.net.tr Alan Adı Nedir

.net.tr, Türkiye'nin ülke kodu uzantısı olan .tr'nin altında yer alan ve geleneksel olarak ağ, internet ve telekomünikasyon hizmeti veren kuruluşlarla ilişkilendirilen bir ikinci düzey uzantıdır. İngilizcedeki "network" kelimesinin kısaltması olan net, uzantının kimliğini açıkça anlatır: internet servis sağlayıcıları (ISP), telekom operatörleri, veri merkezi işleten firmalar ve ağ altyapısı kuran işletmeler için düşünülmüş bir adres alanıdır. Yani .com.tr nasıl ticari faaliyeti işaret ediyorsa, .net.tr de bir zamanlar "biz internetin borularını döşeyen taraftayız" anlamına gelen bir işaretti.

Uzun yıllar sunucu ve hosting tarafında çalışan biri olarak söyleyeyim: .net.tr müşterilerin çoğu için ilk akla gelen uzantı değildir, ama doğru profildeki bir kuruluş için markasını tamamlayan güçlü bir tercihtir. Bu rehberde .net.tr'nin .tr ailesi içindeki yerini, 2022'de devreye giren TRABIS düzenlemesinin başvuru koşullarını nasıl değiştirdiğini, uzantının kimler için gerçekten mantıklı olduğunu, .com.tr yerine ne zaman tercih edilmesi gerektiğini ve başvurudan DNS yayınına kadar tüm süreci gerçek örneklerle ele alacağım. Alan adı ve DNS kavramlarını baştan oturtmak isterseniz önce alan adı nedir yazımıza göz atmanız, buradaki her şeyi daha rahat takip etmenizi sağlar.

.net.tr Uzantısı Kime Yönelik?#

.net.tr'nin kimlik hikâyesi, uzantının doğduğu döneme dayanır. İnternetin Türkiye'de yaygınlaştığı yıllarda .tr altındaki uzantılar keskin bir iş bölümüne göre ayrılmıştı: .com.tr ticari işletmeler, .org.tr dernek ve vakıflar, .gov.tr kamu, .edu.tr üniversiteler ve .net.tr de ağ hizmeti sağlayanlar içindi. Buradaki "ağ hizmeti sağlayan" ifadesi laf olsun diye konmamıştı; internet servis sağlayıcıları, altyapı operatörleri, hosting ve veri merkezi firmaları gibi doğrudan internet trafiği taşıyan kuruluşları kastediyordu.

Bugün de uzantının doğal hedef kitlesi büyük ölçüde aynıdır. .net.tr en çok şu profillere yakışır:

• İnternet servis sağlayıcıları (ISP) ve yerel/bölgesel internet operatörleri.
• Telekomünikasyon firmaları, fiber altyapı ve santral hizmeti verenler.
• Hosting, veri merkezi ve bulut hizmeti sunan işletmeler.
• Ağ ekipmanı, VPN, CDN, DNS gibi altyapı odaklı teknoloji şirketleri.
• Adında zaten "net", "network", "telekom" gibi bir kelime geçen ve bunu adresine yansıtmak isteyen markalar.

Buradaki kritik nokta şudur: .net.tr bir yetenek belgesi değil, bir konumlanma tercihidir. Bir yazılım ajansı da teknik olarak .net.tr alabilir, ama uzantının verdiği "biz ağ tarafındayız" sinyalinden yararlanan asıl kesim yukarıdaki altyapı odaklı işletmelerdir. Faaliyetiniz doğrudan ağ ve bağlantıyla ilgiliyse .net.tr markanıza doğal bir teknik ciddiyet katar; ilgisizse .com.tr neredeyse her zaman daha isabetli bir seçim olur.

.tr Uzantı Ailesinde .net.tr'nin Yeri#

.tr, Türkiye'nin ccTLD'sidir (country code Top Level Domain) ve altında amaca göre ayrılmış birçok ikinci düzey uzantı barındırır. .net.tr'yi doğru konumlandırmak için ailenin tamamına bakmak faydalıdır:

Bu tablonun gösterdiği ana ayrım, uzantıların "ne kadar özel bir kimliği" temsil ettiğidir. Bir uçta .web.tr ve .gen.tr gibi neredeyse herkesin çekincesiz alabildiği genel uzantılar; diğer uçta .av.tr ve .k12.tr gibi somut belge isteyen mesleki/kurumsal uzantılar vardır. .net.tr bu iki uç arasında bir yerde durur: bir avukatlık belgesi kadar katı olmasa da, geçmişte ağ/telekom faaliyetine dair bir bağ beklenen, "yarı özel" bir uzantıdır.

