VDS Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Sunucu Seçim Rehberi

VDS alırken nelere dikkat edilmeli sorusu, paylaşımlı hostingten sunucuya geçen herkesin karşısına aynı şekilde çıkıyor: iki farklı sağlayıcının sayfasında birbirine çok yakın fiyatlarla "4 vCPU, 8 GB RAM, 100 GB SSD" yazıyor ama biri diğerinin iki katı hızlı çalışıyor. Fark ilan edilen rakamlarda değil, ilan edilmeyenlerde: o dört vCPU kaç kişiyle paylaşılıyor, disk gerçekten NVMe mi yoksa SATA SSD mi, "sınırsız trafik" hangi port hızıyla veriliyor, snapshot alabiliyor musunuz, ek IP mümkün mü.

Bu yazıda VDS seçim kriterlerini tek tek açacağım; her başlıkta hem kavramın ne anlama geldiğini hem de sağlayıcıya hangi cümleyle sorulacağını ve sunucu elinize geçtikten sonra hangi komutla doğrulanacağını yazacağım. Konu başlıkları: vCPU'nun paylaşımlı mı ayrılmış mı olduğu, CPU modelinin ve tek çekirdek performansının önemi, disk tipi ile RAID durumu, trafik limiti ile port hızının farkı, sanallaştırma katmanı, ek IP ve rDNS, yedek/snapshot politikası, konsol erişimi ve kurtarma modu. Sonunda kopyalayabileceğiniz bir soru listesi ve karşılaştırma tablosu var.

vCPU Ne Demek: Paylaşımlı mı, Ayrılmış mı#

vCPU, fiziksel bir işlemci çekirdeği değil; sanal makineye tanımlanmış bir mantıksal çekirdektir ve o çekirdeğin gerçekte ne kadarını kullanabildiğiniz sağlayıcının aşırı satış (oversubscription) politikasına bağlıdır. VDS ile VPS arasındaki temel ayrım da tam olarak buradan doğar: birinde kaynak size ayrılmıştır, diğerinde paylaşılır. İki kavramın farkını VDS mi VPS mi yazısında ayrıntılı ele aldık.

Sağlayıcıya sorulacak cümle şudur:

"Paketteki vCPU'lar bana ayrılmış (dedicated core) mı, yoksa fiziksel çekirdek başına birden fazla müşteri mi düşüyor? Fiziksel çekirdek başına ortalama vCPU oranınız nedir?"

Cevabın kendisi kadar, cevap verilip verilmediği de bilgidir. "Ayrılmış" diyen bir sağlayıcıda genellikle CPU limiti de yazılıdır; "paylaşımlı" diyen sağlayıcı en azından dürüsttür ve fiyatı da ona göredir.

Sunucu elinize geçtikten sonra bunu steal time ile ölçersiniz. Steal time, sanal makinenizin CPU istediği ama hipervizörün onu başka bir makineye verdiği için beklediği süredir:

# %st sütunu steal time'dır
vmstat 1 10

# top içinde CPU satırındaki "st" değeri
top -bn1 | head -5

Boştaki bir sunucuda %st değeri sürekli 0 olmalıdır. Yük altında bile %1-2 civarında kalması normaldir. Sürekli %5'in üstünde steal time görüyorsanız, o fiziksel makine aşırı satılmış demektir ve siz ne yaparsanız yapın sunucu hızlanmaz. Bu ölçümü ilk gün yapın; deneme/iade süresi içinde fark ederseniz seçenekleriniz olur.

CPU Modelini ve Tek Çekirdek Hızını Sormak#

Çekirdek sayısı, tek çekirdek performansının yanında ikincil bir ölçüttür. WordPress, PHP uygulamaları, MySQL sorguları, oyun sunucuları ve pek çok arka plan işi tek bir isteği tek bir çekirdekte işler; sekiz yavaş çekirdek, dört hızlı çekirdeğin verdiği sayfa hızını vermez.

