VMware ESXi Kurulumu ve İlk Sanal Makine

Elinde bir fiziksel sunucu var ve üzerinde tek bir işletim sistemi yerine beş, on, yirmi sanal makine çalıştırmak istiyorsun. VMware ESXi kurulumu tam olarak bunun için yapılır: ESXi, doğrudan donanımın üzerine kurulan, altında başka bir işletim sistemi bulunmayan bir hipervizördür. Kurulumu şaşırtıcı derecede kısadır — on beş dakikada biter — ama kurulumdan önce yapılmayan donanım kontrolü, kurulumdan sonra saatler süren bir arama işine dönüşür. "Kurulum ekranı ağ kartı bulamadı" ya da "diski göremiyorum" mesajlarının neredeyse tamamı bu kontrolün atlanmasından çıkar.

Bu rehberde ESXi'nin neden diğer sanallaştırma yaklaşımlarından farklı olduğunu, kurulumdan önce donanım tarafında neye bakman gerektiğini, kurulum medyasını nasıl hazırlayacağını, DCUI üzerinden yönetim ağını nasıl yapılandıracağını, datastore'u nasıl oluşturacağını ve ilk sanal makineyi baştan sona nasıl açacağını anlatacağım. Sonunda esxcli ile temel yönetim komutlarına ve yıllardır aynı biçimde tekrarlanan tuzaklara ayrı bir bölüm ayırdım.

ESXi Nedir ve Tip-1 Hipervizör Ne Demek#

ESXi, VMware'in "bare metal" yani çıplak donanım hipervizörüdür. Bilgisayarına kurduğun VirtualBox veya VMware Workstation gibi araçlar bir işletim sisteminin üzerinde çalışır; buna tip-2 hipervizör denir. ESXi ise işletim sisteminin yerine geçer: sunucuyu açtığında Windows ya da Linux değil, doğrudan ESXi'nin kendi çekirdeği (VMkernel) yüklenir. Sanal makineler bu çekirdek üzerinde, aracı bir işletim sistemi katmanı olmadan çalışır.

Bu ayrım pratikte üç şey demek. Birincisi, performans kaybı çok daha düşüktür; CPU ve bellek erişimi doğrudan donanım sanallaştırma özellikleri (Intel VT-x / AMD-V) üzerinden yapılır. İkincisi, ESXi'nin kendisi çok küçük bir yazılımdır — kurulu hâli birkaç yüz megabayttır — ve genel amaçlı bir işletim sistemi gibi paket yükleyip kullanamazsın; içine yazılım kurmak .vib paketleriyle olur. Üçüncüsü, donanım desteği katıdır. ESXi yalnızca VMware'in sürücüsünü yazdığı ağ kartlarını ve depolama denetleyicilerini tanır; masaüstü anakartlarındaki tüketici sınıfı Realtek ağ kartlarının çoğu listede yoktur. Tip-1 ve tip-2 farkını kafanda oturtmak istiyorsan VirtualBox ve VMware Workstation karşılaştırması yazısı bu iki dünyanın nerede ayrıldığını daha ayrıntılı anlatıyor.

Kurulum Öncesi Donanım ve Uyumluluk Kontrolü#

Kurulumun en kritik aşaması aslında kurulum değil, kuruluma başlamadan önce yaptığın kontroldür. ESXi'nin donanım uyumluluk listesi (HCL) gerçekten bağlayıcıdır; listede olmayan bir RAID denetleyicisi kurulum sırasında "diskleri bulamadım" hatası verir ve yapabileceğin hiçbir şey yoktur. Sunucu sınıfı donanımda (Dell PowerEdge, HPE ProLiant, Supermicro) bu sorun nadiren çıkar; masaüstü donanımında ise kuraldır.

Aşağıdaki tablo, kuruluma başlamadan önce satır satır doğrulaman gereken minimum gereksinimleri ve pratikte önerdiğim değerleri gösteriyor:

BIOS/UEFI tarafında kuruluma başlamadan önce üç ayarı mutlaka aç: Intel VT-x / AMD-V (sanallaştırma), VT-d / AMD-Vi (cihaz geçişi, ileride PCI passthrough isteyeceksen şart) ve NX/XD bit. Bunlardan biri kapalıysa kurulum ya hiç başlamaz ya da 64-bit misafir işletim sistemleri açılmaz. Ayrıca boot modunu UEFI'ye alman, Secure Boot'u ilk kurulumda kapatman işini kolaylaştırır.