Pratikte müşterilerin en çok karıştırdığı ikili .net.tr ile doğrudan .tr'dir. Doğrudan .tr (örneğin firma.tr) 2022'den beri kategori şartı olmadan herkese açıktır ve daha kısa, daha "premium" bir görünüm sunar. .net.tr ise firma.net.tr biçiminde üç bileşenlidir ve o "ağ hizmeti" çağrışımını taşır. Kısa ve genel bir adres istiyorsanız doğrudan .tr, ağ kimliğinizi vurgulamak istiyorsanız .net.tr daha anlamlıdır.

TRABIS ile .net.tr Başvuru Koşulları#

2022 yılına kadar .tr uzantılı alan adları, uzun yıllar bu işi yürüten üniversite bünyesindeki bir birim (Nic.tr) tarafından yönetiliyordu. Bu görev, 2022'de TRABIS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) adıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) bağlı yeni bir yapıya devredildi. Bu geçiş, özellikle .net.tr gibi geçmişte belge isteyen uzantılar açısından önemli değişiklikler getirdi:

• Kayıt kuruluşu (registrar) modeli geldi. Artık .tr alan adları tek bir merkezden değil, TRABIS'in yetkilendirdiği kayıt kuruluşları üzerinden tescil ediliyor. .com/.net gibi uluslararası uzantılarda çoktan kullanılan registrar-registry ayrımı .tr tarafına da taşındı.
• Belge yükleme prosedürü büyük ölçüde sadeleşti. Eski sistemde .net.tr başvurusu için "ağ/telekom hizmeti verdiğinizi" gösteren belgeler (örneğin BTK yetki/lisans belgesi) beklenebiliyor, süreç günlerce uzuyordu. TRABIS ile birlikte doğrulama büyük ölçüde beyan ve otomatik eşleştirme üzerinden ilerliyor; çoğu başvuru, unvan ve vergi bilgisi girildiği anda kısa sürede tamamlanıyor.
• "İlk gelen alır" ilkesi öne çıktı. Uygun bir alan adı boştaysa ve başvuru şartları sağlanıyorsa tahsis, önce başvurana yapılır. Bu, geçmişteki uzun inceleme kuyruklarına göre ciddi bir hızlanma anlamına gelir.

Burada dürüst bir uyarı yapmakta fayda var: prosedürün sadeleşmesi, .net.tr'nin kimlik beklentisinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Uzantının ruhu hâlâ ağ ve telekom odaklıdır ve kayıt kuruluşu, talep ettiğiniz isimle faaliyetiniz arasında bariz bir uyumsuzluk gördüğünde ek açıklama ya da belge isteyebilir. Yani sisteme rastgele bir isim yazıp geçmeyi garanti sayamazsınız. Talep edilen isimle unvanınız veya markanız arasında makul bir bağ olması, sürecin pürüzsüz ilerlemesini sağlar. Bu mantık, .com.tr'nin ticari kimlik beyanına çok benzer; ayrıntısını .com.tr nasıl alınır yazımızda uçtan uca ele aldık.

.net.tr başvurusunda kayıt kuruluşunun genellikle isteyeceği bilgiler şunlardır:

• Unvan/ad bilgisi: Şirketseniz tam ticari unvan, şahıs işletmesiyseniz ad-soyad.
• Vergi kimlik numarası (VKN) veya gerçek kişiler için T.C. kimlik numarası.
• İletişim bilgileri: Adres, telefon, e-posta. Bu bilgiler WHOIS kaydında görünür hâle gelebilir.
• Faaliyet-isim uyumu: Sistem, talep ettiğiniz isimle unvanınızı karşılaştırır; ağ/telekom bağı bariz olduğunda süreç daha hızlı sonuçlanır.

.net.tr Başvurusu Adım Adım#

.net.tr kaydı pratikte şu adımlarla ilerler ve doğru bilgiyle başvurduğunuzda çoğu zaman aynı gün tamamlanır:

1. Müsaitlik kontrolü. İstediğiniz ismin .net.tr uzantısında boş olup olmadığına bakın. Domain sorgulama sayfamızdan saniyeler içinde kontrol edebilirsiniz.
2. Kayıt kuruluşu seçimi. TRABIS'e yetkilendirilmiş bir kayıt kuruluşu (hosting/domain firması) üzerinden başvurursunuz; bireysel olarak doğrudan TRABIS'e başvuru yapılamaz.
3. Bilgi girişi. Unvan, VKN/TCKN, adres ve iletişim bilgilerinizi eksiksiz girersiniz. Bilgiler ne kadar tutarlıysa otomatik doğrulama da o kadar hızlı biter.
4. Doğrulama. Sistem faaliyet-isim ilişkisini kontrol eder; sorun yoksa tahsis dakikalar içinde tamamlanır. Bir uyuşmazlık varsa kayıt kuruluşu sizden ek açıklama veya belge isteyebilir.
5. Ödeme ve süre seçimi. Genellikle 1 yıllık kayıtla başlanır; birden fazla yıl seçerek yenileme takibini bir süre erteleyebilirsiniz.
6. DNS yönlendirmesi. Alan adını hosting hizmetinize bağlamak için ad sunucusu (name server) veya A/CNAME kayıtlarını ayarlarsınız.