Sağlayıcıya sorulacak: "Sunucuların CPU modeli nedir ve baz/turbo frekansı kaçtır?" Model adı verilmiyorsa en azından nesil bilgisi isteyin. Sunucu teslim edildikten sonra kendiniz de görebilirsiniz:

lscpu | egrep 'Model name|Socket|Thread|Core|MHz|Hypervisor'
cat /proc/cpuinfo | grep -m1 'model name'

Çıktıda Hypervisor vendor: KVM gibi bir satır görmek normaldir, sanal makinede olduğunuzu söyler. Model name satırındaki işlemci ailesinin masaüstü mü sunucu sınıfı mı olduğu da bilgi verir: masaüstü sınıfı işlemciler tek çekirdekte genellikle daha hızlıdır ama ECC bellek desteği ve çok çekirdekli kapasite tarafında farklılaşır. Hangi işin hangisine yakıştığı, VDS için kaç CPU ve RAM gerekir yazısında iş yükü tipine göre ayrıştırılmış durumda.

Basit bir tek çekirdek karşılaştırması için elinizde ekstra araç olmadan şunu çalıştırabilirsiniz:

# Tek çekirdekte sıkıştırma testi — süre ne kadar kısaysa o kadar iyi
time openssl speed -evp aes-256-cbc 2>/dev/null | tail -3

Aynı testi iki farklı sağlayıcıda çalıştırıp karşılaştırmak, paket sayfasındaki "yüksek performanslı işlemci" ifadesinden çok daha fazlasını söyler.

Disk: NVMe mi SATA SSD mi, RAID Var mı#

Disk tipi, VDS'te en çok gizlenen ve performansı en çok belirleyen kalemdir. "SSD disk" ifadesi hem SATA SSD hem NVMe için kullanılabilir, aradaki fark ise küçük değildir.

Sorulacak sorular üç tane:

1. Disk tipi tam olarak nedir? SATA SSD mi, NVMe mi? Karışık mı (sistem NVMe, veri SATA)?
2. RAID yapılandırması nedir? RAID 1 mi, RAID 10 mu, yoksa tek disk mi? Tek diskli bir sunucuda disk arızası doğrudan veri kaybıdır ve bu bilgi sizi yedek politikanız konusunda uyandırır.
3. IOPS sınırı var mı? Bazı sağlayıcılar müşteri başına IOPS ya da MB/s tavanı uygular. Bu tavan sizi ilgilendirir çünkü bir veritabanı yedeği alırken tam olarak oraya çarparsınız.

Teslimden sonra ölçmek için fio en doğru araçtır; kurulu değilse basit bir yazma testi bile fikir verir:

# Ham sıralı yazma (önbelleği devre dışı bırakarak)
dd if=/dev/zero of=/root/test.img bs=1M count=2048 oflag=direct
rm -f /root/test.img

# Rastgele okuma/yazma karışımı — asıl belirleyici test
fio --name=rand --ioengine=libaio --rw=randrw --rwmixread=70 \
    --bs=4k --numjobs=4 --size=1G --runtime=60 --direct=1 --group_reporting

dd çıktısındaki sıralı hız güzel görünüp fio rastgele testinde rakamlar çökeceğinden, gerçek uygulama davranışını ikincisi temsil eder. Veritabanı çalıştıracaksanız bakmanız gereken rakam rastgele 4K IOPS'tur.

Trafik Limiti ile Port Hızı Aynı Şey Değil#

Bu iki kalem sürekli karıştırılıyor ve karıştırıldığı için yanlış paket alınıyor. Port hızı, saniyede ne kadar veri akabileceğidir (Mbit/s). Trafik limiti, ay boyunca toplam ne kadar veri akabileceğidir (TB). Biri hız, diğeri hacimdir.

Port hızının aylık teorik tavanı şudur:

Yani "sınırsız trafik" ilanı, port hızı 100 Mbit ise pratikte 32 TB'lık bir tavanla sınırlıdır. Tersine, 1 Gbit port verilip aylık 5 TB trafik limiti konmuşsa, hız yüksektir ama hacim sizi durdurur. Bu yüzden iki rakamı birlikte sormak gerekir:

"Port hızı kaç Mbit/s ve aylık trafik limiti kaç TB? Limit aşıldığında ne oluyor — ek ücret mi kesiliyor, port hızı mı düşürülüyor, yoksa sunucu mu kapatılıyor?"