Boot diski konusuna ayrıca dikkat et. Eski ESXi sürümlerinde 8 GB'lık bir USB bellekten boot etmek yaygın bir alışkanlıktı; yeni sürümlerde hipervizör, log ve geçici veriler için kalıcı bir alan (ESX-OSData) istiyor ve USB/SD kartlar bu yazma yükü altında hızla ölüyor. Kurulumu küçük bir SSD ya da M.2 diske yap, USB'yi bir yana bırak.

Kurulum Medyasını Hazırlama#

ISO dosyasını VMware/Broadcom hesabınla indirdikten sonra bunu bootable bir USB belleğe yazman gerekiyor. Linux ya da macOS kullanıyorsan dd yeterlidir; yanlış diski hedeflemek tüm veriyi sileceği için hedef aygıtı iki kez kontrol et:

# Takılı blok aygıtlarını listele, USB'nin hangisi olduğunu bul
lsblk -o NAME,SIZE,MODEL,TRAN

# ISO'yu USB'ye yaz (of= değerini KENDİ USB aygıtınla değiştir)
sudo dd if=VMware-VMvisor-Installer.iso of=/dev/sdX bs=4M status=progress oflag=sync

# Yazma bitince önbelleği boşalt
sync

Windows'ta Rufus kullanıyorsan bölüm şemasını GPT, hedef sistemi UEFI seçmen yeterli. Sunucun IPMI/iDRAC/iLO gibi bir uzak yönetim kartına sahipse USB'ye hiç ihtiyacın yok: ISO'yu sanal medya olarak bağlayıp doğrudan boot edebilirsin. Colocation senaryolarında sunucunun başına gitmek yerine IPMI üzerinden kurulum yapmak standart pratiktir.

ESXi Kurulum Adımları ve Yönetim Ağı#

Kurulum sihirbazı sade ve kısadır. Sırayla şu adımları izleyeceksin:

1. Sunucuyu USB'den (ya da sanal medyadan) boot et; yükleyici belleğe açılırken bir iki dakika bekle.
2. Karşılama ekranında Enter ile devam et, F11 ile lisans metnini kabul et.
3. Kurulum diskini seç. Burada boot diskini seçiyorsun — sanal makinelerin duracağı diski değil. İkisini ayırman ileride işini çok kolaylaştırır.
4. Klavye düzenini seç. Türkçe Q düzeni kurulum sonrası konsolda kafa karıştırabilir; ben genelde US bırakıp SSH üzerinden çalışmayı tercih ederim.
5. root parolasını belirle. Karmaşıklık kuralları sıkıdır: en az 7 karakter, büyük/küçük harf ve rakam karışımı ister.
6. F11 ile kurulumu başlat. Birkaç dakika içinde biter; USB'yi çıkarıp Enter ile yeniden başlat.

Sunucu yeniden açıldığında karşına sarı-gri renkli DCUI (Direct Console User Interface) ekranı gelir. Buradan yapman gereken tek şey yönetim ağını doğru kurmaktır:

1. F2 tuşuna bas, root parolanla giriş yap.
2. Configure Management Network menüsüne gir.
3. Network Adapters altında hangi fiziksel ağ kartının yönetim için kullanılacağını seç; kablonun takılı olduğu portun Connected göründüğünü doğrula.
4. IPv4 Configuration altında DHCP yerine statik IP ver. Hipervizörün IP'si asla değişmemelidir.
5. DNS Configuration altında DNS sunucularını ve host adını gir (örneğin esxi01.firmaniz.com).
6. Esc ile çıkarken değişiklikleri onayla, ardından Test Management Network ile ping ve DNS çözümlemesini doğrula.

Bu adımdan sonra tarayıcıdan https://185.12.34.56/ui adresine giderek ESXi Host Client arayüzüne ulaşabilirsin. İlk girişte sertifika uyarısı alacaksın; ESXi kendi ürettiği self-signed sertifikayla gelir, üretim ortamında bunu kendi sertifikanla değiştirmen doğru olur.

