinin verdiği varsayılan parolaları ilk gün değiştirin; güçlü değerler üretmek için şifre üretici aracını kullanabilirsiniz.

Dördüncü hata izleme kurmadan makineyi göndermektir. Uzaktaki bir sunucunun sıcaklığını, disk sağlığını, PSU durumunu ve ağ erişilebilirliğini merkezi bir sistemden izlemiyorsanız, arızayı müşteriden öğrenirsiniz. Donanım sensörlerini IPMI üzerinden toplamak birkaç saatlik bir iştir ve karşılığını ilk arızada fazlasıyla verir.

Sıkça Sorulan Sorular#

Colocation kaç sunucudan sonra mantıklı olmaya başlar#

Genel kural olarak üç ila beş fiziksel makineden sonra birim maliyet avantajı belirginleşir. Bunun sebebi kabin, güç tahsisi, port ve IP bloğu gibi sabit kalemlerin daha çok makineye bölünmesidir. Tek sunucu için colocation, kiralık bir fiziksel makineye göre neredeyse her zaman daha pahalı ve daha yavaştır; bu durumda kiralamayı tercih etmek daha sağlıklıdır.

Colocation'da sunucu arızalanırsa ne olur#

Donanım sizin olduğu için parçayı da siz tedarik edersiniz. Veri merkezi, uzaktan el hizmeti kapsamında gönderdiğiniz parçayı takabilir ya da makineyi yeniden başlatabilir; ama parçayı satın almak ve göndermek size aittir. Bu yüzden kritik parçalardan (disk, bellek modülü, güç kaynağı) yedek stok tutmak ve garanti kapsamınızı bilmek zorunludur.

Colocation için hangi Tier seviyesi yeterli olur#

Çoğu ticari iş yükü için eşzamanlı bakım yapılabilen, yani bakım sırasında kapanmayan bir altyapı yeterlidir. Finans, sağlık ya da kesintinin doğrudan gelir kaybı olduğu senaryolarda daha yüksek yedeklilik aramak mantıklıdır. Sertifikalı seviye ile "seviyeye eşdeğer" ifadesi arasındaki farkı sorgulayın ve sözleşmedeki SLA yüzdesini asıl ölçüt olarak kabul edin.

Colocation'da elektrik nasıl faturalandırılır#

İki yaygın model vardır: sabit tahsis (belirli bir amper ya da kilowatt için sabit aylık ücret) ve ölçüme dayalı faturalandırma (gerçek tüketim üzerinden kWh ücreti). Sabit tahsiste aşım genelde ya ek ücretlendirilir ya da devre koruması devreye girer. Teklifte hangi modelin geçerli olduğunu, aşım politikasının ne olduğunu ve A/B beslemelerinin ayrı mı toplam mı sayıldığını mutlaka yazılı isteyin.

Kendi sunucumu kargoyla gönderebilir miyim#

Çoğu veri merkezi kargo kabul eder ancak prosedürü önceden bildirmenizi ister. Sunucuyu orijinal kutusuyla ya da uygun köpük destekle göndermek, rayları ve vidaları ayrı poşetlemek, kutunun üzerine sözleşme numaranızı ve kabin bilgisini yazmak kayıp riskini ciddi biçimde azaltır. Diskleri nakliye sırasında sunucudan çıkarıp ayrı korumalı taşımak da yaygın bir uygulamadır.

Colocation'dan buluta ya da kiralamaya geçmek zor mu#

Teknik olarak zor değildir ama planlama ister. Verinin taşınması, DNS geçişi ve eski donanımın tahliyesi sırayla yapılmalıdır. Asıl sürtünme sözleşme tarafındadır: taahhüt süresi dolmadan çıkışta cayma bedeli, donanımın teslim alınma süresi ve son ay faturalandırması gibi maddeler baştan netleştirilmezse geçiş beklenenden pahalıya gelir.

Kapanış#

Colocation, doğru profildeki ekip için gerçekten ucuz ve gerçekten özgür bir modeldir; yanlış profildeki ekip için ise pahalı, yavaş ve stresli bir taahhüttür. Aklınızda kalması gereken dört alışkanlık şunlar: kararı üç yıllık TCO tablosuyla verin ve personel zamanını da o tabloya yazın, kabini U ile değil kilowatt ile ölçün, sunucuyu göndermeden önce IPMI'den güç yönetimine kadar her şeyi test edin, ve yedeklerin bir kopyasını mutlaka o binanın dışında tutun.

Hangi modelin size uyduğuna karar vermekte zorlanıyorsanız Clou.TR tarafında üç seçeneği de birlikte değerlendirebilirsiniz: kendi donanımınızı getirmek isterseniz colocation, donanım derdi olmadan fiziksel makine gücü isterseniz dedicated sunucu, dalgalı yükler için ise bulut sunucu ve VDS paketleri farklı ihtiyaçlara oturur. İşletim sistemi seviyesindeki işleri devretmek isterseniz sunucu yönetimi hizmetimiz bu yükü üstlenir.