Son soru en önemlisidir. Bazı sağlayıcılar limit aşımında portu 10 Mbit'e düşürür ki bu, sitenin çalışıyor ama kullanılamaz hâle gelmesi demektir. Kendi aylık trafiğinizi ziyaretçi sayısı ve ortalama sayfa boyutu üzerinden tahmin etmek için bant genişliği hesaplayıcı aracını kullanabilirsiniz; çıkan rakamın en az iki katını hedefleyin, çünkü görsel ağırlıklı sayfalar ve bot trafiği tahminleri her zaman aşar.

Port hızını teslimden sonra doğrulamak için, sağlayıcının kendi hız test sunucusu varsa oradan iperf3 ile ölçün; yoksa büyük bir dosyayı curl ile indirip hızı görün:

curl -o /dev/null -w "hiz: %{speed_download} bayt/sn\n" \
     https://sunucunuzun-erisebildigi-buyuk-dosya

Sanallaştırma Katmanı: KVM, Container ve Nested Desteği#

Sanallaştırma tipi, sunucuda ne yapabileceğinizi doğrudan belirler. KVM tabanlı bir VDS'te kendi çekirdeğinizi çalıştırırsınız, kendi disk bölümlerinizi oluşturursunuz, Docker ve WireGuard sorunsuz çalışır. Konteyner tabanlı (OpenVZ/LXC türevi) sistemlerde çekirdek ana makineyle paylaşılır; bazı kernel modülleri yüklenemez, swap davranışı farklıdır ve bazı VPN/güvenlik duvarı yapılandırmaları çalışmaz.

Sorulacak: "Sanallaştırma KVM mi? Kendi ISO'mu yükleyebilir miyim? Nested virtualization (sunucu içinde sanal makine) destekleniyor mu?" Son madde, sunucu üzerinde kendi test laboratuvarınızı kuracaksanız ya da iç içe sanallaştırma gerektiren bir kurulum yapacaksanız belirleyicidir.

Teslimden sonra kontrol:

# Sanallaştırma tipi
systemd-detect-virt

# Nested destek açık mı (Intel)
cat /sys/module/kvm_intel/parameters/nested 2>/dev/null   # Y bekleriz
# AMD için
cat /sys/module/kvm_amd/parameters/nested 2>/dev/null

KVM tabanlı sanallaştırmanın nasıl çalıştığını merak ediyorsanız KVM ile sanallaştırma yazısı temel kavramları veriyor.

Ek IP, IPv6 ve rDNS Politikası#

Tek IP ile başlayan çoğu proje bir noktada ikinci IP'ye ihtiyaç duyar: farklı SSL gereksinimi, mail gönderimi için ayrı IP, birden fazla müşteri sitesi ya da bir servisin ayrı adreste durması gerekmesi. Bu ihtiyaç doğduğunda ek IP'nin mümkün olup olmadığı ile ne kadar sürede verildiği birlikte önemlidir.

Sorulacak sorular:

• Ek IPv4 verilebiliyor mu, gerekçe isteniyor mu, kaç adete kadar?
• IPv6 bloğu (ör. /64) veriliyor mu, ücretsiz mi?
• rDNS (PTR) kaydını kendim panelden değiştirebiliyor muyum? Bu madde mail gönderecekseniz pazarlık konusu değildir; PTR kaydı olmayan bir IP'den giden mail büyük sağlayıcılarda doğrudan reddedilir. Konunun ayrıntısı PTR kaydı ve reverse DNS yazısında.
• IP'nin geçmişi temiz mi? Size verilen IP daha önce spam gönderen birine aitse, kara listede doğmuş olursunuz. Teslimden sonra IP'yi kara liste sorgu servislerinden geçirmek beş dakikanızı alır.