Datastore Oluşturma ve Depolama Yapılandırması#

Sanal makine diskleri (.vmdk dosyaları) datastore adı verilen alanlarda durur. Yerel disklerde bu alan VMFS dosya sistemiyle biçimlendirilir. Host Client'ta Storage → Datastores → New datastore yolunu izleyip boot diskinden ayrı olan diski seçer, VMFS sürümünü seçer ve tüm alanı kullanacak şekilde biçimlendirirsin.

Komut satırından mevcut depolamayı görmek ve doğrulamak istersen:

# Bağlı dosya sistemlerini ve boş alanı listele
esxcli storage filesystem list

# ESXi'nin gördüğü fiziksel diskleri göster
esxcli storage core device list | grep -E "Display Name|Size"

# Datastore içeriğine bak (tüm datastore'lar burada mount edilir)
ls -lh /vmfs/volumes/

Depolama planlaması yaparken iki noktayı baştan karara bağla. Birincisi, disklerin RAID yapısı: ESXi yazılımsal RAID desteklemez, bu yüzden koruma donanım RAID denetleyicisinden ya da paylaşımlı bir depolama sisteminden gelmelidir. Tek diskle çalışıyorsan o disk öldüğünde üzerindeki tüm sanal makineler gider — bu yüzden yedekleme stratejisi ESXi kurulumunun ayrılmaz parçasıdır. Diskin ölmeden önce sinyal verip vermediğini izlemek için SMART ve RAID ile disk arızası tespiti yazısındaki kontrolleri hipervizör altındaki donanıma da uygulayabilirsin. İkincisi, disk sağlama biçimi: thin provision diski gerektiği kadar büyütür ve alanı verimli kullanır, thick provision eager zeroed ise baştan tüm alanı ayırıp sıfırlar ve en tutarlı performansı verir. Yoğun yazma yapan veritabanları için ikincisi, genel amaçlı sunucular için birincisi mantıklıdır.

İlk Sanal Makineyi Oluşturma#

Datastore hazır olduğuna göre ilk sanal makineyi kurabilirsin. Önce kuracağın işletim sisteminin ISO dosyasını datastore'a yükle: Storage → Datastore browser → Upload. Ardından Virtual Machines → Create / Register VM adımlarını izle:

1. Create a new virtual machine seçeneğini işaretle.
2. Makineye bir isim ver ve misafir işletim sistemi ailesini/sürümünü doğru seç. Bu seçim yalnızca kozmetik değildir; ESXi buna göre varsayılan denetleyici ve sanal donanım tiplerini belirler.
3. Datastore'u seç.
4. Donanımı yapılandır: CPU çekirdek sayısı, RAM, disk boyutu ve sağlama biçimi.
5. SCSI Controller olarak Linux ve modern Windows misafirlerinde VMware Paravirtual en iyi performansı verir; sürücüyü kurulum sırasında yükleyemeyeceksen varsayılan LSI Logic ile başlayıp sonra değiştirebilirsin.
6. Network Adapter tipini VMXNET3 seç. E1000e emülasyonu çalışır ama paravirtual VMXNET3 belirgin biçimde daha hızlıdır ve CPU'yu daha az yorar.
7. CD/DVD Drive için Datastore ISO file seçip yüklediğin ISO'yu göster; Connect at power on kutusunu işaretlemeyi unutma.
8. Sihirbazı bitir, makineyi başlat ve konsoldan işletim sistemi kurulumunu yap.

Kurulum bittikten sonra atlanmaması gereken adım VMware Tools'un yüklenmesidir. Linux misafirlerinde dağıtımın kendi deposundan open-vm-tools paketini kurmak yeterli ve tercih edilen yöntemdir:

# Debian / Ubuntu
sudo apt update && sudo apt install -y open-vm-tools

# RHEL / Rocky / AlmaLinux
sudo dnf install -y open-vm-tools

# Hipervizörün makineyi gördüğünü doğrula (servis çalışıyor mu)
systemctl status vmtoolsd --no-pager

VMware Tools olmadan hipervizör misafirin IP adresini göremez, düzgün kapatma (graceful shutdown) sinyali gönderemez ve zaman senkronizasyonu ile bellek yönetimi optimizasyonları devre dışı kalır. Yeni kurulan her makinede bunu bir alışkanlık hâline getir.