Kaydınız oluştuktan sonra ismin gerçekten tahsis edildiğini ve WHOIS'e düştüğünü komut satırından hızlıca doğrulayabilirsiniz:

# .net.tr kaydının durumunu ve kayıt kuruluşunu sorgula
whois ornekisp.net.tr

# Kaydın hangi ad sunucularına bağlı olduğunu kısa çıktıyla gör
dig NS ornekisp.net.tr +short

Bu iki komut, başvurunuzun teknik olarak "yaşadığını" gösterir. whois çıktısında kayıt tarihini ve durumunu, dig NS çıktısında ise domaini yöneten ad sunucularını görürsünüz. Beklediğiniz ad sunucuları çıkmıyorsa, DNS delegasyonu henüz yayılmamış ya da kayıt kuruluşunda ad sunucusu ataması eksik demektir.

.net.tr mi .com.tr mi? Ne Zaman Hangisi?#

En sık gelen soru budur: "Ben .com.tr mi almalıyım, .net.tr mi?" Cevap tamamen faaliyet alanınıza ve konumlanma tercihinize bağlıdır. İkisini net biçimde ayıran birkaç ölçüt var:

Pratik tavsiyem şudur: faaliyetiniz ağ ve bağlantıyla doğrudan ilgiliyse (ISP, telekom, hosting, veri merkezi) .net.tr hem kimliğinizi doğru anlatır hem de .com.tr'de kapılmış olabilecek bir ismi burada boş bulma şansınızı artırır. Faaliyetiniz genel ticari nitelikteyse (mağaza, hizmet firması, ajans) .com.tr neredeyse her zaman daha isabetlidir çünkü ziyaretçilerin ilk beklediği uzantı odur.

İki uzantıyı birbirinin rakibi gibi görmek de şart değil. Bütçesi uygun birçok kuruluş her ikisini birlikte tescil ettirir ve birini diğerine yönlendirerek hem marka korumasını hem de esnekliği elinde tutar. Örneğin bir hosting firması firma.net.tr adresini ana adres olarak kullanıp, .com.tr'yi de kaptırmamak için alıp yönlendirebilir. Bu yönlendirmeyi web sunucusu düzeyinde şöyle kurarsınız:

# .com.tr adresini kalıcı olarak .net.tr'ye yönlendir (301)
server {
    listen 80;
    listen 443 ssl;
    server_name ornekisp.com.tr www.ornekisp.com.tr;

    return 301 https://ornekisp.net.tr$request_uri;
}

Bu blok, .com.tr üzerinden gelen tüm trafiği kalıcı (301) olarak .net.tr adresine taşır; arama motorları da bu sinyali "asıl adres burası" diye okur. Aynı ismi iki uzantıda birden tutmak, rakiplerin veya kötü niyetli kişilerin benzer adresi kapmasını da zorlaştırır.

DNS Yapılandırması ve Alan Adını Yayına Alma#

.net.tr adresinizi tahsis ettirdikten sonra sıra onu gerçek bir siteye ya da hizmete bağlamaya gelir. Bu, domainin DNS bölgesine (zone) doğru kayıtları eklemekle olur. Tipik bir kurulumda A kaydı sunucunuzun IP adresini, www için bir CNAME ve e-posta için MX kayıtları tanımlarsınız:

; ornekisp.net.tr temel DNS bölgesi
ornekisp.net.tr.        3600  IN  A      203.0.113.20
www.ornekisp.net.tr.    3600  IN  CNAME  ornekisp.net.tr.
ornekisp.net.tr.        3600  IN  MX 10  mail.ornekisp.net.tr.
mail.ornekisp.net.tr.   3600  IN  A      203.0.113.21
ornekisp.net.tr.        3600  IN  TXT    "v=spf1 a mx ~all"

Buradaki her satırın bir işi var: A kaydı ana adresi sunucuya, CNAME www alt adını ana adrese, MX gelen e-postayı posta sunucusuna yönlendirir; TXT satırındaki SPF kaydı ise e-postalarınızın spam'e düşme riskini azaltır. Bir ISP veya altyapı firması için genelde bunlara ek olarak alt alan adları (panel., radius., noc.) da tanımlanır. DNS kayıt tiplerinin mantığını daha temelden öğrenmek isterseniz alan adı nedir yazımız iyi bir başlangıç olur.