Yedek, Snapshot ve Yeniden Kurulum Politikası#

VDS'te "yedek" kelimesi üç ayrı şeyi anlatabiliyor ve üçü birbirinin yerine geçmiyor:

Sağlayıcıya şunu sorun: "Otomatik yedek paket dâhilinde mi, kaç sürüm ve kaç gün saklanıyor? Snapshot alma hakkım var mı, kaç adet? Geri yüklemeyi kendim panelden yapabiliyor muyum yoksa talep mi açmam gerekiyor?"

Cevap ne olursa olsun, üçüncü satırdaki dosya yedeğini kendiniz kurun. Sunucu tarafında restic veya borg ile uzak bir depolamaya şifreli yedek almak yarım saatlik bir iştir ve sağlayıcıdan bağımsız olmanızı sağlar; restic ile yedekleme yazısı temel kurulumu içeriyor.

Bir de yeniden kurulum (reinstall) politikasını sorun: işletim sistemini panelden kendiniz sıfırlayabiliyor musunuz, hangi dağıtımlar mevcut, kurulum kaç dakika sürüyor? Bir sunucuyu bozup baştan kurmak öğrenme sürecinin normal parçasıdır; her seferinde destek talebi açmak zorunda kalmak sizi yavaşlatır.

Konsol Erişimi, Kurtarma Modu ve Güvenlik Duvarı#

SSH açılmadığında sunucuya nasıl bağlanacağınız, satın almadan önce netleşmesi gereken bir konudur. Yanlış bir ufw kuralı ya da bozuk bir /etc/fstab satırı sunucuyu SSH'a kapatır; o anda ihtiyacınız olan şey VNC/konsol erişimi ve kurtarma (rescue) modudur.

Sorulacak: "Panelden VNC/HTML5 konsol erişimi var mı? Kurtarma modu (rescue) ile sunucuyu canlı bir sistemle başlatıp diski mount edebiliyor muyum?" İkisi de yoksa, her hatada destek talebi açmak zorunda kalırsınız.

Ayrıca sağlayıcı tarafında ağ seviyesinde bir güvenlik duvarı ya da DDoS filtresi olup olmadığını sorun. Sunucu içindeki ufw veya nftables kuralları uygulama seviyesinde koruma sağlar ama bant genişliğini dolduran bir saldırıyı durdurmaz — o trafiğin sunucuya ulaşmadan filtrelenmesi gerekir. Sunucu içi tarafı için UFW güvenlik duvarı yazısındaki temel kuralları teslim gününde uygulayın.

Satın Almadan Önce Sorulacak Soruların Tam Listesi#

Aşağıdaki listeyi olduğu gibi bir destek talebine yapıştırabilirsiniz. Aldığınız yazılı cevaplar hem karar vermenizi sağlar hem de ileride bir uyuşmazlıkta elinizde kalır.

1. vCPU'lar ayrılmış mı, fiziksel çekirdek başına kaç vCPU satılıyor?
2. CPU modeli ve baz frekansı nedir?
3. Disk NVMe mi SATA SSD mi, RAID seviyesi nedir, IOPS tavanı var mı?
4. RAM ECC mi, swap tanımlı mı, şişirme (ballooning) uygulanıyor mu?
5. Port hızı kaç Mbit, aylık trafik kaç TB, limit aşımında ne oluyor?
6. Sanallaştırma KVM mi, nested destekleniyor mu, kendi ISO'mu yükleyebilir miyim?
7. Ek IPv4 mümkün mü, IPv6 bloğu veriliyor mu, rDNS'i kendim değiştirebiliyor muyum?
8. Otomatik yedek var mı, kaç gün saklanıyor, geri yüklemeyi kendim yapabiliyor muyum?
9. Snapshot hakkım kaç adet, ne kadar süre tutulabiliyor?
10. VNC konsol ve kurtarma modu var mı?
11. Ağ seviyesinde DDoS filtresi var mı, kapsamı nedir?
12. Sunucu hangi veri merkezinde, hangi şehirde?
13. Yeniden kurulum panelden yapılabiliyor mu, hangi dağıtımlar var?
14. Yükseltme (RAM/disk/CPU) yeniden kurulum gerektiriyor mu, kesinti süresi ne kadar?