esxcli ile Temel Yönetim Komutları#

Host Client günlük iş için yeterlidir ama sorun çıktığında SSH ve esxcli çok daha hızlıdır. SSH varsayılan olarak kapalıdır; Host Client'ta Manage → Services → TSM-SSH → Start ile ya da DCUI'de Troubleshooting Options altından açabilirsin. Sık kullandığım komutlar şunlar:

# ESXi sürümünü ve derleme numarasını göster
esxcli system version get

# Yönetim arayüzünün IP yapılandırması
esxcli network ip interface ipv4 get

# Çalışan sanal makineleri (World ID ile birlikte) listele
esxcli vm process list

# Takılı kalmış bir VM'i sert biçimde kapat
esxcli vm process kill --type=force --world-id=123456

# Tüm kayıtlı VM'leri VMID ile listele
vim-cmd vmsvc/getallvms

# Bir VM'i düzgün biçimde kapat / aç
vim-cmd vmsvc/power.shutdown 12
vim-cmd vmsvc/power.on 12

# Bakım moduna al (host'u güncellemeden önce)
esxcli system maintenanceMode set --enable true

Bu komutlar özellikle arayüzün açılmadığı ya da bir sanal makinenin "kapanmıyor" durumuna düştüğü anlarda hayat kurtarır. Sanal makine snapshot'larıyla çalışıyorsan komut satırından zinciri kontrol etmek de mümkündür; snapshot'ın diskte ne yaptığı ve neden birikmesine izin verilmemesi gerektiği konusunda sanal makine snapshot yönetimi yazısındaki uyarıları mutlaka oku.

Sık Yapılan Hatalar ve Tuzaklar#

Ağ kartı bulunamadı hatası. Kurulum "No Network Adapters were detected" diyorsa ağ kartın HCL'de yok demektir; masaüstü anakartlarındaki Realtek yongalarında bu çok yaygındır. Çözüm desteklenen bir Intel sunucu ağ kartı takmaktır.

RAID denetleyicisi RAID modunda bırakılmış. Anakart üzerindeki sahte RAID (fake RAID) çözümlerini ESXi tanımaz. Denetleyiciyi AHCI/HBA (IT) moduna alıp diskleri tek tek göstermek, ya da gerçek bir donanım RAID kartı kullanmak gerekir.

Sanallaştırma BIOS'ta kapalı. Kurulum biter ama 64-bit misafirler açılmaz. VT-x/AMD-V ayarını aç ve sunucuyu elektrikten kesip yeniden başlat — bazı anakartlarda ayar ancak soğuk başlatmadan sonra etkin olur.

Boot diski olarak USB bellek kullanmak. Kısa vadede çalışır, birkaç ay sonra USB ölür ve host log yazamaz duruma gelir. Küçük bir SSD kullan.

NTP'nin yapılandırılmaması. Zaman kayması sertifika hatalarından yedekleme başarısızlıklarına kadar her şeyi etkiler. Manage → System → Time & Date altından NTP sunucularını gir ve servisi "Start and stop with host" moduna al.

Kaynakların sonuna kadar dağıtılması. Tüm belleği sanal makinelere dağıtırsan hipervizöre yer kalmaz ve makineler swap'a düşer. CPU tarafında fazla dağıtımın ayrı kuralları vardır: CPU overcommit nedir.

Tek host'un tek hata noktası olduğunun unutulması. Tek ESXi host'unda vMotion, HA gibi özellikler yoktur; host giderse üzerindeki her şey gider. Birden fazla host'u tek merkezden yönetmeye ve bu özelliklere ihtiyaç duyduğunda devreye giren katman vCenter'dır; ne zaman gerektiğini vCenter nedir, ne zaman gerekir yazısında ayrıntılı anlattım.

Sıkça Sorulan Sorular#

ESXi ücretsiz mi#

VMware yıllardır ücretsiz bir sürüm (vSphere Hypervisor) sunuyordu, ancak Broadcom devrinden sonra lisanslama modeli birkaç kez değişti ve ücretsiz sürümün varlığı ile kısıtları dönem dönem farklılık gösterdi. Bu yüzden güncel durumu üretim planı yapmadan önce resmî kaynaktan doğrulaman gerekir. Ücretsiz sürümlerin ortak özelliği, API'nin salt okunur olması ve vCenter ile merkezî yönetim, vMotion gibi özelliklerin kapalı olmasıdır.