Kayıtları girdikten sonra internete tam yayılmalarının (propagasyon) biraz zaman aldığını unutmayın. Yayılmayı ve kaydın doğru çözümlendiğini dig ile test edebilirsiniz:

# Ana adresin doğru IP'ye çözümlendiğini kontrol et
dig ornekisp.net.tr +short
# Beklenen çıktı: 203.0.113.20

# E-posta yönlendirmesini (MX) doğrula
dig MX ornekisp.net.tr +short
# Beklenen çıktı: 10 mail.ornekisp.net.tr.

Beklediğiniz değerler çıkıyorsa yayınlama tamamlanmış demektir. Bu aşamadan sonra sitenizi barındıracak altyapıyı seçersiniz: küçük ve orta ölçekli projeler için hosting paketlerimiz, WordPress tabanlı bir kurumsal site için WordPress hosting, tam kaynak ve kök erişim isteyen altyapı projeleri için sanal sunucu (VDS) ya da daha esnek bir yapı için bulut sunucu çözümlerimiz iş görür. Kendisi de müşteriye barındırma satan bir firmaysanız reseller hosting tarafına bakmanızı öneririm.

Alan Adınızı Aldıktan Sonra: Güvenlik ve Süreklilik#

Özellikle ağ ve telekom kimliği taşıyan bir .net.tr adresi, ziyaretçilerinde "teknik olarak yetkin" beklentisi yaratır; bu yüzden güvenlik ve süreklilik tarafında gevşek davranmak markanıza en çok zarar veren şey olur. İlk yapmanız gereken, siteyi HTTPS ile sunmak için bir SSL sertifikası kurmaktır — ağ hizmeti verdiğini iddia eden bir sitenin tarayıcıda "güvenli değil" uyarısı vermesi kadar kötü bir ilk izlenim yoktur.

Bunun ötesinde, altyapı odaklı işletmeler doğaları gereği daha çok saldırı hedefidir. Kötü niyetli trafiğe karşı WAF ve DDoS koruması katmanlarını değerlendirmek, düzenli bir yedekleme planı kurmak, kurumsal e-posta trafiğinizi profesyonel e-posta altyapısıyla yönetmek ilerideki birçok baş ağrısını baştan önler. Sunucu tarafını kendiniz yönetmek istemiyorsanız sunucu yönetim hizmetimiz güncelleme, sertleştirme ve izleme yükünü sizden alır. Son olarak, panel ve WHOIS iletişim şifrelerini oluştururken tahmin edilmesi zor kombinasyonlar için araç setimizdeki şifre üreticisini kullanmanızı öneririm.

Yenileme tarafını da baştan sağlama almalısınız. .net.tr de diğer uzantılar gibi belirli bir süre için tahsis edilir ve süre bitiminde yenilenmesi gerekir; otomatik yenilemeyi açık tutmak ve bildirim e-postasının domainden bağımsız bir kutuya gitmesini sağlamak, fark etmeden domain kaybetmenin önündeki en pratik iki önlemdir. Alan adınızı başka bir sağlayıcıdan taşımak isterseniz site taşıma hizmetimiz süreci tek noktadan yönetmenizi kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular#

.net.tr almak için ağ veya telekom firması olmam şart mı?#

Uygulamada bu artık eskisi kadar katı bir şart değildir. TRABIS ile birlikte .net.tr başvurusu büyük ölçüde beyan ve otomatik doğrulama üzerinden ilerliyor; çoğu başvuru unvan ve VKN/TCKN bilgisiyle kısa sürede sonuçlanıyor. Yine de uzantının kimliği ağ ve telekom odaklıdır ve talep ettiğiniz isimle faaliyetiniz arasında bariz bir uyumsuzluk olursa kayıt kuruluşu ek açıklama isteyebilir. Faaliyetiniz gerçekten ağ/internet tarafındaysa .net.tr en doğru tercihtir; değilse .com.tr genellikle daha isabetli olur.