Son madde çoğu kişinin atladığı ama altı ay sonra can sıkan maddedir: bazı yapılandırmalarda disk büyütme yeniden kurulum gerektirir, bazılarında birkaç dakikalık yeniden başlatma yeterlidir.

Teslimden Sonraki İlk Saat#

Sunucu elinize geçtiğinde, iade/deneme süreniz varken şu sırayı izleyin. Bu, aynı zamanda yukarıdaki cevapların doğru olup olmadığının testidir.

# 1) Kimlik ve kaynak doğrulama
lscpu | egrep 'Model name|CPU\(s\)'
free -h
lsblk
df -hT

# 2) Steal time ölçümü (birkaç dakika izleyin)
vmstat 1 30

# 3) Disk testi
dd if=/dev/zero of=/root/t.img bs=1M count=2048 oflag=direct && rm -f /root/t.img

# 4) Ağ gecikmesi ve rota
mtr -rwc 20 8.8.8.8

# 5) IP'nin PTR kaydı doğru mu
dig -x $(curl -s ifconfig.me) +short

Beşinci komut boş dönüyorsa rDNS tanımlı değil demektir; mail göndermeyi planlıyorsanız ilk iş bunu düzelttirmektir. Sunucuyu üretime almadan önce yapılacak güvenlik ve yapılandırma adımlarının tamamı için VDS satın alma sonrası ilk adımlar yazısını sırayla uygulayın.

Sıkça Sorulan Sorular#

vCPU ile fiziksel çekirdek arasındaki fark nedir#

vCPU, hipervizörün sanal makineye tanımladığı mantıksal işlemci birimidir; fiziksel çekirdeğin tamamına karşılık gelmek zorunda değildir. Aşırı satış yapılan bir sunucuda aynı fiziksel çekirdek birden fazla müşterinin vCPU'suna hizmet eder ve yoğun anlarda sıra beklersiniz. Bu bekleme süresi steal time olarak ölçülür ve vmstat çıktısındaki st sütununda görünür. Ayrılmış çekirdek satan paketlerde bu değer sürekli sıfıra yakın kalır.

4 vCPU 8 GB RAM bir VDS ne kadar trafik kaldırır#

Bu sorunun cevabı ziyaretçi sayısından çok uygulamanın ağırlığına bağlıdır. Önbelleği doğru kurulmuş bir WordPress sitesi bu kaynakla günde on binlerce sayfa görüntülemesini rahat karşılar; her istekte veritabanına giden, önbelleklenmemiş bir e-ticaret sitesi ise aynı donanımda çok daha erken zorlanır. Doğru yaklaşım, ziyaretçi tahmini yapmak yerine mevcut sitenizde eşzamanlı istek sayısını ve ortalama yanıt süresini ölçüp buna göre boyutlandırmaktır. Önbellek eklemek, çoğu durumda CPU eklemekten daha büyük kazanç sağlar.

Sınırsız trafik gerçekten sınırsız mı#

Hayır; sınırsız trafik ifadesi pratikte port hızının izin verdiği maksimumla sınırlıdır ve genellikle bir adil kullanım politikasına bağlıdır. 100 Mbit'lik bir portta ay boyunca kesintisiz veri akıtsanız bile ulaşabileceğiniz tavan bellidir. Ayrıca birçok sağlayıcı belirli bir eşik aşıldığında port hızını düşürür. Bu yüzden trafik limitini sorarken port hızını ve limit aşımında uygulanan işlemi de birlikte sormak gerekir.

VDS için yedek almak sağlayıcının sorumluluğunda mı#

Hayır, aksi sözleşmede açıkça yazmadıkça yedek sizin sorumluluğunuzdadır. Yönetilmeyen bir VDS'te sağlayıcı donanımı ve ağı ayakta tutar; işletim sistemi, uygulamalar ve veri sizin alanınızdır. Sağlayıcının sunduğu otomatik yedek bir kolaylıktır, garanti değildir ve genellikle sınırlı sayıda sürüm saklar. Sunucu üzerinde kendi şifreli yedeğinizi ayrı bir depolamaya alan bir görev kurmak, VDS sahibi olmanın ilk gün yapılacak işlerindendir.