ESXi kurulumu ne kadar sürer#

Kurulum sihirbazının kendisi donanıma bağlı olarak 10-20 dakika sürer. Asıl zaman kurulum öncesi donanım kontrolü, BIOS ayarları ve kurulum sonrası ağ/datastore/NTP yapılandırmasında geçer. Sıfırdan bir host'u üretime hazır hâle getirmeyi yarım gün olarak planlaman gerçekçi olur; ilk sanal makinenin işletim sistemi kurulumu buna dahil değildir.

Kurulum diskimi göremiyor, ne yapmalıyım#

Bu neredeyse her zaman depolama denetleyicisinin desteklenmemesinden ya da yanlış modda olmasından kaynaklanır. Önce BIOS'ta denetleyiciyi AHCI ya da HBA/IT moduna al; anakart üzerindeki fake RAID modunu kapat. Sorun sürüyorsa denetleyici modelinin uyumluluk listesinde olup olmadığını kontrol et. NVMe disklerde ise bazı eski ESXi sürümlerinin ilgili sürücüyü içermediğini unutma.

ESXi üzerinde kaç sanal makine çalıştırabilirim#

Kesin bir sayı yoktur; sınırı belleğin, disk performansın ve CPU'nun toplamı belirler. Pratikte bellek çoğu ortamda ilk tükenen kaynaktır, çünkü RAM'i CPU kadar rahat fazla dağıtamazsın. 64 GB belleğe sahip bir host'ta 4 GB'lık makinelerden yaklaşık 12-13 tane çalıştırıp hipervizöre ve tepe yüke pay bırakmak makul bir başlangıç noktasıdır.

Root parolamı unuttum, sıfırlayabilir miyim#

ESXi'de root parolası için desteklenen bir kurtarma yöntemi yoktur. Host vCenter'a bağlıysa vCenter üzerinden yeni bir kullanıcı tanımlayabilir ya da host profilleriyle parolayı yeniden uygulayabilirsin. Bağımsız bir host'ta ise pratikte kalan yol ESXi'yi yeniden kurmaktır; iyi haber, yeniden kurulum datastore'daki sanal makine dosyalarını silmez ve makineleri tekrar kaydedebilirsin.

Yedeklemeyi nasıl yapmalıyım#

ESXi'nin kendisi bir yedekleme çözümü içermez ve snapshot bir yedek değildir. Sanal makineleri yedeklemek için VM dosyalarını dışarı kopyalayan bir yedekleme yazılımı ya da misafir işletim sistemi içinden çalışan dosya seviyesinde bir yedekleme kullanman gerekir. Host yapılandırmasını da ayrıca yedekle: vim-cmd hostsvc/firmware/backup_config komutu host ayarlarının tamamını tek bir dosyaya çıkarır.

Kapanış#

ESXi kurulumunda işin zor kısmı kurulum ekranı değil, öncesi ve sonrasıdır. Aklında kalması gereken dört alışkanlık şu: kuruluma başlamadan önce ağ kartı ve depolama denetleyicisinin desteklendiğini doğrula; boot diskini sanal makine diskinden ayır ve USB bellekten boot etme; DCUI'de statik IP, DNS ve NTP'yi kurulumun ilk beş dakikasında yapılandır; her yeni sanal makinede VMXNET3 ağ kartı ve VMware Tools'u standart hâline getir. Bunları alışkanlığa dönüştürdüğünde ESXi bakım isteği çok düşük, çok kararlı bir platformdur.

Kendi hipervizörünü kurabileceğin fiziksel bir makineye ihtiyacın varsa dedicated sunucu paketlerimizle tam donanım kontrolüne sahip olursun; kendi donanımını bizim veri merkezimize yerleştirmek istiyorsan colocation hizmetimiz IPMI erişimiyle birlikte gelir. Hipervizör kurmak yerine hazır sanal makinelerle başlamak istersen VDS ve bulut sunucu paketlerimiz saatler içinde teslim edilir, kurulum ve güncelleme yükünü tamamen bize bırakmak istersen sunucu yönetimi hizmetimize göz atabilirsin.