.net.tr başvurusunu doğrudan TRABIS'e mi yapıyorum?#

Hayır. Bireysel kullanıcılar ve şirketler doğrudan TRABIS'e başvuramaz; başvuru her zaman TRABIS'in yetkilendirdiği bir kayıt kuruluşu (hosting/domain firması) üzerinden yapılır. TRABIS bu yapıda arka planda registry rolünü üstlenen merkezi sistemdir, müşteriyle doğrudan muhatap olan taraf ise kayıt kuruluşudur. Yani müsaitlik kontrolünden ödeme ve DNS ayarlarına kadar tüm süreci kayıt kuruluşunuzun paneli üzerinden yönetirsiniz.

.net.tr ile .com.tr arasındaki fark nedir?#

Temel fark hedef kitledir. .com.tr genel ticari işletmeler için düşünülmüş, Türkiye'de en yaygın tanınan uzantıdır; .net.tr ise ağ, internet ve telekom hizmeti veren kuruluşlarla ilişkilendirilir ve daha teknik bir çağrışım taşır. Faaliyetiniz doğrudan ağ tarafındaysa .net.tr markanızı daha iyi anlatır ve popüler isimleri burada boş bulma şansınız daha yüksektir. Genel bir işletmeyseniz .com.tr ziyaretçilerin ilk beklediği uzantı olduğu için çoğu zaman daha uygundur.

Aynı ismi hem .net.tr hem .com.tr olarak alabilir miyim?#

Evet ve birçok durumda bu akıllıca bir stratejidir. Aynı ismi birden fazla uzantıda tescil ettirmek, marka değerinizi korur ve rakiplerin ya da kötü niyetli kişilerin benzer adresi kapmasını zorlaştırır. Genelde birini ana adres olarak kullanır, diğerini ona 301 yönlendirmesiyle bağlarsınız; böylece kullanıcı hangi uzantıyı yazarsa yazsın aynı siteye ulaşır. Küçük bir ek maliyetle uzun vadeli bir marka koruması elde etmiş olursunuz.

.net.tr alan adım WHOIS'te herkese açık mı görünür?#

Büyük ölçüde evet. .tr altındaki ticari nitelikli uzantılarda, kayıt sahibinin unvan ve iletişim bilgilerinin belirli ölçüde kamuya açık kalması beklenir; .com/.net gibi genel uzantılarda yaygın olan WHOIS gizlilik (privacy) maskeleme seçeneği .tr tarafında pratikte neredeyse hiç sunulmaz. Bu yüzden başvuru sırasında girdiğiniz iletişim bilgilerinin sorgulanabilir olacağını göz önünde bulundurun ve mümkünse kişisel yerine kurumsal bir iletişim adresi kullanın.

.net.tr yerine doğrudan .tr uzantısını mı tercih etmeliyim?#

İkisi farklı ihtiyaçlara hitap eder. Doğrudan .tr (örneğin firma.tr) 2022'den beri kategori şartı olmadan herkese açıktır, daha kısadır ve daha "premium" bir görünüm sunar. .net.tr ise firma.net.tr biçiminde ağ/telekom kimliğini açıkça taşır. Kısa ve genel bir adres istiyorsanız doğrudan .tr, faaliyetinizin ağ tarafını vurgulamak istiyorsanız .net.tr daha anlamlıdır. Marka stratejinize göre ikisini birlikte tescil ettirmek de tamamen mantıklı bir yaklaşımdır.

Kapanış#

.net.tr, .tr ailesinin en tanınan uzantısı olmasa da doğru profildeki bir kuruluş için markasını tamamlayan güçlü bir tercihtir. Geleneksel olarak ağ, internet ve telekom hizmeti verenlerle ilişkilendirilen bu uzantı, TRABIS geçişiyle birlikte başvuru açısından çok daha erişilebilir hâle geldi; artık beyan ve otomatik doğrulamayla, çoğu zaman aynı gün tahsis edilebiliyor. Özetle: faaliyetiniz gerçekten ağ tarafındaysa .net.tr kimliğinizi doğru anlatır, popüler bir ismi burada boş bulma şansınızı artırır ve .com.tr ile birlikte alındığında sağlam bir marka koruması oluşturur.

İster tek bir .net.tr adresiyle başlayın, ister markanızı birden fazla uzantıda güvenceye almak isteyin, süreci tek panelde toplamak işinizi çok kolaylaştırır. İsminizin müsaitliğini domain sorgulama sayfamızdan kontrol edebilir, alan adınızı aldıktan sonra siteyi yayına almak için hosting ve WordPress hosting çözümlerimizden yararlanabilir, ağ kimliğinize yakışan bir güvenlik katmanı için SSL sertifikası ve DDoS koruması ekleyebilirsiniz. Daha fazla kaynak ve kontrol isterseniz sanal sunucu tarafına geçebilir, tüm bu adımlarda destek ekibimizden yardım alabilirsiniz.