Ek IP almak için gerekçe göstermek gerekir mi#

Genellikle evet, çünkü IPv4 adresleri kısıtlı bir kaynaktır ve kayıt kuruluşları tahsisin gerekçelendirilmesini bekler. "Ayrı SSL gerekiyor" gerekçesi artık çoğu durumda kabul edilmez, çünkü SNI sayesinde tek IP üzerinde çok sayıda sertifika çalışabilir. Geçerli gerekçeler arasında mail gönderimi için ayrılmış IP, ayrı müşteri projeleri veya belirli servislerin izole edilmesi yer alır. Ek IP'nin ücretli olup olmadığını ve ne kadar sürede tahsis edildiğini satın almadan önce sorun.

VDS aldıktan sonra kaynakları yükseltebilir miyim#

Çoğu sağlayıcıda RAM ve disk yükseltmesi mümkündür, ancak yöntem ve kesinti süresi değişir. Bazı yapılandırmalarda sunucu yeniden başlatılarak birkaç dakikada tamamlanır; disk büyütmelerinde bölüm tablosunun ve dosya sisteminin de genişletilmesi gerekir, bu da sizin tarafınızda ek bir işlemdir. Küçültme yönünde değişiklik ise çoğu yerde desteklenmez. Bu nedenle satın alırken "yükseltme nasıl yapılıyor ve ne kadar kesinti oluyor" sorusunu sormak, ilk paketi olduğundan büyük almaktan daha akıllıcadır.

Yönetilen VDS mi yönetilmeyen VDS mi almalıyım#

Sunucuya SSH ile bağlanıp güncelleme, güvenlik duvarı, yedek ve servis yönetimi yapabiliyorsanız yönetilmeyen paket size daha fazla özgürlük ve daha iyi fiyat sunar. Bu işleri yapacak zamanınız ya da deneyiminiz yoksa yönetilen paket, aksi hâlde başınıza gelecek maliyetten daha ucuza gelir; çünkü güncellenmeyen bir sunucunun ele geçirilmesi hem veri hem itibar kaybıdır. Ara bir yol da vardır: yönetilmeyen sunucu alıp yalnızca kurulum ve sertleştirme için tek seferlik destek almak.

Kapanış#

VDS alırken nelere dikkat edilmeli sorusunun cevabı, paket sayfasındaki üç rakamı karşılaştırmak değil; o rakamların arkasındaki altı soruyu sormaktır. vCPU ayrılmış mı, disk NVMe ve RAID'li mi, port hızı ile trafik limiti birlikte ne veriyor, sanallaştırma KVM mi, rDNS'i kendiniz değiştirebiliyor musunuz, konsol ve kurtarma modu var mı. Bu soruların cevabını yazılı aldıysanız iki sağlayıcıyı gerçekten karşılaştırabilirsiniz; almadıysanız aslında fiyat karşılaştırıyorsunuz demektir. Teslimden sonraki ilk saatte lscpu, vmstat, fio ve mtr çıktısını almak da bu cevapların doğrulanmasıdır — ve bunu iade süresi içinde yapmak, sonra yapmaktan çok daha kıymetlidir.

Kriterleri netleştirdiyseniz VDS sunucu paketleri sayfasındaki yapılandırmaları bu yazıdaki soru listesiyle birlikte inceleyebilirsiniz; kaynak ihtiyacınız dalgalanıyorsa bulut sunucu, tek makinenin tüm kaynağını istiyorsanız dedicated sunucu tarafı daha doğru bir eşleşme olur. Sunucuyu alıp işletim tarafını devretmek istiyorsanız sunucu yönetimi hizmeti güncelleme, güvenlik duvarı ve izleme işlerini üstlenir.